Món quà của các đạo sĩ

Một đô-la tám mươi bảy xu. Có vậy thôi. Mà sáu mươi xu trong số đó là những đồng xu lẻ. Những đồng xu dành dụm từng đồng, hai đồng một, nhờ kì kèo với ông bán tạp phẩm, bác bán rau, anh hàng thịt, kì kèo tới mức má nóng bừng lên vì biết người ta thầm chê mình bủn xỉn. Đê-la đếm đi đếm lại ba lần. Một đô-la tám mươi bảy xu. Mà ngày mai đã là lễ Giáng sinh.

Rõ ràng chẳng còn cách nào khác ngoài việc gieo mình xuống chiếc ghế dài cũ kĩ mà khóc rống lên. Và Đê-la làm đúng như thế. Điều này khiến ta ngẫm ra rằng đời người gồm toàn những tiếng nức nở, những tiếng sụt sịt và những nụ cười, trong đó sụt sịt là nhiều hơn cả.

Trong lúc bà chủ nhà đang dần dần chuyển từ giai đoạn nức nở sang giai đoạn sụt sịt, ta hãy đưa mắt nhìn qua căn nhà. Một căn hộ có sẵn đồ đạc, giá tám đô-la một tuần. Nói nó nghèo tới mức không tả nổi thì hơi quá, nhưng quả thật nó đang ở sát nách cái cảnh ấy.

Ở tiền sảnh tầng dưới có một hộp thư chẳng lá thư nào lọt vào được, và một nút chuông điện chẳng ngón tay người trần nào bấm cho kêu nổi. Kèm theo đó là một tấm thiếp ghi tên "Ông Giêm Đi-linh-ham Dâng". Chữ "Đi-linh-ham" được tung ra trước gió hồi còn thời khấm khá, khi chủ nhân của nó được trả ba mươi đô-la một tuần. Giờ thu nhập teo lại còn hai mươi đô-la, mấy chữ "Đi-linh-ham" trông nhoè nhoẹt hẳn đi, như thể chúng đang tính chuyện co lại thành một chữ Đ khiêm nhường, không dám phô trương. Nhưng hễ ông Giêm Đi-linh-ham Dâng về tới nhà, bước lên căn hộ của mình, là ông được gọi bằng cái tên "Gim" và được bà Giêm Đi-linh-ham Dâng ôm chầm lấy thật chặt. Bà Dâng thì các bạn đã biết rồi, chính là Đê-la. Thế là tốt lắm.

Đê-la khóc xong, lấy miếng bông phấn dặm lại đôi má. Cô đứng bên cửa sổ, thẫn thờ nhìn ra ngoài. Một con mèo xám đang đi trên một bờ rào xám trong một khoảnh sân sau xám xịt. Ngày mai là Giáng sinh, mà cô chỉ có một đô-la tám mươi bảy xu để mua quà cho Gim. Cô đã dành dụm từng xu suốt mấy tháng trời, và kết quả là chừng này. Hai mươi đô-la một tuần thì chẳng đi được bao xa. Tiêu pha nhiều hơn cô tính. Bao giờ cũng thế. Chỉ có một đô-la tám mươi bảy xu để mua quà cho Gim. Gim của cô. Biết bao giờ phút sung sướng cô đã ngồi tính xem nên mua cho anh thứ gì thật đẹp. Một thứ gì quý giá, hiếm hoi, chân chất, một thứ gì tạm xứng với vinh dự được Gim làm chủ.

Giữa hai cửa sổ của căn phòng có một tấm gương dài hẹp. Có lẽ bạn đã từng thấy loại gương ấy trong những căn hộ tám đô-la. Một người thật gầy và thật nhanh nhẹn, nếu chịu khó ngắm mình qua từng dải hẹp nối tiếp nhau thật nhanh, thì cũng hình dung được tương đối đúng dung mạo của mình. Đê-la mảnh mai, nên cô đã thạo cái nghệ thuật ấy.

Bỗng cô quay phắt khỏi cửa sổ, đứng trước gương. Đôi mắt cô sáng rực, nhưng chỉ trong hai mươi giây, khuôn mặt cô đã tái nhợt. Cô vội vàng xoã mái tóc ra, để nó buông xuống hết chiều dài.

