Người bạn tận tuỵ

Một buổi sáng, lão Chuột Nước già thò đầu ra khỏi hang. Lão có đôi mắt tròn ti hí sáng long lanh, bộ ria xám cứng đơ, cái đuôi như một khúc dây cao su đen dài. Lũ vịt con đang bơi lội trong ao, trông y như một bầy chim hoàng yến vàng. Vịt mẹ trắng tinh, chân đỏ chót, đang cố dạy lũ con cách trồng cây chuối dưới nước.

Vịt mẹ cứ nhắc đi nhắc lại: "Không biết trồng cây chuối thì các con sẽ chẳng bao giờ được bước chân vào giới thượng lưu đâu." Thỉnh thoảng bà lại làm mẫu cho chúng xem. Nhưng lũ vịt con chẳng để ý gì. Chúng còn non quá, chưa biết được vào giới thượng lưu là có lợi thế nào.

Lão Chuột Nước kêu lên: "Bọn trẻ gì mà hư thế! Thật đáng cho chết đuối."

Bà Vịt đáp: "Chẳng có chuyện ấy đâu. Ai mà chẳng phải có lúc bắt đầu. Làm cha làm mẹ thì kiên nhẫn bao nhiêu cũng không thừa."

Lão Chuột Nước nói: "Chà! Tôi chẳng biết gì về lòng cha mẹ cả. Tôi đâu phải người có gia đình. Thật ra tôi chưa lấy vợ bao giờ, mà cũng chẳng định lấy. Tình yêu thì cũng hay đấy, theo cách của nó, nhưng tình bạn còn cao quý hơn nhiều. Quả thật, trên đời tôi chẳng biết có gì cao quý hơn, hiếm có hơn một tình bạn tận tuỵ."

Một chú chim Hồng Tước xanh đang đậu trên cây liễu gần đó, nghe được câu chuyện, bèn hỏi: "Thế xin hỏi, theo bác thì một người bạn tận tuỵ phải làm những gì?"

Bà Vịt nói: "Phải đấy, tôi cũng đang muốn biết điều ấy." Rồi bà bơi ra cuối ao, trồng cây chuối, để làm gương cho lũ con.

Lão Chuột Nước kêu lên: "Hỏi gì mà ngớ ngẩn thế! Dĩ nhiên là tôi trông đợi người bạn tận tuỵ của tôi phải tận tuỵ với tôi rồi."

Chú chim nhỏ đung đưa trên một nhành liễu bạc, vỗ vỗ đôi cánh tí hon, hỏi: "Thế còn bác, bác làm gì để đáp lại?"

Lão Chuột Nước đáp: "Tôi chẳng hiểu cậu nói gì."

Hồng Tước nói: "Để tôi kể bác nghe một câu chuyện về chuyện này."

Lão Chuột Nước hỏi: "Chuyện có nói về tôi không? Nếu có thì tôi nghe, vì tôi thích truyện bịa lắm."

Hồng Tước đáp: "Chuyện này áp vào bác được đấy." Rồi chú bay xuống, đậu trên bờ ao, kể câu chuyện Người bạn tận tuỵ.

Hồng Tước kể: "Ngày xửa ngày xưa, có một anh chàng nhỏ bé, thật thà, tên là Hăng-xơ."

Lão Chuột Nước hỏi: "Anh ta có danh giá lắm không?"

Hồng Tước đáp: "Không. Tôi nghĩ anh ta chẳng danh giá gì cả, ngoài tấm lòng tốt và khuôn mặt tròn tròn, vui vẻ, trông buồn cười. Anh sống một mình trong một căn nhà nhỏ xíu, ngày nào cũng làm lụng trong vườn. Khắp vùng chẳng có khu vườn nào đẹp bằng vườn của anh. Ở đó có cẩm chướng râu, có hoa quế trúc, hoa tề thái, hoa mao lương trắng. Có hồng nhung, hồng vàng, nghệ tây tím nhạt, nghệ tây vàng, violét tím và violét trắng. Hoa bồ câu, hoa cải đồng, kinh giới, húng dại, anh thảo, diên vĩ, thuỷ tiên, cẩm chướng, cứ theo tháng mà nở, hoa này thay chỗ hoa kia, nên lúc nào cũng có cái đẹp để ngắm, có hương thơm để ngửi.

