Một tối làm sang

Anh Tao-ơ Chan-đlơ đang là bộ lễ phục dạ hội trong căn phòng ngủ nhỏ cuối hành lang. Một chiếc bàn là đang được nung nóng trên chiếc bếp ga nhỏ. Chiếc kia đang được đẩy tới đẩy lui thật mạnh để tạo nên nếp li mong muốn, nếp li mà lát nữa người ta sẽ thấy chạy thẳng tắp từ đôi giày da bóng của anh Chan-đlơ lên tới mép chiếc áo gi-lê khoét cổ sâu. Chuyện sửa soạn của nhân vật chính, ta chỉ được biết tới chừng ấy. Phần còn lại, những ai từng bị cái nghèo lịch sự đẩy tới những phương kế chẳng vẻ vang gì có thể tự đoán lấy. Lần tới ta nhìn thấy anh là lúc anh bước xuống bậc thềm nhà trọ, ăn mặc chỉnh tề không chê vào đâu được, điềm tĩnh, tự tin, đẹp trai, trông đúng là một chàng công tử New York điển hình chuyên lui tới câu lạc bộ, đang lên đường, hơi chán chường một chút, để mở màn những thú vui của buổi tối.

Thù lao của Chan-đlơ là mười tám đô-la một tuần. Anh làm việc ở văn phòng một kiến trúc sư. Anh hai mươi hai tuổi. Anh coi kiến trúc thật sự là một nghệ thuật, và anh thành thật tin rằng, dù ở New York anh chẳng dám thú nhận điều đó, toà nhà Bàn Là thiết kế còn kém xa nhà thờ lớn ở Mi-lan.

Mỗi tuần Chan-đlơ để riêng ra một đô-la. Cứ hết mười tuần, với số vốn phụ trội tích cóp được, anh mua một buổi tối làm quý ông ở quầy hàng hạ giá của lão Thời Gian keo kiệt. Anh khoác lên mình bộ cánh của các nhà triệu phú và các vị tổng thống. Anh tới khu phố mà cuộc sống rực rỡ nhất, phô trương nhất, và ăn tối ở đó một cách sành điệu, sang trọng. Với mười đô-la, một người đàn ông có thể đóng vai một kẻ nhàn rỗi giàu có một cách hoàn hảo trong vài giờ. Số tiền ấy dư dả cho một bữa ăn được cân nhắc kĩ, một chai rượu mang nhãn hiệu đáng nể, tiền boa tương xứng, một điếu xì gà, tiền xe, và những khoản linh tinh thông thường.

Buổi tối thú vị được hái ra từ mỗi bảy mươi ngày buồn tẻ ấy là nguồn hạnh phúc cứ hồi sinh mãi đối với Chan-đlơ. Một cô gái con nhà danh giá chỉ có một lần ra mắt xã hội, và tới khi tóc đã bạc, lần ấy vẫn ngọt ngào riêng một góc trong kí ức cô. Nhưng với Chan-đlơ, cứ mười tuần lại mang tới một niềm vui sắc nét, rộn ràng, mới mẻ y như lần đầu. Được ngồi giữa những tay sành ăn chơi, dưới những tán cọ, trong làn nhạc lẩn khuất đâu đó, được ngắm những kẻ quen lui tới chốn thiên đường ấy và được họ ngắm, buổi khiêu vũ đầu tiên của một cô gái với chiếc váy voan cộc tay thì sánh sao được với điều này?

Chan-đlơ đi ngược lên đại lộ Brốt-uê, giữa đoàn diễu hành áo quần buổi tối. Tối nay anh vừa là món hàng trưng bày, vừa là người ngắm. Sáu mươi chín buổi tối tiếp theo, anh sẽ mặc quần áo vải thô ăn tối ở những quán cơm đáng ngờ, ở những quầy ăn nhanh như gió cuốn, hoặc ăn bánh mì kẹp với bia trong căn phòng nhỏ cuối hành lang. Anh sẵn lòng làm thế, vì anh là đứa con đích thực của thành phố lớn hào nhoáng, và với anh, một buổi tối dưới ánh đèn sân khấu bù lại cho bao buổi tối tăm.