Phải nói rằng vợ chồng Giêm Đi-linh-ham Dâng có hai thứ của cải mà cả hai đều vô cùng hãnh diện. Một là chiếc đồng hồ vàng của Gim, vốn là của cha anh, và trước nữa là của ông nội anh. Hai là mái tóc của Đê-la. Giả như nữ hoàng Sê-ba sống ở căn hộ bên kia giếng trời, thế nào cũng có ngày Đê-la thả mái tóc ra ngoài cửa sổ phơi cho khô, chỉ để làm lu mờ châu báu và lễ vật của Nữ hoàng. Giả như vua Xa-lô-môn làm gác cổng, với bao nhiêu kho báu chất đầy dưới tầng hầm, thì mỗi lần đi ngang qua, Gim sẽ rút đồng hồ ra xem, chỉ để thấy nhà vua ghen tức giật râu.

Vậy là giờ đây mái tóc đẹp của Đê-la buông xuống quanh người cô, gợn sóng và óng ánh như một dòng thác nước nâu. Tóc dài quá đầu gối, phủ lên người cô gần như một tấm áo. Rồi cô lại vội vàng búi lên, tay run run. Có lúc cô ngập ngừng, đứng lặng đi một phút, một hai giọt nước mắt rơi xuống tấm thảm đỏ đã sờn.

Cô khoác chiếc áo khoác nâu cũ, đội chiếc mũ nâu cũ. Váy xoè một vòng, mắt vẫn còn ánh lên lấp lánh, cô lướt ra cửa, chạy xuống cầu thang, ra phố.

Cô dừng lại trước một tấm biển: "Bà Xô-phrô-ni. Chuyên các mặt hàng tóc". Đê-la chạy lên một tầng gác, đứng thở hổn hển cho lại sức. Bà chủ to béo, trắng quá mức, lạnh lùng, trông chẳng có gì giống cái tên Xô-phrô-ni mỹ miều.

— Bà có mua tóc của tôi không? Đê-la hỏi.

— Tôi mua tóc, bà chủ đáp. Bỏ mũ ra cho tôi xem nó ra làm sao.

Dòng thác nâu đổ xuống.

— Hai mươi đô-la, bà chủ nói, nâng mớ tóc lên bằng bàn tay thạo nghề.

— Đưa tiền ngay cho tôi, Đê-la nói.

Ôi, và hai giờ sau đó trôi qua như bay trên đôi cánh hồng. Thôi, đừng để ý tới cái hình ảnh vụng về ấy. Cô đang lục tung các cửa hàng để tìm quà cho Gim.

Cuối cùng cô tìm thấy. Hẳn là nó được làm ra cho Gim chứ chẳng cho ai khác. Không cửa hàng nào có cái thứ hai giống thế, mà cô đã lật tung tất cả các cửa hàng rồi. Đó là một sợi dây đeo đồng hồ bằng bạch kim, kiểu dáng giản dị, thanh nhã, tự nói lên giá trị của mình bằng chất liệu chứ không bằng những thứ trang trí loè loẹt, như mọi thứ tốt đẹp đều nên thế. Nó xứng đáng cả với Chiếc Đồng Hồ. Vừa thấy nó, cô biết ngay nó phải thuộc về Gim. Nó giống anh. Trầm lặng mà quý giá, cả hai đều như vậy. Người ta lấy của cô hai mươi mốt đô-la, và cô vội vã về nhà với tám mươi bảy xu còn lại. Có sợi dây này gắn vào đồng hồ, ngồi với bất cứ ai, Gim cũng có thể đàng hoàng xem giờ. Chiếc đồng hồ quý thật đấy, nhưng đôi khi anh chỉ dám lén xem giờ, vì nó chỉ được đeo bằng một sợi dây da cũ thay cho dây xích.

Về tới nhà, cơn say sưa của Đê-la lắng xuống, nhường chỗ cho đôi chút thận trọng và lý trí. Cô lấy kẹp uốn tóc ra, châm đèn ga, bắt tay vào sửa chữa những tàn phá mà lòng hào phóng cộng với tình yêu đã gây ra. Đó bao giờ cũng là một việc nặng nề, các bạn thân mến ạ, một việc khổng lồ.

