Người bắt chuột thành Ha-men

Cách đây lâu lắm rồi, thành Ha-men bên nước Đức bị từng bầy chuột kéo tới xâm chiếm, loại chuột mà trước đó chưa ai thấy và về sau cũng sẽ chẳng bao giờ thấy lại.

Đó là những con chuột cống đen to tướng, giữa ban ngày ban mặt cứ ngang nhiên chạy khắp các phố, bò lổm ngổm khắp nhà cửa nhiều đến nỗi cuối cùng người ta đặt tay đặt chân xuống đâu cũng chạm phải một con. Sáng ra mặc quần áo, người ta thấy chuột trong quần, trong váy, trong túi áo, trong ủng. Đến lúc muốn kiếm miếng ăn thì cái đám tham ăn ấy đã quét sạch mọi thứ từ hầm rượu tới gác xép. Ban đêm còn tệ hơn. Đèn vừa tắt là lũ gặm nhấm không biết mệt ấy bắt tay vào việc. Khắp nơi, trên trần, dưới sàn, trong tủ, ngoài cửa, chỗ nào cũng rượt đuổi, lục lọi, gặm nhấm ầm ĩ như có cả xưởng thợ khoan, thợ cưa làm việc, đến nỗi một người điếc cũng không được yên giấc lấy một tiếng đồng hồ.

Mèo cũng chịu, chó cũng chịu, thuốc độc, bẫy kẹp cũng chịu, cầu kinh, thắp nến dâng khắp các thánh cũng chịu, chẳng có gì ăn thua. Giết càng nhiều thì chúng kéo tới càng đông. Dân thành Ha-men đang dần đến bước đường cùng, thì vào một ngày thứ sáu, có một người đàn ông mặt mũi kỳ quặc tới thành. Hắn thổi kèn túi và hát đi hát lại một câu:

"Ai sống rồi sẽ thấy,
Kìa người ấy,
Người bắt chuột đây!"

Hắn là một gã cao lêu nghêu, vụng về, gầy khô và da cháy nắng, mũi khoằm, ria dài như đuôi chuột, hai con mắt to màu vàng, sắc lẻm và giễu cợt, dưới một chiếc mũ dạ rộng vành cắm một chiếc lông gà trống đỏ chót. Hắn mặc áo chẽn màu xanh lá, thắt lưng da, quần đỏ, chân đi dép có dây quấn quanh bắp chân theo kiểu dân du mục.

Đến tận ngày nay người ta vẫn còn thấy hắn trong bộ dạng ấy, vẽ trên một ô cửa kính của nhà thờ lớn thành Ha-men.

Hắn dừng lại trên quảng trường chợ lớn trước toà thị chính, quay lưng về phía nhà thờ, tiếp tục thổi kèn và hát:

"Ai sống rồi sẽ thấy,
Kìa người ấy,
Người bắt chuột đây!"

Hội đồng thành phố vừa họp để bàn thêm một lần nữa về cái tai hoạ như bệnh dịch ấy, cái tai hoạ mà chưa ai cứu nổi thành phố.

Người lạ nhắn vào với các nghị viên rằng nếu họ trả công cho xứng đáng, hắn sẽ dẹp cho họ sạch mọi con chuột trước khi trời tối, không sót một con nào.

"Thế thì hắn là phù thuỷ rồi!" các thị dân đồng thanh kêu lên. "Phải coi chừng hắn."

Ông nghị trưởng, người được coi là khôn ngoan, trấn an họ.

Ông nói: "Phù thuỷ hay không thì mặc. Nếu gã thổi kèn này nói thật, thì chính hắn đã thả lũ chuột kinh tởm này tới đây, để hôm nay đòi tiền mà dẹp đi. Được thôi, ta phải biết dùng bẫy của quỷ để bắt quỷ. Các ông cứ để đấy cho tôi."

"Cứ để đấy cho ông nghị trưởng," các thị dân bảo nhau.

Người ta dẫn người lạ vào gặp họ.

"Trước khi trời tối," hắn nói, "tôi sẽ thanh toán hết chuột thành Ha-men, chỉ cần các ông trả tôi mỗi đầu chuột một đồng."

"Mỗi đầu một đồng!" các thị dân kêu lên. "Nhưng thế thì lên tới hàng triệu đồng vàng mất!"

Ông nghị trưởng chỉ nhún vai, bảo người lạ:

"Thoả thuận rồi! Làm đi. Anh sẽ được trả mỗi đầu chuột một đồng như anh đòi."

Gã thổi kèn tuyên bố hắn sẽ ra tay ngay tối ấy, lúc trăng lên. Hắn dặn thêm vào giờ ấy dân chúng phải để đường phố trống trơn, cứ đứng ở cửa sổ mà xem chuyện gì xảy ra, vì đó sẽ là một cảnh rất đáng xem. Dân thành Ha-men nghe chuyện thoả thuận cũng kêu lên:

"Mỗi đầu một đồng! Thế thì tốn của chúng ta khối tiền!"