Chan-đlơ kéo dài cuộc dạo chơi cho tới khi những con phố Bốn mươi mấy bắt đầu cắt ngang con đường lớn rực rỡ ánh đèn của khoái lạc, vì buổi tối hẵng còn sớm, và khi người ta chỉ được làm người thượng lưu một ngày trong bảy mươi ngày, người ta muốn kéo dài niềm vui ra. Những đôi mắt sáng rỡ, nham hiểm, tò mò, ngưỡng mộ, khêu gợi, quyến rũ đổ dồn vào anh, vì quần áo và phong thái của anh cho thấy anh là một tín đồ của giờ khắc an nhàn và hưởng lạc.

Tới một góc phố, anh dừng lại, tự hỏi có nên quay lại về phía nhà hàng sang trọng, thời thượng nơi anh vẫn thường ăn tối vào những buổi tối xa hoa đặc biệt của mình không. Đúng lúc ấy, một cô gái nhẹ nhàng chạy vụt qua góc phố, trượt chân trên một mảng tuyết đóng băng, ngã phịch xuống vỉa hè.

Chan-đlơ lập tức đỡ cô dậy, ân cần, lịch sự. Cô gái tập tễnh tới bức tường của toà nhà, tựa vào đó, khép nép cảm ơn anh.

— Em nghĩ là em bị trẹo mắt cá chân rồi, cô nói. Lúc ngã nó bị trẹo.

— Cô đau lắm không? Chan-đlơ hỏi.

— Chỉ khi em dồn sức nặng lên nó thôi. Em nghĩ một hai phút nữa là em đi được.

— Nếu tôi có thể giúp gì thêm, chàng trai đề nghị, tôi sẽ gọi xe, hoặc...

— Cảm ơn anh, cô gái nói, nhỏ nhẹ nhưng chân thành. Em chắc anh không cần phải bận tâm thêm đâu. Em vụng về quá. Mà gót giày em thì thấp và thực dụng tới phát ghét, có trách nó cũng chẳng được.

Chan-đlơ nhìn cô gái, và thấy cô nhanh chóng thu hút sự chú ý của anh. Cô xinh, một vẻ đẹp thanh tú. Đôi mắt cô vừa vui tươi vừa hiền hậu. Cô ăn mặc rẻ tiền, một chiếc váy đen giản dị, gợi tới thứ đồng phục mà các cô bán hàng vẫn mặc. Mái tóc nâu sẫm óng ả của cô cuộn lại dưới chiếc mũ rơm đen rẻ tiền, trang trí duy nhất là một dải ruy băng nhung thắt nơ. Cô có thể làm người mẫu cho hình ảnh một cô gái lao động biết tự trọng thuộc loại tốt nhất.

Một ý nghĩ bất chợt nảy ra trong đầu chàng kiến trúc sư trẻ. Anh sẽ mời cô gái này ăn tối với mình. Đây chính là cái mà những bữa tiệc định kì huy hoàng nhưng cô độc của anh còn thiếu. Mùa xa hoa ngắn ngủi của anh sẽ thú vị gấp đôi nếu có thêm bầu bạn của một quý cô. Cô gái này là một quý cô, anh tin chắc thế, cử chỉ và lời nói của cô đã quyết định điều ấy. Và dù cô ăn mặc vô cùng giản dị, anh cảm thấy mình sẽ vui lòng được ngồi cùng bàn với cô.

