Mụ tiên hồ đảo Lốc

Ngày xưa, thời mà ở xứ Bờ-rơ-ta-nhơ còn xảy ra đủ thứ chuyện kỳ diệu, ở làng La-ni-li có một chàng trai tên là U-a Pô-gam và một cô gái tên là Bê-la Pốt-tích. Hai người là anh em họ. Mẹ của họ là đôi bạn thân, suốt ngày ra vào nhà nhau, nên hai đứa trẻ nhiều lần được đặt nằm chung một chiếc nôi, chơi đùa rồi giành giật nhau đồ chơi.

Hai bà mẹ bảo nhau: "Lớn lên chúng nó sẽ lấy nhau." Nhưng đúng lúc mọi người bắt đầu nghĩ tới tiếng chuông đám cưới thì cả hai bà mẹ qua đời. Hai anh em họ chẳng có tiền, đành vào ở đợ cùng một nhà. Dĩ nhiên thế còn hơn phải xa nhau, nhưng chẳng bằng có được một căn nhà nhỏ của riêng mình, muốn làm gì thì làm. Chẳng mấy chốc người ta đã nghe hai người than thở với nhau về số phận cơ cực.

U-a càu nhàu:

— Giá mà mua được một con bò, kiếm được một con lợn để vỗ béo, anh sẽ thuê của ông chủ một mảnh đất, rồi mình cưới nhau.

Bê-la thở dài sườn sượt:

— Phải, nhưng thời buổi khó khăn quá, phiên chợ vừa rồi giá lợn lại lên nữa.

— Rõ ràng mình còn phải chờ lâu.

U-a đáp, rồi quay đi làm việc.

Lần nào gặp nhau, họ cũng lặp lại những lời than vãn ấy. Cuối cùng U-a hết kiên nhẫn. Một buổi sáng chàng tới bảo Bê-la rằng chàng sẽ đi tìm vận may.

Cô gái nghe vậy buồn lắm, ân hận vì mình đã không cố bằng lòng với những gì đang có. Cô van U-a đừng bỏ đi, nhưng chàng chẳng chịu nghe:

— Chim bay mãi cho tới khi gặp một cánh đồng lúa, ong cũng chẳng dừng lại nếu chưa thấy hoa có mật, sao người lại kém khôn hơn chúng? Như chúng, anh sẽ đi tìm cho tới khi có được thứ anh cần, tức là tiền mua một con bò và một con lợn để vỗ béo. Nếu em thương anh, Bê-la, thì đừng ngăn cản một việc sẽ làm đám cưới của mình tới sớm hơn.

Cô gái thấy nói thêm cũng vô ích, nên buồn bã đáp:

— Thôi, anh đã phải đi thì cứ đi. Nhưng trước hết em sẽ chia với anh tất cả những gì cha mẹ em để lại.

Cô vào phòng, mở một chiếc rương nhỏ, lấy ra một cái chuông, một con dao và một cây gậy nhỏ.

— Cái chuông này đi xa đến đâu cũng nghe thấy, nhưng nó chỉ reo để báo cho mình biết người thân đang gặp nguy hiểm lớn. Con dao giải được hết mọi bùa phép yểm lên bất cứ thứ gì nó chạm vào. Còn cây gậy sẽ đưa người ta tới bất cứ nơi nào mình muốn. Em đưa anh con dao để che chở anh khỏi bùa phép của bọn phù thuỷ, đưa anh cái chuông để báo cho em biết khi anh lâm nguy. Cây gậy em giữ lại cho mình, để em bay tới với anh nếu có khi nào anh cần em.

Rồi hai người ôm nhau khóc một lúc, và U-a lên đường về phía núi.

Nhưng thời ấy, cũng như bây giờ, ăn mày đầy rẫy. Đi qua làng nào, họ cũng kéo nhau từng đám theo U-a, vì tưởng chàng là một quý ông, do áo quần chàng chẳng có lỗ thủng nào.

