Nàng công chúa trên đồi thuỷ tinh

Ngày xửa ngày xưa, có một người đàn ông có một đồng cỏ nằm trên sườn núi. Trên đồng cỏ có một cái kho để chứa cỏ khô. Nhưng đã hai năm nay, trong kho chẳng có mấy cỏ. Cứ đến đêm Thánh Giăng giữa mùa hè, lúc cỏ đang mơn mởn nhất, thì cả đồng cỏ bị ăn sạch trơn, như thể một đàn cừu đã gặm trụi tới tận đất chỉ trong một đêm.

Chuyện ấy xảy ra một lần, rồi hai lần, rồi người đàn ông chán cảnh mất mùa. Ông bảo các con trai, ông có ba con trai, cậu thứ ba tên là Tro Bếp, rằng một trong ba đứa phải ra ngủ ở kho cỏ vào đêm Thánh Giăng. Thật vô lý nếu cứ để cỏ bị ăn sạch cả lá lẫn thân như hai năm vừa rồi. Mà đứa nào đi canh thì phải canh cho thật kỹ, ông nói.

Người anh cả sẵn lòng ra đồng cỏ. Anh ta bảo sẽ canh cỏ, canh giỏi đến mức cả người lẫn thú, đến quỷ sứ cũng chẳng lấy được tí nào. Chiều tối, anh ta tới kho, nằm xuống ngủ. Nhưng khi đêm xuống, có một tiếng ầm ì và một trận động đất mạnh đến nỗi tường và mái kho rung lên bần bật. Chàng trai nhảy bật dậy, co cẳng chạy một mạch, không dám ngoái lại, và năm ấy kho cỏ lại trống trơn như hai năm trước.

Đêm Thánh Giăng năm sau, người cha lại bảo không thể cứ thế này mãi được, năm nào cũng mất sạch cỏ ở cánh đồng xa, một đứa con phải ra đó canh, mà phải canh cho thật kỹ. Người anh thứ hai xin đi, để tỏ ra mình giỏi giang. Anh ta tới kho, nằm xuống ngủ như anh cả. Nhưng khi đêm xuống, có một tiếng ầm ì lớn, rồi một trận động đất còn dữ dội hơn đêm Thánh Giăng năm trước. Nghe thấy thế, chàng trai sợ hết vía, chạy biến đi như đang chạy thi.

Năm sau đến lượt Tro Bếp. Nhưng khi cậu sửa soạn đi, hai anh cười nhạo, chế giễu cậu:

"Chà, mày đúng là đứa hợp đi canh cỏ đấy, cái thằng chẳng học được gì ngoài ngồi trong đống tro mà hơ lửa!"

Tro Bếp chẳng bận tâm tới lời họ nói. Chiều tối, cậu thong thả đi ra cánh đồng xa. Tới nơi, cậu vào kho nằm xuống. Chừng một tiếng sau, tiếng ầm ì, răng rắc bắt đầu, nghe thật khủng khiếp.

"Chà, nếu chỉ thế này thôi thì mình chịu được," Tro Bếp nghĩ.

Một lát sau, tiếng răng rắc lại bắt đầu, đất rung chuyển đến nỗi cỏ khô bay tung toé quanh cậu.

"Ôi chà, nếu chỉ thế này thôi thì mình chịu được," Tro Bếp nghĩ.

Rồi tới tiếng ầm ì thứ ba, trận động đất thứ ba, dữ dội đến mức cậu tưởng tường và mái kho đã sập. Nhưng khi nó qua đi, mọi thứ quanh cậu bỗng lặng như tờ.

"Mình dám chắc nó sẽ lại tới," Tro Bếp nghĩ.

Nhưng không, nó không tới nữa. Mọi thứ yên lặng, và cứ yên lặng mãi. Nằm im được một lúc, cậu nghe thấy tiếng gì như tiếng một con ngựa đang đứng nhai ngay ngoài cửa kho. Cậu rón rén ra cánh cửa đang khép hờ, xem có gì ở đó. Một con ngựa đang đứng ăn cỏ. Con ngựa to lớn, béo tốt, đẹp đẽ đến mức Tro Bếp chưa từng thấy con nào như thế. Trên lưng nó có yên, có cương, có cả một bộ áo giáp hiệp sĩ đầy đủ. Mọi thứ đều bằng đồng, sáng loáng đến chói mắt.

"Ha ha! Thì ra mày là đứa ăn cỏ nhà tao," cậu nghĩ. "Nhưng tao sẽ chặn mày lại."