"Hăng-xơ bé nhỏ có rất nhiều bạn, nhưng người bạn tận tuỵ nhất là bác Hiu to béo, chủ cối xay. Bác Thợ Xay giàu có ấy tận tuỵ với Hăng-xơ bé nhỏ đến nỗi chẳng bao giờ đi ngang vườn anh mà không nhoài người qua tường, hái một bó hoa thật to, hay một nắm rau thơm, hoặc nhét đầy túi mận và anh đào nếu đang mùa quả.

"Bác Thợ Xay vẫn thường nói: 'Bạn thật thì cái gì cũng phải của chung.' Hăng-xơ bé nhỏ gật đầu mỉm cười, lấy làm hãnh diện lắm vì có một người bạn với những tư tưởng cao đẹp như thế.

"Thật ra, đôi khi hàng xóm cũng thấy lạ là bác Thợ Xay giàu có chẳng bao giờ cho lại Hăng-xơ bé nhỏ thứ gì, trong khi bác có cả trăm bao bột cất trong cối xay, sáu con bò sữa và một đàn cừu lông xù đông đúc. Nhưng Hăng-xơ chẳng bao giờ bận tâm chuyện ấy. Với anh, chẳng gì vui sướng bằng được nghe bác Thợ Xay nói những điều tuyệt diệu về lòng vị tha của tình bạn chân chính.

"Thế là Hăng-xơ bé nhỏ cứ cặm cụi làm vườn. Mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, anh sung sướng lắm. Nhưng mùa đông đến, chẳng có hoa có quả đem ra chợ, anh khổ sở vì rét, vì đói, nhiều khi phải đi ngủ mà bữa tối chỉ có mấy quả lê khô hay vài hạt dẻ cứng. Mùa đông anh cũng cô đơn vô cùng, vì những lúc ấy bác Thợ Xay chẳng bao giờ ghé thăm.

"Bác Thợ Xay vẫn bảo vợ: 'Chừng nào tuyết còn rơi, tôi đến thăm Hăng-xơ bé nhỏ cũng chẳng ích gì. Người ta gặp khó khăn thì nên để người ta yên, đừng có khách khứa đến làm phiền. Ít ra thì quan niệm của tôi về tình bạn là như thế, và tôi tin chắc mình đúng. Thế nên tôi sẽ đợi mùa xuân đến rồi mới ghé thăm cậu ta. Lúc đó cậu ta sẽ biếu tôi được cả một giỏ to hoa anh thảo, và cậu ta sẽ sung sướng biết bao.'

"Bà vợ ngồi trong chiếc ghế bành êm ái bên ngọn lửa củi thông hừng hực, đáp: 'Ông đúng là chu đáo với người khác, chu đáo hết sức. Nghe ông nói chuyện tình bạn thật là sướng tai. Tôi dám chắc chính ông cha xứ cũng không nói được những lời hay như ông, dù ông ấy ở nhà ba tầng, đeo nhẫn vàng ở ngón út.'

"Cậu con út của bác Thợ Xay nói: 'Thế sao mình không mời anh Hăng-xơ lên đây ạ? Nếu anh Hăng-xơ tội nghiệp gặp khó khăn, con sẽ chia cho anh ấy nửa bát cháo của con, và cho anh ấy xem mấy con thỏ trắng của con.'