"Ở đây chẳng làm giàu được," chàng nghĩ bụng. "Đây là chỗ để tiêu tiền chứ không phải để kiếm tiền. Phải đi xa hơn nữa."

Chàng đi tới Pông A-ven, một thị trấn nhỏ xinh xắn bên bờ sông.

Chàng đang ngồi trên chiếc ghế dài trước một quán trọ thì nghe hai người đàn ông đang chất hàng lên lưng la nói chuyện về mụ Grô-ác ở đảo Lốc. Chàng hỏi:

— Grô-ác là cái gì thế? Tôi chưa gặp bao giờ.

Hai người kia bảo đó là tên gọi bà tiên sống trong hồ, và bà giàu lắm, ôi, giàu hơn tất cả các ông vua trên đời cộng lại. Đã nhiều người tới đảo tìm cách lấy kho báu của bà, nhưng chưa ai trở về.

Nghe xong, U-a quyết ngay.

— Tôi sẽ đi, và sẽ trở về.

Chàng bảo hai người đánh la. Họ trố mắt nhìn chàng sửng sốt, van chàng đừng điên rồ vứt bỏ mạng sống một cách dại dột như thế. Nhưng chàng chỉ cười, bảo nếu họ chỉ cho chàng một cách nào khác để có được một con bò và một con lợn để vỗ béo thì chàng sẽ thôi không nghĩ tới chuyện ấy nữa. Nhưng hai người kia chẳng biết cách nào, đành lắc đầu trước sự bướng bỉnh của chàng, mặc chàng cho số phận.

Thế là U-a xuống biển, tìm được một người lái đò nhận chở chàng ra đảo Lốc.

Hòn đảo rộng, gần như nằm vắt ngang đảo là một cái hồ, có một lối hẹp thông ra biển. U-a trả tiền người lái đò cho về, rồi đi vòng quanh hồ. Ở một đầu hồ, chàng thấy một chiếc thuyền con sơn xanh, hình con thiên nga, nằm dưới một bụi kim tước vàng. Chàng nhìn thì thấy đầu con thiên nga rúc dưới cánh. Chưa thấy chiếc thuyền nào như thế bao giờ, U-a vội tới gần, bước xuống thuyền để xem cho kỹ. Nhưng chàng vừa đặt chân lên thì con thiên nga bỗng thức giấc. Đầu nó ngóc ra khỏi cánh, chân nó bắt đầu quạt nước, và chỉ một lát sau họ đã ở giữa hồ.

Hoàn hồn sau cơn kinh ngạc, chàng trai sửa soạn nhảy xuống hồ bơi vào bờ. Nhưng con chim đã đoán ra ý chàng, lặn xuống nước, mang U-a theo xuống tận lâu đài của mụ Grô-ác.

Nếu bạn chưa từng xuống đáy biển, chưa từng thấy hết những điều kỳ diệu dưới ấy, thì bạn chẳng bao giờ hình dung nổi lâu đài của mụ Grô-ác ra sao. Nó làm toàn bằng vỏ sò, xanh lam, xanh lục, hồng, tím nhạt, trắng, màu nọ chuyển sang màu kia tới mức chẳng biết màu này hết ở đâu, màu kia bắt đầu từ đâu. Cầu thang bằng pha lê, mỗi bậc thang đặt chân lên lại hót như chim trong rừng. Quanh lâu đài là những khu vườn rộng mọc đầy mọi thứ cây cỏ dưới biển, hoa là những viên kim cương.

Trong một gian sảnh lớn, mụ Grô-ác đang nằm trên một chiếc trường kỷ bằng vàng. Làn da hồng trắng của mụ làm người ta nhớ tới vỏ sò trong lâu đài, mái tóc đen dài của mụ đan những chuỗi san hô, chiếc áo lụa xanh lục của mụ dường như dệt bằng nước biển. Thấy mụ, U-a đứng sững lại, choáng ngợp vì sắc đẹp.