Cậu vội lấy cái que thép đánh lửa ra, ném qua lưng con ngựa. Thế là nó không nhúc nhích nổi khỏi chỗ đứng, trở nên ngoan ngoãn đến mức cậu muốn làm gì nó cũng được. Cậu cưỡi lên, phi tới một nơi không ai biết ngoài cậu, buộc nó ở đó.

Cậu về nhà, hai anh cười cợt hỏi cậu canh cỏ thế nào.

"Mày nằm trong kho chẳng được bao lâu, nếu mày có ra tới đồng!" họ nói.

"Em nằm trong kho tới lúc mặt trời mọc, chẳng thấy gì, chẳng nghe gì," cậu nói. "Có trời biết cái gì làm hai anh sợ đến thế."

"Được, để xem mày có canh đồng cỏ hay không," hai anh đáp.

Nhưng khi họ ra tới nơi, cỏ vẫn đứng nguyên, cao và dày như đêm trước.

Đêm Thánh Giăng năm sau, chuyện lại y như thế. Hai người anh chẳng ai dám ra cánh đồng xa canh cỏ, nhưng Tro Bếp thì đi, và mọi chuyện diễn ra y hệt đêm Thánh Giăng năm trước. Đầu tiên là tiếng ầm ì và động đất, rồi lần nữa, rồi lần thứ ba, nhưng cả ba trận động đất đều dữ dội hơn năm trước rất, rất nhiều. Rồi mọi thứ lại lặng như tờ, và cậu lại nghe thấy tiếng nhai ngoài cửa kho.

Cậu rón rén thật khẽ ra cánh cửa khép hờ. Lại có một con ngựa đứng sát vách, đang ăn đang nhai. Con này còn to lớn, béo tốt hơn con thứ nhất nhiều. Trên lưng nó có yên, có cương, có cả một bộ áo giáp hiệp sĩ đầy đủ, tất cả bằng bạc sáng ngời, đẹp đến mức ai nhìn cũng mê.

"Hô hô!" cậu nghĩ. "Mày là đứa ban đêm ăn cỏ nhà tao đấy à? Nhưng tao sẽ chặn mày lại."

Cậu lấy que thép đánh lửa ra, ném qua bờm con ngựa, và con vật đứng yên như một con cừu non. Cậu cưỡi nó tới chỗ đã giấu con kia, rồi đi về nhà.

"Chắc mày lại bảo lần này mày canh giỏi lắm chứ gì," hai anh nói.

"Thì đúng thế mà," Tro Bếp nói.

Họ lại ra đồng, và cỏ vẫn đứng đó, cao và dày như trước. Nhưng chuyện ấy cũng chẳng làm họ tử tế hơn với Tro Bếp.

Đêm Thánh Giăng thứ ba tới, chẳng người anh nào dám ra nằm ở kho cỏ xa mà canh, vì đêm họ ngủ ở đó họ đã sợ hết hồn, chưa sao quên được. Nhưng Tro Bếp thì dám đi, và mọi chuyện lại diễn ra y như hai đêm trước. Có ba trận động đất, trận sau dữ hơn trận trước, trận cuối cùng hất cậu từ vách kho bên này sang vách bên kia. Rồi mọi thứ bỗng lặng như tờ.

Nằm im được một lúc, cậu nghe thấy tiếng nhai ngoài cửa kho. Cậu lại rón rén ra cánh cửa khép hờ, và kìa, có một con ngựa đứng ngay bên ngoài, to lớn, béo tốt hơn hai con cậu đã bắt nhiều.

"Hô hô! Thế ra lần này là mày ăn cỏ nhà tao," cậu nghĩ. "Nhưng tao sẽ chặn mày lại."

Cậu rút que thép đánh lửa ra, ném qua con ngựa. Nó đứng im như bị đóng đinh xuống đất, và cậu muốn làm gì nó cũng được. Cậu cưỡi nó tới chỗ giấu hai con kia, rồi đi về nhà.

Hai người anh lại chế giễu cậu như trước, bảo trông cậu là biết đêm qua cậu canh cỏ kỹ lắm, vì trông cậu cứ như người đang đi trong mơ. Nhưng Tro Bếp chẳng bận tâm, chỉ bảo họ ra đồng mà xem. Họ ra xem, và lần này cũng thế, cỏ vẫn đứng nguyên, đẹp và dày như bao giờ hết.