"Bác Thợ Xay quát: 'Thằng bé này ngốc quá! Thật tình bố chẳng hiểu cho mày đi học để làm gì. Hình như mày chẳng học được gì cả. Này nhé, nếu Hăng-xơ bé nhỏ lên đây, thấy lò sưởi ấm áp, bữa tối ngon lành, thùng rượu vang đỏ to tướng của nhà mình, cậu ta có thể sinh lòng ghen tị. Mà ghen tị là thứ kinh khủng nhất, nó làm hư hỏng bản tính của bất cứ ai. Bố nhất định không để bản tính của Hăng-xơ bị hư hỏng. Bố là bạn thân nhất của cậu ta, bố sẽ luôn trông chừng cậu ta, giữ cho cậu ta khỏi sa vào cám dỗ. Vả lại, nếu Hăng-xơ lên đây, cậu ta có thể hỏi mua chịu ít bột, mà cái đó thì bố không làm được. Bột là một chuyện, tình bạn là chuyện khác, không được lẫn lộn. Ấy, hai chữ ấy viết khác nhau, nghĩa cũng khác hẳn nhau. Ai mà chẳng thấy.'

"Bà vợ rót cho mình một cốc bia nóng to, nói: 'Ông nói hay quá! Thật tình tôi thấy buồn ngủ díp cả mắt. Y như đang ngồi trong nhà thờ.'

"Bác Thợ Xay đáp: 'Khối người làm hay, nhưng rất ít người nói hay. Thế đủ thấy nói khó hơn làm nhiều, mà cũng cao quý hơn nhiều.' Rồi bác nghiêm khắc nhìn sang thằng con nhỏ bên kia bàn. Thằng bé xấu hổ quá, cúi gằm mặt, đỏ bừng cả lên, rồi bật khóc, nước mắt rơi cả vào cốc trà. Nhưng nó còn bé quá, các bạn nên bỏ qua cho nó."

Lão Chuột Nước hỏi: "Hết chuyện rồi à?"

Hồng Tước đáp: "Dĩ nhiên là chưa. Đấy mới là phần đầu."

Lão Chuột Nước nói: "Thế thì cậu lạc hậu quá rồi. Thời nay người kể chuyện giỏi nào cũng bắt đầu bằng đoạn kết, rồi đến đoạn đầu, rồi kết thúc bằng đoạn giữa. Đó là phương pháp mới. Hôm nọ tôi nghe một nhà phê bình nói hết về chuyện này, khi ông ta đi dạo quanh ao với một chàng trai trẻ. Ông ta nói rất dài, và tôi tin chắc ông ta đúng, vì ông ta đeo kính xanh, đầu hói, mà hễ chàng trai nói câu gì là ông ta lại đáp: 'Xì!' Nhưng thôi, cậu kể tiếp đi. Tôi thích bác Thợ Xay vô cùng. Bản thân tôi cũng có đủ mọi tình cảm cao đẹp, nên giữa tôi với bác ấy có một sự đồng cảm lớn."

Hồng Tước vừa nhảy lò cò hết chân này sang chân kia vừa kể: "Thế này nhé. Mùa đông vừa hết, hoa anh thảo vừa bắt đầu nở những ngôi sao vàng nhạt, bác Thợ Xay bảo vợ rằng bác sẽ xuống thăm Hăng-xơ bé nhỏ.

"Bà vợ kêu lên: 'Ôi chao, ông tốt bụng quá! Lúc nào ông cũng nghĩ đến người khác. Mà nhớ mang theo cái giỏ to để đựng hoa nhé.'

"Thế là bác Thợ Xay lấy một sợi xích sắt chắc buộc các cánh quạt cối xay gió lại, rồi khoác giỏ lên tay, xuống đồi.

"Bác Thợ Xay nói: 'Chào Hăng-xơ bé nhỏ.'

"Hăng-xơ tì người lên cán mai, cười toe toét: 'Chào bác.'

"Bác Thợ Xay hỏi: 'Mùa đông vừa rồi cậu thế nào?'