Mụ Grô-ác đứng dậy:

— Vào đi. Khách lạ và trai đẹp lúc nào cũng được đón tiếp ở đây. Đừng ngại, nói cho ta biết cậu tìm đường tới đây thế nào, cậu muốn gì.

U-a đáp:

— Tôi tên là U-a, quê ở La-ni-li. Tôi đang cố kiếm đủ tiền mua một con bò nhỏ và một con lợn để vỗ béo.

Mụ bảo:

— Ồ, thứ ấy thì dễ thôi, chẳng có gì phải lo. Vào đây mà vui chơi.

Mụ vẫy chàng theo vào gian sảnh thứ hai, sàn và tường làm bằng ngọc trai, dọc hai bên kê những chiếc bàn đầy trái cây và rượu đủ loại. Trong khi chàng ăn uống, mụ Grô-ác trò chuyện với chàng, kể rằng những của báu chàng thấy đều lấy từ những con tàu đắm, được một dòng nước có phép mang về lâu đài của mụ.

U-a lúc này đã thấy thoải mái như ở nhà, kêu lên:

— Tôi chẳng ngạc nhiên vì người trên mặt đất nói về bà nhiều đến thế.

Mụ đáp:

— Người giàu thì bao giờ chẳng bị ghen ghét.

Chàng cười nói thêm:

— Còn tôi thì chỉ xin một nửa của cải của bà thôi.

Mụ nói:

— Nếu cậu muốn, U-a, cậu sẽ có nó.

U-a hỏi:

— Bà nói thế là sao?

Mụ đáp:

— Chồng ta, Cô-răng-đông, đã chết rồi. Nếu cậu muốn, ta sẽ lấy cậu.

Chàng trai sửng sốt nhìn mụ. Một người giàu có, xinh đẹp đến thế lại muốn làm vợ chàng thật sao? Chàng nhìn mụ lần nữa, và quên bẵng Bê-la khi đáp:

— Người nào từ chối lời đề nghị như thế thì quả là điên. Tôi chỉ có thể vui mừng nhận lời.

— Vậy thì làm càng sớm càng tốt.

Mụ Grô-ác nói, rồi truyền lệnh cho đám hầu. Xong xuôi, mụ mời U-a cùng ra cái ao cá ở cuối vườn.

Mụ cầm một tấm lưới bằng thép, gọi:

— Lại đây ông thầy kiện, lại đây bác thợ xay, lại đây anh thợ may, lại đây anh ca sĩ!

Gọi tên nào là có một con cá hiện ra, nhảy vào lưới. Khi lưới đã đầy, mụ vào một gian bếp lớn, thả hết cá vào một cái nồi vàng. Nhưng át cả tiếng nước sôi sùng sục, U-a dường như nghe có tiếng những giọng nói nhỏ xíu thì thầm.

Cuối cùng chàng hỏi:

— Ai thì thầm trong nồi vàng thế, bà Grô-ác?

Mụ đáp:

— Chẳng có gì đâu, chỉ là tiếng củi nổ lách tách thôi.

Nhưng U-a nghe chẳng giống tiếng củi chút nào.

Một lúc sau chàng nói:

— Lại nữa kìa.

Mụ bảo:

— Nước nóng lên làm cá nhảy đấy.

Nhưng chẳng mấy chốc tiếng động to dần, nghe như tiếng kêu khóc.

U-a bắt đầu thấy bứt rứt:

— Cái gì thế?

— Chỉ là lũ dế bên bếp thôi.

Mụ nói, rồi cất tiếng hát át đi những tiếng kêu trong nồi.

U-a tuy im lặng nhưng không còn vui như trước. Dường như có điều gì đó không ổn. Rồi bỗng chàng nhớ tới Bê-la.

