Đơ-ni

Ông Ma-răng-bô bóc lá thư mà Đơ-ni, người đầy tớ của ông, vừa đưa tới, và mỉm cười.

Đơ-ni ở trong nhà đã hai mươi năm, một người nhỏ con, chắc nịch và vui tính, được cả vùng nhắc tới như kiểu mẫu của người đầy tớ. Anh hỏi:

— Ông vui à, ông nhận được tin lành ạ?

Ông Ma-răng-bô không giàu. Ông vốn là dược sĩ ở làng, sống độc thân, sống bằng một khoản thu nhập nhỏ dành dụm vất vả nhờ bán thuốc cho nông dân. Ông đáp:

— Phải đấy, con ạ. Lão Ma-loa chùn bước trước vụ kiện mà tôi doạ đưa ra. Mai tôi sẽ nhận được tiền. Năm nghìn quan trong két của một lão độc thân thì chẳng hại gì.

Rồi ông Ma-răng-bô xoa xoa hai tay. Ông là người có tính cam chịu, buồn nhiều hơn vui, không có khả năng cố gắng lâu dài, làm ăn lơ là.

Hẳn ông đã có thể kiếm được một cuộc sống sung túc hơn nhiều, nếu biết nhân lúc những đồng nghiệp làm ăn ở những nơi đông đúc qua đời mà tới thế chỗ họ và thu nhận khách hàng của họ. Nhưng cái phiền phức của việc dọn nhà, và ý nghĩ về đủ thứ thủ tục phải làm, lần nào cũng níu ông lại. Và sau hai ngày suy nghĩ, ông chỉ nói:

— Thôi! Để lần sau vậy. Chờ thì có mất gì. Biết đâu lại tìm được chỗ tốt hơn.

Đơ-ni thì ngược lại, luôn thúc ông chủ làm ăn. Vốn tính năng động, anh hay nhắc mãi:

— Ôi, tôi mà có vốn ban đầu thì tôi đã giàu to rồi. Chỉ cần một nghìn quan thôi là tôi làm nên chuyện.

Ông Ma-răng-bô mỉm cười không đáp, rồi ra khu vườn nhỏ của mình, chắp tay sau lưng đi dạo, mơ mơ màng màng.

Suốt ngày hôm ấy, Đơ-ni hát như một người đang vui, những bài ca và những điệu nhảy vòng tròn của vùng quê. Anh còn tỏ ra hăng hái khác thường, lau chùi cửa kính khắp cả nhà, ra sức lau kính, miệng hát vang hết cỡ.

Ngạc nhiên vì sự siêng năng ấy, ông Ma-răng-bô mấy lần mỉm cười bảo anh:

— Con làm thế này thì mai chẳng còn việc gì mà làm đâu.

Hôm sau, khoảng chín giờ sáng, bác đưa thư đưa cho Đơ-ni bốn lá thư gửi ông chủ, trong đó có một lá rất nặng. Ông Ma-răng-bô lập tức vào phòng đóng cửa tới tận quá trưa. Rồi ông đưa cho người đầy tớ bốn phong bì mang ra bưu điện. Một trong số đó gửi ông Ma-loa, hẳn là giấy biên nhận đã nhận tiền.

Đơ-ni không hỏi ông chủ điều gì. Hôm ấy anh có vẻ buồn bã và u ám bao nhiêu thì hôm trước vui vẻ bấy nhiêu.

Đêm xuống. Ông Ma-răng-bô đi ngủ vào giờ thường lệ và ngủ thiếp đi.

Ông bị đánh thức bởi một tiếng động lạ. Ông ngồi ngay dậy trên giường lắng nghe. Nhưng đột nhiên cửa phòng ông mở ra, và Đơ-ni hiện ra ở ngưỡng cửa, một tay cầm cây nến, một tay cầm con dao làm bếp, mắt mở to trừng trừng, môi và má co rúm lại như người đang bị một cơn xúc động khủng khiếp giày vò, mặt tái nhợt như ma.