Những ý nghĩ ấy lướt nhanh qua đầu anh, và anh quyết định mời cô. Dĩ nhiên đó là phạm lễ nghi, nhưng các cô gái đi làm kiếm sống thường bỏ qua thủ tục trong những chuyện thế này. Họ thường là những người tinh đời trong việc đánh giá đàn ông, và tin vào phán đoán của chính mình hơn là vào những lề thói vô dụng. Mười đô-la của anh, tiêu cho khéo, sẽ đủ cho hai người ăn một bữa thật ngon. Bữa tối ấy hẳn sẽ là một trải nghiệm tuyệt vời chen vào cuộc sống tẻ nhạt thường ngày của cô gái, và việc cô hào hứng thưởng thức nó sẽ góp thêm vào niềm đắc thắng và vui thú của chính anh.

— Tôi nghĩ, anh nói với cô, giọng nghiêm trang mà thẳng thắn, chân cô cần nghỉ lâu hơn cô tưởng. Tôi xin gợi ý một cách để cô được nghỉ, mà đồng thời lại giúp tôi một việc. Tôi đang trên đường đi ăn tối một mình lẻ loi thì cô ngã nhào qua góc phố. Cô đi với tôi, ta sẽ ăn một bữa tối ấm cúng và trò chuyện vui vẻ, và tới lúc ấy, tôi chắc cái mắt cá chân đau của cô sẽ đưa cô về nhà ngon lành.

Cô gái nhanh nhẹn ngước nhìn khuôn mặt sáng sủa, dễ mến của Chan-đlơ. Mắt cô loé sáng lên một thoáng, rồi cô mỉm cười hồn nhiên.

— Nhưng mình đâu có quen nhau, như thế không phải phép, phải không anh? Cô ngập ngừng nói.

— Chẳng có gì là không phải phép cả, chàng trai thẳng thắn nói. Tôi xin tự giới thiệu, cô cho phép nhé, tôi là Tao-ơ Chan-đlơ. Sau bữa tối, mà tôi sẽ cố làm cho thật vui, tôi sẽ chào tạm biệt cô, hoặc đưa cô về tận cửa nhà an toàn, tuỳ cô muốn.

— Nhưng trời ơi! Cô gái nói, liếc nhìn bộ quần áo hoàn hảo của Chan-đlơ. Với chiếc váy cũ và cái mũ này ư!

— Chuyện ấy có sao, Chan-đlơ vui vẻ nói. Tôi chắc trong bộ đồ ấy cô còn duyên dáng hơn bất cứ ai ta sẽ gặp trong những bộ dạ phục cầu kì nhất.

— Chân em vẫn còn đau thật, cô gái thừa nhận, thử bước một bước tập tễnh. Em nghĩ em sẽ nhận lời mời của anh, anh Chan-đlơ. Anh có thể gọi em là cô Ma-ri-an.

— Vậy thì đi nào, cô Ma-ri-an, chàng kiến trúc sư trẻ vui vẻ nói, nhưng vẫn lịch sự hoàn hảo, cô không phải đi xa đâu. Ở dãy phố bên có một nhà hàng rất đứng đắn và ngon. Cô sẽ phải tựa vào tay tôi, thế này, và đi thật chậm. Ăn tối một mình buồn lắm. Tôi hơi mừng một chút là cô trượt chân trên băng đấy.

Khi hai người đã yên vị bên một chiếc bàn bày biện chu đáo, với một người hầu bàn đầy hứa hẹn lượn lờ bên cạnh, Chan-đlơ bắt đầu cảm nhận được niềm vui thực sự mà những buổi đi chơi định kì của anh vẫn mang lại.

Nhà hàng không phô trương, không kiểu cách bằng cái nhà hàng ở xa hơn trên đại lộ Brốt-uê mà anh vẫn ưa, nhưng cũng gần bằng. Các bàn đông kín thực khách trông phong lưu, có một dàn nhạc giỏi, chơi khe khẽ vừa đủ để chuyện trò vẫn là một niềm vui, món ăn và cách phục vụ đều chẳng chê vào đâu được. Người cùng ăn với anh, dù đội mũ và mặc váy rẻ tiền, vẫn giữ một phong thái khiến vẻ đẹp tự nhiên của khuôn mặt và dáng người cô thêm phần cao quý. Và chắc chắn rằng cô nhìn Chan-đlơ, với phong thái sôi nổi mà điềm tĩnh, với đôi mắt xanh bừng sáng thẳng thắn của anh, bằng một ánh nhìn chẳng cách xa sự ngưỡng mộ là mấy trên khuôn mặt duyên dáng của mình.