"Có lẽ nào mình quên nàng nhanh thế? Mình thật là đồ khốn nạn!" chàng nghĩ. Chàng đứng tách ra, theo dõi mụ Grô-ác trút cá ra đĩa. Mụ bảo chàng ngồi ăn, còn mụ xuống hầm đá lấy rượu.

U-a ngồi xuống, rút con dao Bê-la tặng. Lưỡi dao vừa chạm vào cá, bùa phép tan biến, bốn người đàn ông đứng trước mặt chàng.

Họ thì thào, không dám nói to:

— U-a, chúng tôi van anh, hãy cứu chúng tôi, và cứu cả chính anh nữa!

U-a kêu lên:

— Ô hay, hẳn các anh là những người vừa kêu khóc trong nồi!

Họ đáp:

— Phải, là chúng tôi đấy. Cũng như anh, chúng tôi tới đảo Lốc tìm vận may. Cũng như anh, chúng tôi bằng lòng lấy mụ Grô-ác. Lễ cưới vừa xong, mụ đã biến chúng tôi thành cá, như mụ đã làm với tất cả những người tới trước, giờ vẫn còn ở dưới ao, và anh cũng sắp xuống đó với họ.

Nghe vậy, U-a nhảy dựng lên như đã thấy mình đang xèo xèo trong nồi vàng. Chàng lao ra cửa, mong trốn thoát lối ấy. Nhưng mụ Grô-ác đã nghe hết, đón chàng ngay ở ngưỡng cửa. Lập tức mụ quăng tấm lưới thép trùm lên đầu chàng, và một đôi mắt ếch xanh nhỏ xíu ngó ra qua mắt lưới.

— Mày sẽ ra chơi với bọn kia.

Mụ nói, rồi mang chàng ra ao cá.

Đúng lúc ấy, Bê-la đang hớt váng sữa trong buồng sữa ở trang trại thì nghe chiếc chuông thần reo dữ dội.

Nghe tiếng chuông, cô tái mặt, vì cô biết thế nghĩa là U-a đang gặp nguy. Cô vội thay bộ áo thô mặc làm việc, rời trang trại, tay cầm cây gậy thần.

Đầu gối cô run lẩy bẩy, nhưng cô chạy nhanh hết sức tới ngã tư đường, cắm cây gậy xuống đất, lẩm nhẩm mấy câu mẹ đã dạy:

"Gậy gỗ táo nhỏ ơi,
Qua đất liền, qua biển khơi,
Bay trên trời dẫn lối,
Đi khắp chốn mọi nơi."

Lập tức cây gậy hoá thành một con ngựa nhỏ xinh xắn, mỗi tai cài một chiếc nơ, trán cắm một chiếc lông chim. Nó đứng yên cho Bê-la leo lên, rồi phóng đi, mỗi lúc một nhanh, tới mức cô gái gần như không nhìn rõ cây cối nhà cửa vụt qua. Nhưng nhanh đến thế vẫn chưa đủ nhanh với Bê-la. Cô cúi xuống nói:

— Chim én không nhanh bằng gió, gió không nhanh bằng chớp. Nhưng ngựa ơi, nếu mày thương tao, mày phải nhanh hơn tất cả, vì có một phần trái tim tao đang đau đớn, phần tốt đẹp nhất của trái tim tao đang lâm nguy.

Con ngựa nghe thấy, phi như cọng rơm bị bão cuốn, cho tới chân một tảng núi đá gọi là Bước Nhảy Con Hươu. Tới đó nó dừng lại, vì chưa từng có con ngựa hay con la nào leo được tảng đá ấy. Bê-la biết vậy, nên lại cất tiếng hát:

"Ngựa xứ Lê-ông ơi,
Qua đất liền, qua biển khơi,
Bay trên trời dẫn lối,
Đi khắp chốn mọi nơi."