Nhà vua của xứ sở nơi cha Tro Bếp sinh sống có một cô con gái. Vua không gả nàng cho ai, trừ người nào phi ngựa lên được tới đỉnh đồi thuỷ tinh. Ngay gần cung vua có một ngọn đồi thuỷ tinh cao, cao lắm, trơn như băng. Con gái nhà vua sẽ ngồi trên chóp đỉnh ấy, ba quả táo vàng đặt trong lòng. Chàng trai nào phi ngựa lên lấy được ba quả táo vàng sẽ được cưới công chúa, và được một nửa vương quốc.

Nhà vua cho rao chuyện ấy ở mọi nhà thờ trong khắp vương quốc, và ở nhiều vương quốc khác nữa. Công chúa rất đẹp, ai nhìn thấy nàng cũng đem lòng yêu say đắm, dù chẳng muốn cũng không cưỡng nổi. Vì thế chẳng cần nói cũng biết, các hoàng tử, các hiệp sĩ đều nóng lòng muốn cưới được nàng, lại được thêm nửa vương quốc. Họ phi ngựa tới từ tận cùng thế giới, ăn mặc lộng lẫy đến mức áo quần lấp lánh dưới nắng, cưỡi những con ngựa đi mà như nhảy múa. Chẳng hoàng tử nào không nghĩ mình chắc chắn sẽ cưới được công chúa.

Đến ngày nhà vua định, dưới chân đồi thuỷ tinh có đông nghịt hiệp sĩ và hoàng tử, nhung nhúc như kiến. Ai đi được, hay thậm chí bò được, cũng tới xem ai cưới được con gái nhà vua. Hai người anh của Tro Bếp cũng tới, nhưng họ chẳng chịu cho cậu đi cùng, vì cậu đen đúa bẩn thỉu do ngủ và bới trong đống tro, họ bảo đi cùng một thằng ngốc như thế thì ai cũng cười vào mặt.

"Thôi được, thế thì em đi một mình," Tro Bếp nói.

Khi hai người anh tới đồi thuỷ tinh, tất cả các hoàng tử, hiệp sĩ đang ra sức phi ngựa lên đồi, ngựa sùi bọt mép. Nhưng chỉ uổng công. Ngựa vừa đặt chân lên đồi đã trượt xuống, không con nào lên được dù chỉ vài bước. Mà chuyện ấy cũng chẳng lạ, vì ngọn đồi nhẵn như ô kính cửa sổ, dốc như vách nhà. Nhưng ai cũng nóng lòng muốn cưới con gái nhà vua và được nửa vương quốc, nên họ cứ phi, cứ trượt, cứ thế mãi. Cuối cùng, ngựa con nào cũng mệt lả không chạy nổi nữa, nóng đến nỗi bọt rơi lã chã, và các kỵ sĩ đành phải bỏ cuộc.

Nhà vua đang tính cho rao rằng hôm sau sẽ thi lại, có khi lần sau sẽ khá hơn, thì bỗng có một hiệp sĩ phi tới trên một con ngựa đẹp chưa ai từng thấy. Hiệp sĩ mặc áo giáp đồng, dây cương cũng bằng đồng, mọi thứ trên người sáng loáng đến chói mắt. Các hiệp sĩ khác gọi to bảo chàng khỏi mất công phi lên đồi thuỷ tinh, vì có thử cũng vô ích. Nhưng chàng chẳng để ý, phi thẳng tới đồi, và lên như không. Chàng phi lên được một quãng dài, có lẽ tới một phần ba quãng đường. Nhưng tới đó, chàng quay ngựa lại, phi xuống.

Công chúa nghĩ nàng chưa từng thấy hiệp sĩ nào đẹp như thế. Trong lúc chàng phi lên, nàng ngồi đó mà nghĩ: "Ôi, mong sao chàng lên được tới đỉnh!" Thấy chàng quay ngựa lại, nàng ném theo chàng một quả táo vàng, và quả táo lăn vào giày chàng. Nhưng xuống khỏi đồi rồi, chàng phi đi mất, nhanh đến mức chẳng ai biết chàng đi đâu.

Tối hôm ấy, tất cả hoàng tử, hiệp sĩ được lệnh tới trước mặt nhà vua, để người đã phi lên xa trên đồi thuỷ tinh đưa ra quả táo vàng mà con gái nhà vua đã ném. Nhưng chẳng ai có gì để đưa ra cả. Hết hiệp sĩ này tới hiệp sĩ khác bước vào, không ai đưa ra được quả táo.