"Hăng-xơ kêu lên: 'Ôi, bác hỏi thăm thế là quý quá, quý hoá quá. E là cháu cũng hơi vất vả, nhưng giờ mùa xuân đến rồi, cháu sung sướng lắm, hoa của cháu đang tốt cả.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Suốt mùa đông nhà bác hay nhắc đến cậu đấy, Hăng-xơ ạ, cứ tự hỏi không biết cậu ra sao.'

"Hăng-xơ nói: 'Bác tốt quá. Cháu cứ sợ bác quên cháu rồi.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Hăng-xơ, cậu làm bác ngạc nhiên đấy. Tình bạn không bao giờ quên. Đó là điều tuyệt diệu của tình bạn. Nhưng bác e là cậu không hiểu được cái thơ mộng của cuộc đời. À mà này, hoa anh thảo của cậu trông đẹp quá nhỉ!'

"Hăng-xơ nói: 'Đẹp thật bác ạ. Cháu may mắn lắm mới có nhiều thế này. Cháu định mang ra chợ bán cho cô con gái ông Thị trưởng, lấy tiền chuộc lại cái xe cút kít.'

"'Chuộc lại cái xe cút kít à? Đừng bảo là cậu bán nó rồi đấy nhé? Sao lại làm cái việc ngu ngốc thế!'

"Hăng-xơ nói: 'Chẳng là cháu bắt buộc phải bán. Bác biết đấy, mùa đông vừa rồi khó khăn quá, cháu chẳng còn đồng nào mua bánh mì. Thế là đầu tiên cháu bán mấy cái khuy bạc trên áo đi lễ ngày chủ nhật, rồi bán sợi dây chuyền bạc, rồi bán cái tẩu to, cuối cùng bán cái xe cút kít. Nhưng giờ cháu sắp chuộc lại hết rồi.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Hăng-xơ này, bác sẽ cho cậu cái xe cút kít của bác. Nó cũng không còn tốt lắm, thật ra là mất một bên thành, nan bánh xe cũng có chỗ hỏng. Nhưng dù vậy, bác vẫn cho cậu. Bác biết làm thế là hào phóng lắm, nhiều người sẽ cho bác là dại dột hết sức khi cho đi thứ ấy, nhưng bác đâu có giống thiên hạ. Bác cho rằng hào phóng là cốt lõi của tình bạn. Vả lại, bác cũng mua được cái xe mới cho mình rồi. Phải, cậu cứ yên tâm, bác sẽ cho cậu cái xe cút kít của bác.'

"Hăng-xơ bé nhỏ nói: 'Ôi, bác hào phóng quá.' Khuôn mặt tròn buồn cười của anh rạng rỡ hẳn lên vì vui sướng. 'Cháu sửa được dễ thôi, vì trong nhà cháu có sẵn một tấm ván.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Một tấm ván! Ấy, đúng thứ bác đang cần để vá mái kho thóc. Mái thủng một lỗ to lắm, không bịt lại thì thóc ẩm hết. May mà cậu nhắc đến! Thật kỳ lạ, một việc tốt bao giờ cũng sinh ra một việc tốt khác. Bác cho cậu cái xe cút kít, giờ cậu lại cho bác tấm ván. Dĩ nhiên cái xe đáng giá hơn tấm ván nhiều, nhưng tình bạn chân chính chẳng bao giờ để ý những chuyện như thế. Cậu đi lấy ngay đi, để hôm nay bác bắt tay vào sửa kho.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Vâng ạ.' Rồi anh chạy vào lán kéo tấm ván ra.

"Bác Thợ Xay ngắm tấm ván, nói: 'Tấm ván không to lắm nhỉ. Bác e là vá xong mái kho rồi thì chẳng còn lại tí nào cho cậu sửa xe. Nhưng dĩ nhiên đó đâu phải lỗi của bác. Thế này nhé, bác đã cho cậu cái xe cút kít, chắc cậu cũng muốn biếu lại bác ít hoa chứ. Giỏ đây, nhớ hái cho thật đầy vào.'