"Cứ để đấy cho ông nghị trưởng," hội đồng thành phố nói, vẻ ranh mãnh. Và dân lành thành Ha-men cũng nhắc theo các nghị viên: "Cứ để đấy cho ông nghị trưởng."

Khoảng chín giờ tối, gã thổi kèn lại xuất hiện ở quảng trường chợ. Cũng như lần trước, hắn quay lưng về phía nhà thờ. Trăng vừa nhô lên ở chân trời, "tra-ri-ra, tra-ri!", tiếng kèn túi vang lên.

Mới đầu là một âm thanh chậm rãi, vuốt ve, rồi mỗi lúc một rộn ràng, giục giã, vang dội và lanh lảnh đến nỗi lọt tới tận những ngõ hẻm, những xó xỉnh xa nhất trong thành.

Chẳng mấy chốc, từ đáy hầm rượu, từ nóc gác xép, từ gầm mọi thứ đồ đạc, từ mọi ngóc ngách trong nhà, chuột kéo ra, tìm cửa, lao ra phố. Rồi lách cha lách chách, chúng bắt đầu chạy thành hàng về phía trước toà thị chính, chen chúc nhau đến nỗi phủ kín mặt đường như sóng của một dòng nước lũ.

Khi quảng trường đã chật kín, gã thổi kèn quay người, vẫn thổi rộn ràng, đi về phía con sông chảy dưới chân tường thành Ha-men.

Tới nơi, hắn quay lại. Lũ chuột vẫn theo sau.

"Nhảy! Nhảy!" hắn hô, ngón tay chỉ ra giữa dòng, nơi nước xoáy tròn, hút xuống như qua một cái phễu. Và nhảy, nhảy, không chút ngần ngừ, lũ chuột lao xuống, bơi thẳng tới chỗ xoáy, cắm đầu xuống rồi biến mất.

Cứ thế chúng lao xuống không ngớt cho tới nửa đêm.

Cuối cùng, lê lết khó nhọc, một con chuột to tướng, lông đã bạc trắng vì già, tới dừng lại bên bờ.

Đó là vua của cả bầy.

"Đủ cả rồi chứ, anh bạn Bạch Lão?" gã thổi kèn hỏi.

"Đủ cả rồi," anh bạn Bạch Lão đáp.

"Cả thảy bao nhiêu con?"

"Chín trăm chín mươi nghìn chín trăm chín mươi chín con."

"Đếm kỹ chưa?"

"Đếm kỹ rồi."

"Thế thì đi theo chúng đi, lão vương ạ, hẹn gặp lại."

Thế là con chuột già lông trắng cũng nhảy xuống sông, bơi tới chỗ xoáy rồi biến mất.

Xong việc, gã thổi kèn về quán trọ đi ngủ. Và lần đầu tiên sau ba tháng, dân thành Ha-men được ngủ yên suốt đêm.

Chín giờ sáng hôm sau, gã thổi kèn tới toà thị chính, nơi hội đồng thành phố đang chờ.

"Tối qua tất cả chuột của các ông đã nhảy xuống sông," hắn nói với các nghị viên, "và tôi cam đoan không con nào quay lại. Cả thảy chín trăm chín mươi nghìn chín trăm chín mươi chín con, mỗi đầu một đồng. Các ông tính tiền đi!"

"Thì trước hết phải đếm đầu đã," ông nghị trưởng đáp. "Mỗi đầu một đồng, tức là có đầu mới có đồng. Đầu đâu?"

Người bắt chuột không ngờ có cú đòn lật lọng này. Hắn tái mặt vì giận, mắt toé lửa.

"Đầu à!" hắn kêu lên. "Các ông muốn thì cứ xuống sông mà tìm!"

"Vậy là," ông nghị trưởng đáp, "anh không chịu giữ đúng điều khoản giao kèo? Chúng tôi hoàn toàn có thể không trả anh một xu nào. Nhưng anh đã giúp ích cho chúng tôi, nên chúng tôi không để anh ra về tay không đâu." Rồi ông đưa ra năm mươi đồng bạc.

"Các ông cứ giữ lấy mà dùng," người bắt chuột kiêu hãnh đáp. "Các ông không trả thì con cháu các ông sẽ trả."

Nói rồi hắn kéo sụp mũ xuống mắt, vội vã ra khỏi phòng, rời thành mà không nói với ai một lời.