Bốn mươi phút sau, đầu cô phủ kín những lọn tóc quăn nhỏ xíu, sát rạt, khiến cô trông giống hệt một cậu học trò trốn học. Cô ngắm mình trong gương thật lâu, thật kĩ, với con mắt khắt khe.

— Nếu Gim không giết mình, cô tự nhủ, trước khi anh ấy kịp nhìn lần thứ hai, thì anh ấy sẽ bảo trông mình như một cô gái hát đồng ca ở Cô-ni Ai-lơn. Nhưng mình làm sao được, ôi, mình làm được gì với một đô-la tám mươi bảy xu?

Bảy giờ, cà phê đã pha xong, chiếc chảo rán đã nóng sẵn ở góc bếp, chờ rán sườn.

Gim không bao giờ về muộn. Đê-la gập đôi sợi dây đồng hồ trong lòng bàn tay, ngồi ở góc bàn gần cánh cửa anh vẫn bước vào. Rồi cô nghe tiếng chân anh trên cầu thang, tít dưới tầng một, và mặt cô tái đi trong giây lát. Cô có thói quen thầm cầu nguyện những lời nho nhỏ về những chuyện thường ngày giản dị nhất, và giờ cô thì thầm:

— Lạy Chúa, xin cho anh ấy vẫn thấy con còn xinh.

Cửa mở, Gim bước vào rồi đóng cửa lại. Anh trông gầy và rất nghiêm nghị. Tội nghiệp anh chàng, mới hai mươi hai tuổi đầu mà đã phải gánh vác một gia đình. Anh cần một chiếc áo khoác mới, và anh không có găng tay.

Gim đứng sững ngay sau cánh cửa, bất động như con chó săn đánh hơi thấy chim cút. Mắt anh dán chặt vào Đê-la, và trong ánh mắt ấy có một vẻ gì cô không đọc ra được, khiến cô hoảng sợ. Đó không phải giận dữ, không phải ngạc nhiên, không phải trách móc, không phải kinh hoàng, chẳng phải bất cứ cảm xúc nào cô đã chuẩn bị tinh thần để đón. Anh chỉ nhìn cô chằm chằm, với vẻ mặt kì lạ ấy.

Đê-la trườn xuống khỏi bàn, chạy tới bên anh.

— Gim, anh yêu, cô kêu lên, đừng nhìn em như thế. Em cắt tóc bán đi rồi, vì em không thể sống qua lễ Giáng sinh mà không tặng anh một món quà. Tóc sẽ mọc lại mà, anh không buồn đâu, phải không anh? Em đành phải làm thế. Tóc em mọc nhanh kinh khủng. Anh nói "Giáng sinh vui vẻ" đi, Gim, rồi mình vui với nhau nào. Anh không biết em có cho anh một món quà đẹp, đẹp lắm, quý lắm đâu.

— Em cắt tóc rồi à? Gim hỏi, nặng nhọc, như thể anh vẫn chưa nhận ra được cái sự thật rành rành ấy dù đã vắt óc suy nghĩ hết sức.

— Cắt rồi, bán rồi, Đê-la nói. Dù sao anh vẫn thương em như cũ chứ? Không có tóc thì em vẫn là em mà, phải không?

Gim tò mò nhìn quanh căn phòng.

— Em bảo tóc em mất rồi à? Anh nói, với vẻ gần như ngớ ngẩn.

— Anh tìm làm gì, Đê-la nói. Em bảo là bán rồi mà, bán rồi, mất rồi. Đêm Giáng sinh đấy, anh ơi. Hãy dịu dàng với em, vì nó đi là vì anh. Có lẽ tóc trên đầu em còn đếm được, cô nói tiếp, giọng bỗng nghiêm trang và ngọt ngào, nhưng tình em yêu anh thì chẳng ai đếm nổi. Em rán sườn nhé, Gim?

Gim dường như sực tỉnh khỏi cơn mê. Anh ôm chầm lấy Đê-la của mình. Trong mười giây ấy, ta hãy kín đáo nhìn sang một vật gì vô thưởng vô phạt ở phía bên kia. Tám đô-la một tuần hay một triệu đô-la một năm, có gì khác nhau? Một nhà toán học hay một kẻ lắm tài lém lỉnh sẽ cho bạn câu trả lời sai. Các đạo sĩ đã mang tới những lễ vật quý giá, nhưng thứ ấy không có trong số lễ vật của họ. Lời nói tối nghĩa này sẽ được làm sáng tỏ sau.