Cô vừa hát xong, hai chân trước con ngựa co ngắn lại, xoè ra thành cánh, hai chân sau thành móng vuốt, lông vũ mọc khắp mình, và cô thấy mình đang ngồi trên lưng một con chim lớn. Con chim đưa cô lên tận đỉnh tảng đá. Ở đó cô thấy một cái tổ làm bằng đất sét, lót rêu khô, giữa tổ có một người tí hon đen đúa, nhăn nheo. Thấy Bê-la, ông ta kêu lên ngạc nhiên:

— A! Cô là cô gái xinh đẹp sẽ tới cứu ta đây!

Bê-la nhắc lại:

— Cứu ông ư? Nhưng ông là ai, ông bạn nhỏ?

Ông đáp:

— Ta là chồng của mụ Grô-ác ở đảo Lốc. Vì mụ mà ta mới ở đây.

Bê-la hỏi:

— Nhưng ông làm gì trong cái tổ này?

Ông đáp:

— Ta đang ấp sáu quả trứng bằng đá. Khi nào chúng nở ta mới được tự do.

Nghe vậy, Bê-la bật cười:

— Tội nghiệp chú gà trống nhỏ! Thế tôi cứu ông bằng cách nào?

Ông đáp:

— Bằng cách cứu U-a, người đang bị mụ Grô-ác giam giữ.

Bê-la kêu lên:

— Ôi, ông chỉ cho tôi cách làm việc ấy đi. Phải quỳ gối đi vòng khắp xứ Bờ-rơ-ta-nhơ tôi cũng đi!

Ông bảo:

— Trước hết cô phải ăn mặc như một chàng trai, rồi đi tìm mụ Grô-ác. Tìm thấy mụ rồi, cô phải tìm cách lấy được tấm lưới thép treo bên thắt lưng mụ, rồi nhốt mụ vào đó mãi mãi.

Bê-la hỏi:

— Nhưng tôi tìm đâu ra áo quần con trai?

— Để ta chỉ cho.

Vừa nói ông vừa nhổ mấy sợi tóc đỏ của mình, thổi bay đi, miệng lẩm bẩm gì đó. Trong nháy mắt, mấy sợi tóc hoá thành bốn bác thợ may. Bác thứ nhất cầm một cây bắp cải, bác thứ hai cầm cây kéo, bác thứ ba cầm cây kim, bác thứ tư cầm bàn là. Chẳng chờ ai sai bảo, họ ngồi xuống trong tổ, xếp bằng thoải mái, bắt đầu may bộ áo cho Bê-la.

Họ lấy một lá bắp cải may cho cô chiếc áo khoác, một lá khác làm áo gi-lê, nhưng phải mất hai lá mới đủ may chiếc quần ống rộng đang thịnh hồi ấy. Chiếc mũ cắt từ lõi bắp cải, đôi giày từ phần cuống dày. Khi Bê-la mặc hết vào, ai trông cũng tưởng một quý ông mặc nhung xanh lót sa tanh trắng.

Cô cảm ơn mấy người tí hon, nghe dặn dò thêm vài điều, rồi nhảy lên lưng con chim lớn, bay tới đảo Lốc. Tới nơi, cô bảo nó trở lại thành cây gậy, rồi cầm gậy bước xuống chiếc thuyền xanh. Chiếc thuyền đưa cô tới lâu đài vỏ sò.

Mụ Grô-ác có vẻ mừng rỡ lắm khi gặp cô, bảo xưa nay chưa từng thấy chàng trai nào đẹp đến thế. Chẳng mấy chốc mụ dẫn vị khách vào gian sảnh lớn, nơi lúc nào cũng bày sẵn rượu và trái cây. Trên bàn còn nằm con dao thần U-a để lại. Không để mụ Grô-ác thấy, Bê-la giấu nó vào túi áo khoác xanh, rồi theo chủ nhà ra vườn, tới cái ao nuôi cá, mình chúng lấp lánh nghìn màu.