Nghe chuyện kết thúc ra sao, dân thành Ha-men xoa tay khoái chí. Chẳng chút áy náy, cũng như ông nghị trưởng của họ, họ cười nhạo người bắt chuột, bảo hắn mắc phải chính cái bẫy của mình. Nhưng điều làm họ cười nhiều nhất là lời doạ bắt con cháu họ trả nợ. Chà! Họ chỉ mong suốt đời mình toàn gặp những chủ nợ như thế.

Hôm sau là chủ nhật, cả thành vui vẻ đi lễ nhà thờ, bụng nghĩ lễ xong cuối cùng cũng được ăn một món gì ngon mà lũ chuột chưa nếm trước.

Họ đâu ngờ một nỗi kinh hoàng đang chờ họ khi về tới nhà. Không còn đứa trẻ nào, tất cả đã biến mất!

"Con tôi! Mấy đứa con tội nghiệp của tôi đâu rồi?"

Tiếng kêu ấy chẳng mấy chốc đã vang khắp các phố.

Rồi từ cổng đông thành Ha-men, ba cậu bé đi vào, vừa đi vừa khóc. Và đây là điều chúng kể:

Trong lúc cha mẹ đi lễ, một tiếng nhạc kỳ diệu vang lên. Chẳng mấy chốc, tất cả các bé trai bé gái ở nhà đều bị tiếng nhạc thần mê hoặc, kéo nhau ra đường, chạy ào tới quảng trường chợ lớn. Ở đó chúng thấy người bắt chuột đang thổi kèn túi, đúng chỗ đứng tối hôm trước. Rồi người lạ bắt đầu đi nhanh, chúng chạy theo, vừa chạy vừa hát vừa nhảy múa theo tiếng nhạc, tới tận chân ngọn núi mà ai vào thành Ha-men cũng thấy. Khi bọn trẻ tới gần, núi hé mở ra một chút, gã thổi kèn dẫn chúng đi vào, rồi núi khép lại. Chỉ có ba đứa bé kể chuyện này là như có phép lạ mà còn ở lại bên ngoài. Một đứa chân vòng kiềng, không chạy nhanh được. Một đứa vội vàng ra khỏi nhà, một chân đi giày một chân đất, vấp vào hòn đá to nên đau chân, đi lại khó nhọc. Đứa thứ ba thì tới kịp, nhưng vội chen vào cùng các bạn nên đâm sầm vào vách núi, ngã bật ngửa ra đúng lúc núi khép lại sau lưng các bạn nó.

Nghe chuyện, các bậc cha mẹ càng khóc than dữ dội. Họ vác giáo, vác cuốc chạy ra núi, tìm cho tới tối cái khe mà con mình đã biến vào, nhưng không sao tìm thấy. Cuối cùng, đêm xuống, họ thất thểu quay về thành Ha-men.

Nhưng khổ nhất là ông nghị trưởng. Ông mất ba cậu con trai nhỏ và hai cô con gái bé xinh xắn. Lại còn thêm nỗi dân thành Ha-men trút lên đầu ông bao nhiêu lời trách móc, quên béng rằng tối hôm trước chính họ cũng đồng lòng với ông.

Lũ trẻ bất hạnh ấy đã ra sao?

Cha mẹ chúng vẫn luôn hy vọng chúng chưa chết, mong rằng người bắt chuột hẳn đã ra khỏi núi bằng lối nào đó, rồi dẫn chúng theo về xứ sở của hắn. Vì thế suốt mấy năm liền, họ sai người đi tìm ở nhiều nước khác nhau, nhưng chẳng ai lần ra được dấu vết những đứa trẻ tội nghiệp.

Mãi rất lâu về sau mới có tin tức về chúng.

Khoảng một trăm năm mươi năm sau, khi cha mẹ, anh chị em của lũ trẻ ngày ấy đã chẳng còn ai, thì một buổi tối có mấy nhà buôn thành Brê-men đi buôn phương Đông về ghé qua Ha-men, xin được gặp các thị dân. Họ kể rằng khi đi qua nước Hung-ga-ri, họ có dừng chân ở một miền núi tên là Tơ-ran-xin-va-ni-a. Ở đó dân chỉ nói tiếng Đức, trong khi khắp xung quanh người ta chỉ nói tiếng Hung. Những người ấy cũng bảo tổ tiên họ từ nước Đức tới, nhưng không biết vì sao lại lạc tới xứ lạ này.

"Vậy thì," các nhà buôn Brê-men nói, "những người Đức ấy hẳn chẳng phải ai khác ngoài con cháu của lũ trẻ thành Ha-men bị mất tích."

Dân thành Ha-men tin chắc như thế. Và từ ngày ấy, họ coi như điều không còn gì phải bàn rằng người Tơ-ran-xin-va-ni-a bên Hung-ga-ri là đồng hương của mình, có tổ tiên từ thuở bé đã bị người bắt chuột dẫn tới đó. Mà nói cho cùng, trên đời còn khối chuyện khó tin hơn thế.

— Hết —