Gim rút trong túi áo khoác ra một gói nhỏ, ném lên bàn.

— Đừng hiểu lầm anh, Đê, anh nói. Anh nghĩ chẳng có kiểu cắt tóc, cạo mặt hay gội đầu nào làm anh bớt yêu cô vợ của anh đâu. Nhưng em mở gói kia ra thì sẽ hiểu vì sao lúc đầu anh lại sững sờ như thế.

Những ngón tay trắng trẻo, nhanh nhẹn giật tung sợi dây và lớp giấy. Rồi một tiếng thét sướng ngây ngất. Rồi, than ôi, một sự chuyển biến rất đàn bà, chớp nhoáng, sang nước mắt và tiếng khóc than như lên cơn, khiến ông chủ căn hộ phải lập tức đem hết tài dỗ dành ra mà dỗ.

Vì trên bàn là Bộ Lược. Bộ lược cài hai bên và cài sau gáy mà Đê-la đã say mê ngắm từ lâu trong tủ kính một cửa hàng trên đại lộ Brốt-uê. Những chiếc lược đẹp tuyệt, bằng đồi mồi thật, viền đính đá quý, đúng cái màu hợp để cài lên mái tóc đẹp đã không còn nữa. Cô biết đó là những chiếc lược đắt tiền, và lòng cô chỉ biết thèm khát, mong mỏi chúng mà chẳng chút hi vọng có được. Giờ đây chúng là của cô, nhưng mái tóc lẽ ra được những món trang sức hằng ao ước ấy điểm tô thì đã không còn.

Nhưng cô vẫn ôm chặt chúng vào ngực, và mãi sau cô mới ngước lên được, đôi mắt mờ lệ, mỉm cười mà nói:

— Tóc em mọc nhanh lắm, Gim ạ.

Rồi Đê-la bật dậy như một con mèo nhỏ bị bỏng, kêu lên:

— Ôi, ôi.

Gim vẫn chưa thấy món quà đẹp của mình. Cô háo hức chìa nó ra cho anh, đặt trên lòng bàn tay mở rộng. Thứ kim loại quý mờ dịu như loé sáng lên, phản chiếu tâm hồn tươi tắn và nồng nhiệt của cô.

— Đẹp không anh, Gim? Em lùng khắp thành phố mới tìm được đấy. Giờ thì ngày nào anh cũng phải xem giờ cả trăm lần. Đưa đồng hồ cho em. Em muốn xem đeo vào trông thế nào.

Đáng lẽ làm theo, Gim lại ngả người xuống chiếc ghế dài, gối hai tay sau gáy và mỉm cười.

— Đê ạ, anh nói, mình cất quà Giáng sinh đi, để dành một thời gian đã. Chúng đẹp quá, bây giờ chưa dùng tới được. Anh bán chiếc đồng hồ để lấy tiền mua bộ lược cho em rồi. Còn bây giờ thì em rán sườn đi.

Các đạo sĩ, như bạn biết đấy, là những người thông thái, thông thái tuyệt vời, đã mang lễ vật tới dâng Hài nhi trong máng cỏ. Chính họ đã đặt ra cái lệ tặng quà Giáng sinh. Vì thông thái, hẳn quà của họ cũng là những món quà khôn ngoan, có khi còn kèm cả quyền được đổi lại nếu trùng nhau. Còn ở đây, kẻ kể chuyện này đã vụng về kể cho các bạn nghe câu chuyện chẳng có gì đặc biệt về hai đứa trẻ khờ dại trong một căn hộ, đã dại dột hi sinh cho nhau những báu vật quý giá nhất trong nhà. Nhưng xin có một lời cuối gửi tới những người khôn ngoan thời nay: trong tất cả những người tặng quà, hai người này là khôn ngoan nhất. Trong tất cả những ai trao và nhận quà như họ, họ là khôn ngoan nhất. Ở bất cứ đâu, họ cũng là khôn ngoan nhất. Họ chính là những đạo sĩ.

— Hết —