"Hăng-xơ bé nhỏ hỏi lại, giọng hơi buồn: 'Thật đầy ạ?' Vì cái giỏ to quá, anh biết nếu hái đầy giỏ thì chẳng còn hoa nào mang ra chợ, mà anh thì mong chuộc lại mấy cái khuy bạc lắm.

"Bác Thợ Xay đáp: 'Thật tình, bác đã cho cậu cái xe cút kít, bác nghĩ xin cậu ít hoa thì cũng chẳng đáng là bao. Có thể bác sai, nhưng bác cứ tưởng tình bạn, tình bạn chân chính, phải hoàn toàn không có chút ích kỷ nào chứ.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Bác ơi, người bạn thân nhất của cháu ơi, cả vườn hoa này bác cứ lấy hết. Cháu thà được bác coi trọng còn hơn có mấy cái khuy bạc, lúc nào cũng thế.' Rồi anh chạy đi hái hết những bông anh thảo xinh xắn, bỏ đầy giỏ cho bác Thợ Xay.

"Bác Thợ Xay vác tấm ván trên vai, xách giỏ hoa to, vừa lên đồi vừa nói: 'Chào Hăng-xơ bé nhỏ nhé.'

"Hăng-xơ bé nhỏ nói: 'Chào bác ạ.' Rồi anh hớn hở cuốc đất tiếp, vì anh mừng về cái xe cút kít quá.

"Hôm sau, anh đang đóng đinh mấy dây kim ngân lên hiên nhà thì nghe tiếng bác Thợ Xay gọi từ ngoài đường. Anh vội nhảy xuống khỏi thang, chạy ra cuối vườn, ngó qua tường.

"Bác Thợ Xay đứng đó, lưng vác một bao bột to.

"Bác Thợ Xay nói: 'Hăng-xơ bé nhỏ thân mến, cậu mang giùm bác bao bột này ra chợ được không?'

"Hăng-xơ nói: 'Ôi, cháu tiếc quá, nhưng hôm nay cháu bận lắm. Cháu còn phải đóng đinh cho hết dây leo, tưới hết hoa, lăn hết cỏ.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Thật tình, bác nghĩ bác sắp cho cậu cái xe cút kít mà cậu lại từ chối thế này thì kể cũng hơi thiếu tình bạn.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Ôi, bác đừng nói thế. Có cho cả thế giới cháu cũng không muốn thành kẻ thiếu tình bạn.' Rồi anh chạy vào lấy mũ, vác bao bột to trên vai mà lê bước đi.

"Hôm ấy trời nóng nực, đường bụi mù, chưa tới cột cây số thứ sáu Hăng-xơ đã mệt lả, phải ngồi xuống nghỉ. Nhưng anh vẫn can đảm đi tiếp, rồi cuối cùng cũng tới chợ. Đợi một lúc, anh bán được bao bột với giá rất hời, rồi về nhà ngay, vì anh sợ về muộn quá thì gặp cướp dọc đường.

"Lúc đi ngủ, Hăng-xơ bé nhỏ nói một mình: 'Hôm nay đúng là một ngày vất vả. Nhưng mình mừng là đã không từ chối bác Thợ Xay, vì bác ấy là bạn thân nhất của mình, với lại, bác ấy sắp cho mình cái xe cút kít.'

"Sáng sớm hôm sau, bác Thợ Xay xuống lấy tiền bán bao bột, nhưng Hăng-xơ bé nhỏ mệt quá nên vẫn còn nằm trên giường.