Chính lúc ấy, cơn Điên Man-hát-tan, cơn Cuồng Phô Trương, con Vi Trùng Khoác Lác, bệnh Dịch Làm Dáng tỉnh lẻ chộp lấy Tao-ơ Chan-đlơ. Anh đang ở Brốt-uê, xung quanh toàn những phô trương, sang trọng, và có những đôi mắt đang nhìn anh. Trên sân khấu của vở hài kịch ấy, anh đã nhận đóng vai một đêm, vai một con bướm thời thượng, một kẻ nhàn rỗi giàu có và sành điệu. Anh đã mặc trang phục cho vai diễn, và tất cả các thiên thần hộ mệnh của anh cũng không đủ sức ngăn anh diễn nó.

Thế là anh bắt đầu ba hoa với cô Ma-ri-an về các câu lạc bộ, các buổi tiệc trà, về đánh gôn, cưỡi ngựa, nuôi chó, những buổi khiêu vũ và những chuyến du lịch nước ngoài, lại còn bóng gió về một chiếc du thuyền đang đậu ở Lác-mơn. Anh thấy cô có vẻ rất choáng ngợp trước những câu chuyện mơ hồ ấy, nên anh củng cố thêm vai diễn bằng những lời ám chỉ bâng quơ về một gia tài lớn, và nhắc một cách thân mật tới vài cái tên mà giới bình dân chỉ dám kính cẩn nhắc tới. Đây là ngày ngắn ngủi của Chan-đlơ, và anh đang vắt từ nó ra những gì tốt nhất có thể có, theo cách anh hiểu. Ấy vậy mà một hai lần, anh vẫn thấy vàng ròng trong cô gái này ánh lên xuyên qua màn sương mà lòng tự cao của anh đã dựng lên giữa anh với mọi thứ.

— Cái lối sống anh kể nghe sao vô ích và vô mục đích quá, cô nói. Anh không có việc gì để làm trên đời mà có thể khiến anh hứng thú hơn sao?

— Cô Ma-ri-an thân mến, anh kêu lên, làm việc ư! Thử nghĩ xem, ngày nào cũng phải thay đồ dạ phục đi ăn tối, một buổi chiều phải đi thăm năm sáu nhà, mà góc phố nào cũng có một anh cảnh sát sẵn sàng nhảy lên ô tô của mình, lôi mình về đồn nếu mình chạy nhanh hơn một chiếc xe lừa kéo. Bọn ăn không ngồi rồi chúng tôi là những người làm việc vất vả nhất nước đấy.

Bữa tối xong, người hầu bàn được boa hậu hĩnh, hai người đi ra tới góc phố nơi họ đã gặp nhau. Giờ cô Ma-ri-an đã đi rất vững, chỗ tập tễnh gần như không nhận ra.

— Cảm ơn anh đã cho em một buổi tối vui, cô nói thẳng thắn. Giờ em phải chạy về nhà đây. Em rất thích bữa tối, anh Chan-đlơ ạ.

Anh bắt tay cô, mỉm cười niềm nở, và nói gì đó về một ván bài brít ở câu lạc bộ của mình. Anh nhìn theo cô một lúc, khi cô đi khá nhanh về phía đông, rồi tìm một chiếc xe ngựa thuê, thong thả về nhà.

Trong căn phòng ngủ lạnh lẽo, Chan-đlơ cất bộ lễ phục đi, để nó nghỉ sáu mươi chín ngày. Anh làm việc ấy với vẻ đăm chiêu.