Tối đến, hai người anh của Tro Bếp cũng về nhà, kể một câu chuyện dài về chuyện phi ngựa lên đồi thuỷ tinh. Họ bảo, lúc đầu chẳng ai đi lên nổi lấy một bước, nhưng rồi có một hiệp sĩ mặc giáp đồng, dây cương bằng đồng, giáp và yên cương sáng tới mức xa tít còn thấy lấp lánh, nhìn chàng phi ngựa mới đáng xem làm sao. Chàng phi lên được một phần ba quả đồi, mà nếu muốn thì chàng thừa sức lên tới đỉnh, nhưng chàng đã quay lại, vì chàng cho rằng một lần thế là đủ.

"Ôi, em cũng muốn được xem chàng ấy quá," Tro Bếp nói. Như thường lệ, cậu đang ngồi bên ống khói giữa đống tro.

"Mày á!" hai anh nói. "Trông mày như đứa đáng đứng giữa các vị lãnh chúa ấy lắm, cái đồ bẩn thỉu ngồi xó bếp kia!"

Hôm sau, hai người anh lại sửa soạn đi. Lần này Tro Bếp cũng xin đi cùng để xem ai phi ngựa. Nhưng không, họ bảo cậu không đáng đi, vì cậu xấu xí bẩn thỉu quá.

"Thôi được, thế thì em đi một mình," Tro Bếp nói.

Hai người anh tới đồi thuỷ tinh. Các hoàng tử, hiệp sĩ lại bắt đầu phi ngựa. Lần này họ đã cẩn thận làm nhám móng ngựa. Nhưng chẳng ăn thua gì: họ cứ phi, cứ trượt như hôm trước, chẳng ai lên được dù chỉ một bước. Khi ngựa đã mệt lả không chạy nổi nữa, họ lại phải dừng hẳn.

Nhà vua đang nghĩ nên cho rao rằng ngày mai sẽ thi lần cuối, cho họ thêm một cơ hội, thì chợt nghĩ nên chờ thêm chút nữa, xem hiệp sĩ giáp đồng hôm nay có tới không. Nhưng chẳng thấy bóng chàng đâu. Trong lúc mọi người còn đang ngóng chàng, thì có một hiệp sĩ phi tới, cưỡi một con ngựa còn đẹp hơn con của hiệp sĩ giáp đồng rất, rất nhiều. Hiệp sĩ này mặc giáp bạc, yên và cương cũng bằng bạc, tất cả sáng đến mức từ rất xa đã lấp lánh rực rỡ.

Các hiệp sĩ khác lại gọi to, bảo chàng nên thôi đừng phi lên đồi thuỷ tinh nữa, vì có thử cũng vô ích. Nhưng hiệp sĩ chẳng để ý, phi thẳng tới đồi thuỷ tinh, lên còn cao hơn cả hiệp sĩ giáp đồng. Nhưng khi đã lên được hai phần ba quãng đường, chàng quay ngựa lại, phi xuống.

Công chúa còn thích hiệp sĩ này hơn hiệp sĩ kia, ngồi mong mỏi chàng lên được tới đỉnh. Thấy chàng quay lại, nàng ném quả táo thứ hai theo chàng, quả táo lăn vào giày chàng. Vừa xuống khỏi đồi thuỷ tinh, chàng đã phi đi, nhanh đến nỗi chẳng ai thấy chàng đi đâu.

Tối hôm ấy, khi mọi người phải tới trước mặt nhà vua và công chúa để ai có quả táo vàng thì đưa ra, hết hiệp sĩ này tới hiệp sĩ khác bước vào, nhưng chẳng ai có quả táo vàng nào.

Tối đến, hai người anh lại về nhà như tối hôm trước, kể mọi chuyện đã diễn ra thế nào, ai cũng phi ngựa mà chẳng ai lên được đồi.

"Nhưng sau cùng," họ nói, "có một người mặc giáp bạc, ngựa của chàng có cương bạc, yên bạc, mà chao ôi, chàng phi ngựa mới giỏi làm sao! Chàng đưa ngựa lên được hai phần ba quả đồi, nhưng rồi quay lại. Đúng là một chàng trai tuyệt vời," hai người anh nói, "và công chúa đã ném quả táo vàng thứ hai cho chàng!"

"Ôi, em cũng muốn được xem chàng ấy quá!" Tro Bếp nói.

"Ồ, phải rồi! Chàng ấy sáng hơn đống tro mày ngồi bới một tí đấy, cái đồ đen đúa bẩn thỉu!" hai anh nói.