"Bác Thợ Xay nói: 'Thật tình, cậu lười quá đấy. Bác sắp cho cậu cái xe cút kít, thật ra cậu phải chăm chỉ hơn chứ. Lười biếng là một tội lớn, mà bác thì nhất định không thích bạn bè mình lười nhác hay uể oải. Cậu đừng phiền vì bác nói thẳng nhé. Dĩ nhiên nếu không phải là bạn cậu thì bác chẳng đời nào nói thế. Nhưng làm bạn mà không được nói đúng điều mình nghĩ thì làm bạn để làm gì? Ai mà chẳng nói được những lời dễ nghe, cố làm vừa lòng, cố nịnh nọt. Nhưng bạn thật thì lúc nào cũng nói những điều khó nghe, và chẳng ngại làm người ta đau lòng. Thật ra, đã là bạn thật thì còn thích thế nữa kia, vì biết mình đang làm điều tốt.'

"Hăng-xơ bé nhỏ dụi mắt, cởi mũ ngủ, nói: 'Cháu xin lỗi bác, nhưng cháu mệt quá nên định nằm thêm một tí, nghe chim hót. Bác có biết không, nghe chim hót xong là cháu làm việc hăng hơn hẳn.'

"Bác Thợ Xay vỗ vai Hăng-xơ bé nhỏ, nói: 'Thế thì tốt quá, vì bác muốn cậu mặc quần áo xong là lên ngay cối xay, vá mái kho cho bác.'

"Hăng-xơ bé nhỏ tội nghiệp rất mong được ra vườn làm việc, vì hoa của anh đã hai ngày chưa được tưới. Nhưng anh không muốn từ chối bác Thợ Xay, vì bác là một người bạn tốt với anh biết bao.

"Anh rụt rè, khẽ khàng hỏi: 'Nếu cháu bảo cháu bận thì bác có cho là cháu thiếu tình bạn không ạ?'

"Bác Thợ Xay đáp: 'Thật tình, bác nghĩ bác sắp cho cậu cái xe cút kít thì nhờ cậu chừng ấy cũng chẳng đáng là bao. Nhưng dĩ nhiên nếu cậu từ chối thì bác tự đi làm vậy.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Ôi! Không đời nào ạ.' Rồi anh nhảy ra khỏi giường, mặc quần áo, đi lên kho thóc.

"Anh làm ở đó suốt cả ngày, tới tận hoàng hôn. Lúc hoàng hôn, bác Thợ Xay đến xem anh làm tới đâu.

"Bác Thợ Xay vui vẻ gọi to: 'Vá xong lỗ thủng trên mái chưa, Hăng-xơ bé nhỏ?'

"Hăng-xơ bé nhỏ trèo xuống thang, đáp: 'Xong hẳn rồi bác ạ.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Chà! Chẳng có việc gì thú vị bằng việc mình làm cho người khác.'

"Hăng-xơ bé nhỏ ngồi xuống, lau mồ hôi trán, đáp: 'Được nghe bác nói chuyện thật là một vinh dự lớn, vinh dự lớn lắm. Nhưng cháu e là cháu sẽ chẳng bao giờ có được những tư tưởng đẹp đẽ như bác.'

"Bác Thợ Xay nói: 'Ồ! Rồi chúng sẽ đến với cậu thôi. Nhưng cậu phải chịu khó hơn nữa. Bây giờ cậu mới chỉ có thực hành tình bạn. Rồi một ngày kia cậu sẽ có cả lý thuyết nữa.'

"Hăng-xơ bé nhỏ hỏi: 'Bác nghĩ cháu sẽ có thật ạ?'

"Bác Thợ Xay đáp: 'Bác chẳng nghi ngờ gì cả. Nhưng giờ vá mái xong rồi, cậu nên về nhà nghỉ đi, vì mai bác muốn cậu lùa đàn cừu của bác lên núi.'

"Hăng-xơ bé nhỏ tội nghiệp chẳng dám nói gì. Sáng sớm hôm sau, bác Thợ Xay lùa đàn cừu đến trước nhà, và Hăng-xơ dẫn chúng lên núi. Đi về mất trọn một ngày. Về tới nhà anh mệt đến nỗi ngủ gục trên ghế, tới sáng bạch mới tỉnh.

"Anh nói: 'Hôm nay mình sẽ được làm vườn thích biết mấy.' Rồi anh bắt tay vào việc ngay.