— Ôi! Những con vật mới đẹp làm sao, đẹp làm sao! Tôi chắc ngắm chúng mãi cũng chẳng chán.

Cô nói, rồi ngồi xuống bờ ao, khuỷu tay chống lên đầu gối, cằm tựa vào hai bàn tay, mắt dán vào những con cá đang vút qua.

Mụ Grô-ác hỏi:

— Cậu có muốn ở lại đây mãi không?

Bê-la đáp cô chẳng mong gì hơn.

Mụ nói:

— Thế thì cậu chỉ cần lấy ta. Ôi, đừng nói không, vì ta đã yêu cậu say đắm rồi.

Bê-la cười:

— Được, tôi sẽ không nói "không". Nhưng trước hết bà phải hứa cho tôi bắt một con cá đẹp kia bằng lưới của bà.

Mụ Grô-ác mỉm cười:

— Trông thế mà không dễ đâu. Nhưng cầm lấy mà thử vận may.

Bê-la cầm tấm lưới mụ Grô-ác chìa ra, rồi quay phắt lại, quăng trùm lên đầu mụ phù thuỷ.

— Hãy hiện hình đúng như linh hồn ngươi!

Cô thét lên. Trong chớp mắt, nàng tiên biển xinh đẹp đã thành một con cóc gớm ghiếc. Mụ vùng vẫy cố xé toạc tấm lưới, nhưng vô ích. Bê-la chỉ kéo lưới thít chặt hơn, quăng mụ phù thuỷ xuống một cái hố, lăn một hòn đá lớn lấp miệng hố, rồi để mặc mụ đó.

Cô vừa tới gần ao thì thấy cả một đoàn cá đông đảo tiến lại đón, kêu lên bằng những giọng khàn khàn:

— Đây là chủ nhân của chúng ta, người đã cứu chúng ta khỏi tấm lưới thép và cái nồi vàng!

Bê-la rút con dao trong túi ra:

— Và là người sẽ trả lại hình người cho các bạn.

Nhưng cô vừa định chạm dao vào con cá đầu tiên thì mắt cô rơi vào một con ếch xanh đang quỳ bên cạnh, hai chân trước nhỏ xíu chắp trước ngực. Bê-la thấy như có những ngón tay đang siết lấy cổ họng mình, nhưng cô vẫn cố kêu lên:

— Có phải anh không, U-a của em? Có phải anh không?

Con ếch nhỏ ộp oạp:

— Là anh đây.

Lưỡi dao vừa chạm vào, chàng đã lại là người. Chàng bật dậy, ôm chầm lấy cô.

Mãi sau cô mới nói:

— Nhưng mình không được quên những người kia.

Rồi cô bắt đầu trả lại hình người cho đàn cá. Nhiều cá quá nên mất khá lâu. Cô vừa làm xong thì người tí hon ở Bước Nhảy Con Hươu tới, ngồi trên một cỗ xe do sáu con bọ hung kéo, chính là sáu quả trứng đá ngày trước. Ông kêu lên:

— Ta đây! Cô đã giải lời nguyền giam giữ ta. Giờ hãy tới nhận phần thưởng.

Ông xuống xe, dẫn họ xuống những cái hang đầy vàng và châu báu, bảo Bê-la và U-a muốn lấy bao nhiêu cứ lấy.

Khi túi đã đầy, Bê-la bảo cây gậy biến thành một cỗ xe có cánh, đủ rộng chở họ và những người vừa được cứu về La-ni-li.

Hôm sau họ cưới nhau ở đó. Nhưng thay vì ra ở riêng với con bò nhỏ và con lợn để vỗ béo như họ hằng mong, họ mua được đất đai rộng hàng dặm quanh vùng, lại cho mỗi người đàn ông được cứu khỏi tay mụ Grô-ác một trang trại nhỏ, nơi người ấy sống hạnh phúc tới cuối đời.

— Hết —