— Cô gái tuyệt thật, anh tự nhủ. Mà cô ấy cũng đứng đắn nữa, mình dám thề thế, dù cô ấy phải đi làm. Có lẽ nếu mình nói thật với cô ấy thay vì ba hoa khoác lác như thế, thì mình có thể... Nhưng khỉ thật! Mình phải diễn cho xứng với bộ quần áo chứ.

Người chiến binh sinh ra và lớn lên trong những túp lều của bộ tộc Man-hát-tan đã nói như thế.

Cô gái, sau khi chia tay người đã mời mình ăn tối, rảo bước thật nhanh qua phố cho tới khi tới một toà dinh thự đẹp đẽ, uy nghiêm cách đó hai khu nhà về phía đông, quay mặt ra cái đại lộ là đường cái quan của thần Tài và các vị thần phụ tá. Cô vội vã đi vào, lên một căn phòng nơi một thiếu nữ xinh đẹp mặc bộ áo mặc nhà cầu kì đang lo lắng nhìn ra cửa sổ.

— Ôi, con bé điên rồ này! Cô chị kêu lên khi cô em bước vào. Bao giờ em mới thôi làm cả nhà sợ thế này? Em mặc cái váy cũ rách như giẻ ấy với cái mũ của chị Ma-ri chạy ra ngoài đã hai tiếng rồi. Mẹ lo lắm. Mẹ đã sai bác Lu-i lái ô tô đi tìm em. Em là con mèo con hư hỏng, chẳng biết nghĩ gì cả.

Cô chị bấm chuông, một chị hầu gái vào ngay.

— Ma-ri, chị thưa với mẹ là cô Ma-ri-an về rồi nhé.

— Đừng mắng em mà chị. Em chỉ chạy xuống chỗ bà Tê-ô bảo bà ấy dùng ren màu tím hoa cà thay cho màu hồng thôi. Bộ váy của em với cái mũ của chị Ma-ri đúng là thứ em cần. Em chắc ai cũng tưởng em là cô bán hàng.

— Bữa tối xong rồi, em ạ. Em về muộn quá.

— Em biết. Em trượt chân trên vỉa hè, trẹo mắt cá chân. Em không đi được, nên em tập tễnh vào một nhà hàng, ngồi đó cho tới lúc đỡ đau. Vì thế em mới về lâu thế.

Hai cô gái ngồi trên bậu cửa sổ, nhìn ra những ánh đèn và dòng xe cộ hối hả trên đại lộ. Cô em rúc đầu vào lòng chị.

— Rồi có ngày tụi mình sẽ phải lấy chồng, cô mơ màng nói, cả hai đứa. Tụi mình nhiều tiền quá, người ta sẽ không cho phép tụi mình làm thiên hạ thất vọng đâu. Chị có muốn em kể cho chị nghe người đàn ông em có thể yêu là người thế nào không?

— Kể đi, con bé đầu óc trên mây, cô chị mỉm cười.

— Em có thể yêu một người đàn ông có đôi mắt xanh thẫm và hiền hậu, dịu dàng, lễ độ với những cô gái nghèo, đẹp trai, tốt bụng và không tìm cách tán tỉnh. Nhưng em chỉ có thể yêu anh ấy nếu anh ấy có hoài bão, có mục đích, có một công việc gì đó để làm trên đời. Anh ấy nghèo tới đâu em cũng chẳng quản, miễn là em giúp được anh ấy gây dựng sự nghiệp. Nhưng chị yêu ơi, cái loại đàn ông tụi mình vẫn gặp ấy, cái loại sống cuộc đời nhàn rỗi giữa các buổi dạ hội và các câu lạc bộ, em không thể yêu một người như thế được, dù mắt anh ta có xanh, và dù anh ta có tử tế tới đâu với những cô gái nghèo anh ta gặp ngoài phố.

— Hết —