"Nhưng chẳng hiểu sao anh chẳng bao giờ chăm được vườn hoa của mình, vì người bạn Thợ Xay cứ đến luôn, sai anh đi những việc xa, hoặc bắt anh phụ việc ở cối xay. Đôi khi Hăng-xơ bé nhỏ buồn lắm, vì sợ hoa của mình nghĩ là anh đã quên chúng. Nhưng anh tự an ủi rằng bác Thợ Xay là bạn thân nhất của mình. Anh vẫn thường nói: 'Vả lại, bác ấy sắp cho mình cái xe cút kít, mà đó là một việc làm hào phóng thuần khiết.'

"Thế là Hăng-xơ bé nhỏ cứ làm việc cho bác Thợ Xay, còn bác Thợ Xay thì nói đủ mọi điều hay đẹp về tình bạn. Hăng-xơ chép hết vào một cuốn sổ, tối tối đem ra đọc lại, vì anh là người ham học lắm.

"Rồi một tối kia, Hăng-xơ bé nhỏ đang ngồi bên lò sưởi thì có tiếng đập cửa thình thình. Đêm ấy giông gió dữ dội, gió gào rú quanh nhà khủng khiếp đến nỗi thoạt tiên anh tưởng chỉ là tiếng bão. Nhưng rồi có tiếng đập thứ hai, rồi thứ ba, to hơn hẳn.

"Hăng-xơ bé nhỏ nghĩ bụng: 'Chắc là một người lữ khách tội nghiệp nào đó.' Rồi anh chạy ra mở cửa.

"Bác Thợ Xay đứng đó, một tay cầm đèn lồng, một tay cầm gậy to.

"Bác Thợ Xay kêu lên: 'Hăng-xơ bé nhỏ thân mến, bác đang gặp chuyện lớn. Thằng con út nhà bác ngã thang, bị thương rồi, bác đang định đi mời bác sĩ. Nhưng nhà bác sĩ xa quá, mà đêm nay thời tiết xấu thế này, bác chợt nghĩ cậu đi thay bác thì hay hơn nhiều. Cậu biết đấy, bác sắp cho cậu cái xe cút kít, nên cậu làm lại cho bác một việc cũng là công bằng thôi.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Vâng ạ. Bác tìm đến cháu là cháu coi như được khen rồi, cháu đi ngay đây. Nhưng bác phải cho cháu mượn cái đèn lồng, vì đêm tối quá, cháu sợ ngã xuống mương.'

"Bác Thợ Xay đáp: 'Bác tiếc lắm, nhưng đó là cái đèn mới của bác. Nó mà làm sao thì bác thiệt hại lớn.'

"Hăng-xơ bé nhỏ kêu lên: 'Thôi, không sao, cháu đi không có đèn cũng được.' Rồi anh lấy chiếc áo lông to, chiếc mũ đỏ ấm áp, quấn khăn quanh cổ, lên đường.

"Cơn bão mới khủng khiếp làm sao! Trời tối đen đến nỗi Hăng-xơ bé nhỏ gần như chẳng nhìn thấy gì, gió mạnh đến nỗi anh đứng cũng không vững. Nhưng anh rất can đảm. Đi chừng ba tiếng đồng hồ, anh tới nhà bác sĩ, gõ cửa.

"Bác sĩ thò đầu ra cửa sổ phòng ngủ, hỏi: 'Ai đấy?'

"'Cháu, Hăng-xơ bé nhỏ đây, thưa bác sĩ.'

"'Cậu cần gì, Hăng-xơ bé nhỏ?'

"'Con trai bác Thợ Xay ngã thang, bị thương rồi, bác Thợ Xay mời bác sĩ đến ngay ạ.'

"Bác sĩ nói: 'Được rồi!' Rồi ông sai thắng ngựa, mang đôi ủng to, cầm đèn lồng, xuống nhà, cưỡi ngựa đi về phía nhà bác Thợ Xay. Hăng-xơ bé nhỏ lê bước theo sau.