Ngày thứ ba, mọi chuyện diễn ra y như những ngày trước. Tro Bếp muốn đi cùng xem phi ngựa, nhưng hai người anh không chịu đi chung với cậu. Khi họ tới đồi thuỷ tinh, chẳng ai phi lên được dù chỉ một bước. Mọi người chờ hiệp sĩ giáp bạc, nhưng chẳng thấy bóng, chẳng nghe tăm hơi chàng đâu.

Mãi rất lâu sau, có một hiệp sĩ phi tới, cưỡi một con ngựa đẹp đến mức chưa từng thấy con nào sánh bằng. Hiệp sĩ mặc giáp vàng, ngựa có yên vàng, cương vàng, tất cả sáng đến mức chói loà mắt mọi người, ngay khi hiệp sĩ còn ở rất xa. Các hoàng tử, hiệp sĩ khác sững sờ trước vẻ lộng lẫy của chàng, đến nỗi chẳng ai gọi được tiếng nào để bảo chàng rằng lên đồi là vô ích. Chàng phi thẳng tới đồi thuỷ tinh, phóng lên như thể đó chẳng phải là đồi, nhanh đến mức công chúa chưa kịp mong cho chàng lên được tới đỉnh. Lên tới đỉnh rồi, chàng lấy quả táo vàng thứ ba trong lòng công chúa, quay ngựa phi xuống, và biến mất khỏi tầm mắt mọi người trước khi ai kịp nói với chàng lời nào.

Tối hôm ấy, hai người anh về nhà, có biết bao chuyện để kể về cuộc phi ngựa hôm ấy, và cuối cùng họ kể về hiệp sĩ giáp vàng.

"Thật là một chàng trai tuyệt vời! Trên đời không tìm đâu ra một hiệp sĩ lộng lẫy như thế!" hai anh nói.

"Ôi, em cũng muốn được xem chàng ấy quá!" Tro Bếp nói.

"Chà, chàng ấy sáng gần bằng đống than mày vẫn nằm cào bới suốt ngày đấy, cái đồ đen đúa bẩn thỉu!" hai anh nói.

Hôm sau, tất cả hiệp sĩ, hoàng tử phải tới trước mặt nhà vua và công chúa, vì tối hôm trước đã muộn quá, để ai có quả táo vàng thì đưa ra. Họ lần lượt bước vào, hoàng tử trước, hiệp sĩ sau, nhưng chẳng ai có quả táo vàng.

"Nhưng phải có ai đó giữ chúng chứ," nhà vua nói, "vì chính mắt chúng ta đã thấy một người phi ngựa lên lấy."

Vua ra lệnh cho mọi người trong vương quốc phải tới cung điện, xem có ai đưa ra được quả táo không. Lần lượt người này tới người kia, ai cũng tới, nhưng chẳng ai có quả táo vàng. Rất lâu, rất lâu sau, hai người anh của Tro Bếp cũng tới. Họ là những người tới sau cùng, nên nhà vua hỏi trong vương quốc còn ai chưa tới không.

"À, có, chúng tôi còn một đứa em trai," hai người nói. "Nhưng nó chẳng bao giờ có quả táo vàng đâu! Suốt ba ngày nó có rời khỏi đống tro đâu."

"Không sao," nhà vua nói. "Mọi người đều đã tới cung điện rồi, thì nó cũng phải tới."

Thế là Tro Bếp đành phải tới cung vua.

"Ngươi có quả táo vàng không?" nhà vua hỏi.

"Có ạ. Đây là quả thứ nhất, đây là quả thứ hai, và đây là quả thứ ba nữa," Tro Bếp nói.

Cậu rút cả ba quả táo trong túi ra, rồi cởi bỏ bộ quần áo rách đầy bồ hóng, hiện ra trước mặt mọi người trong bộ giáp vàng sáng chói, lấp lánh khi cậu đứng đó.

"Ngươi sẽ được cưới con gái ta và được nửa vương quốc của ta. Ngươi xứng đáng có cả hai!" nhà vua nói.

Thế là đám cưới được tổ chức. Tro Bếp cưới con gái nhà vua, và ai nấy đều vui vẻ ở đám cưới, vì tuy không ai phi ngựa lên được đồi thuỷ tinh, nhưng ai cũng biết vui chơi. Và nếu họ chưa thôi vui chơi, thì hẳn giờ này họ vẫn còn đang vui.

— Hết —