"Nhưng bão mỗi lúc một dữ, mưa như trút nước, Hăng-xơ bé nhỏ không nhìn thấy đường, cũng không theo kịp con ngựa. Cuối cùng anh lạc đường, lang thang ra bãi hoang. Đó là một nơi rất nguy hiểm, đầy những hố sâu, và ở đó Hăng-xơ bé nhỏ tội nghiệp chết đuối. Hôm sau, mấy người chăn dê tìm thấy xác anh nổi trên một vũng nước lớn, họ khiêng anh về căn nhà nhỏ.

"Ai cũng đến dự đám tang Hăng-xơ bé nhỏ, vì anh được mọi người quý mến. Bác Thợ Xay đứng đầu hàng người đưa tang.

"Bác Thợ Xay nói: 'Tôi là bạn thân nhất của cậu ấy, nên được đứng chỗ tốt nhất mới là công bằng.' Thế là bác đi đầu đám rước, khoác áo choàng đen dài, thỉnh thoảng lại lấy chiếc khăn tay to chấm nước mắt.

"Đám tang xong, mọi người ngồi thoải mái trong quán trọ, uống rượu nóng pha gia vị, ăn bánh ngọt. Bác Thợ Rèn nói: 'Mất Hăng-xơ bé nhỏ đúng là một mất mát lớn với tất cả mọi người.'

"Bác Thợ Xay đáp: 'Ít ra thì cũng là một mất mát lớn với tôi. Này nhé, tôi đã gần như cho cậu ấy cái xe cút kít rồi, giờ thì tôi thật chẳng biết làm gì với nó. Để ở nhà thì vướng víu, mà nó hỏng hóc thế, có bán cũng chẳng được đồng nào. Từ nay tôi nhất định sẽ cẩn thận, không cho ai cái gì nữa. Hào phóng bao giờ cũng thiệt thân.'"

Một lúc lâu sau, lão Chuột Nước hỏi: "Rồi sao nữa?"

Hồng Tước đáp: "Rồi hết."

Lão Chuột Nước hỏi: "Nhưng bác Thợ Xay về sau ra sao?"

Hồng Tước đáp: "Ồ! Thật tình tôi chẳng biết, mà tôi cũng chẳng quan tâm."

Lão Chuột Nước nói: "Rõ ràng là trong bản tính cậu chẳng có tí cảm thông nào."

Hồng Tước nhận xét: "Tôi e là bác chưa thấy được bài học của câu chuyện."

Lão Chuột Nước rít lên: "Cái gì cơ?"

"Bài học."

"Cậu định bảo câu chuyện này có bài học à?"

Hồng Tước nói: "Dĩ nhiên rồi."

Lão Chuột Nước giận dữ nói: "Thật tình, đáng lẽ cậu phải nói với tôi điều đó trước khi kể chứ. Cậu mà nói thì tôi đã chẳng thèm nghe. Thật ra, tôi sẽ nói 'Xì!' như ông nhà phê bình kia. Nhưng giờ nói cũng chưa muộn." Thế là lão hét to hết cỡ: "Xì!", quẫy đuôi một cái, rồi chui tọt vào hang.

Mấy phút sau, bà Vịt bơi lạch bạch đến, hỏi: "Cậu thấy lão Chuột Nước thế nào? Lão cũng có lắm điểm tốt. Nhưng riêng tôi, tôi có tấm lòng người mẹ, nên chẳng bao giờ nhìn thấy một ông độc thân lâu năm mà không ứa nước mắt."

Hồng Tước đáp: "Tôi e là tôi làm lão phật ý rồi. Chẳng là tôi kể cho lão nghe một câu chuyện có bài học."

Bà Vịt nói: "Chà! Đó bao giờ cũng là việc rất nguy hiểm."

Và quả thật, bà Vịt nói chí phải.

— Hết —