Ông Ma-răng-bô sững sờ, tưởng anh bị mộng du, và đang định đứng dậy chạy tới đón anh thì người đầy tớ thổi tắt nến rồi lao bổ vào giường. Ông chủ chìa hai tay ra đỡ cú va chạm làm ông ngã ngửa ra. Ông cố nắm lấy tay người đầy tớ mà giờ ông tưởng là đã phát điên, để đỡ những nhát dao dồn dập anh ta đâm vào mình.

Ông bị dao trúng lần thứ nhất vào vai, lần thứ hai vào trán, lần thứ ba vào ngực. Ông vùng vẫy cuống cuồng, khua tay trong bóng tối, đạp chân loạn xạ, và kêu lên:

— Đơ-ni! Đơ-ni! Con điên à, kìa, Đơ-ni!

Nhưng người kia hổn hển, cứ hùng hổ đâm mãi, khi bị một cú đạp đẩy lùi, khi bị một cú đấm đẩy ra, lại điên cuồng lao vào. Ông Ma-răng-bô còn bị thương thêm hai nhát vào chân và một nhát vào bụng. Nhưng bỗng một ý nghĩ chớp nhoáng loé qua đầu ông, và ông hét lên:

— Thôi đi, thôi đi, Đơ-ni, tôi chưa nhận được tiền đâu.

Lập tức người kia dừng tay. Và trong bóng tối, ông chủ nghe thấy tiếng anh ta thở rít lên.

Ông Ma-răng-bô vội nói tiếp:

— Tôi chưa nhận được gì cả. Ông Ma-loa nuốt lời, vụ kiện sẽ diễn ra. Vì thế nên con mới phải mang thư ra bưu điện đấy. Con cứ đọc mấy lá trên bàn giấy của tôi mà xem.

Rồi bằng một cố gắng cuối cùng, ông vớ lấy bao diêm trên bàn đầu giường và thắp nến lên.

Ông đẫm máu. Những tia máu nóng hổi đã bắn lên tường. Khăn trải giường, màn cửa, tất cả đều đỏ lòm. Đơ-ni cũng đầy máu từ đầu tới chân, đứng sững giữa phòng.

Thấy cảnh ấy, ông Ma-răng-bô tưởng mình đã chết, và ngất đi.

Ông tỉnh lại lúc rạng đông. Một lúc lâu ông mới hồi tỉnh, mới hiểu ra, mới nhớ lại. Nhưng đột nhiên ký ức về vụ mưu sát và những vết thương trở lại, và một nỗi sợ dữ dội tràn ngập lấy ông, khiến ông nhắm nghiền mắt để khỏi nhìn thấy gì. Mấy phút sau nỗi kinh hoàng dịu đi, và ông suy nghĩ. Ông đã không chết ngay tại chỗ, vậy là ông có thể qua khỏi. Ông thấy mình yếu, rất yếu, nhưng không đau đớn dữ dội, dù ở nhiều chỗ trên người ông cảm thấy khó chịu rõ rệt, như bị cấu véo. Ông cũng thấy mình lạnh cóng, ướt sũng, và bị bó chặt, như bị quấn trong những dải băng. Ông nghĩ hơi ẩm ấy là do máu chảy ra. Và những cơn rùng mình lo sợ lay động ông khi nghĩ tới cái chất lỏng đỏ lòm ấy từ huyết quản ông chảy ra phủ khắp giường. Ý nghĩ phải nhìn lại cảnh tượng khủng khiếp ấy làm ông rụng rời, và ông nhắm thật chặt mắt như sợ chúng tự mở ra.

Đơ-ni ra sao rồi? Chắc là đã trốn rồi.

Nhưng giờ ông, Ma-răng-bô, sẽ làm gì? Đứng dậy ư? Kêu cứu ư? Nhưng nếu ông cử động dù chỉ một chút, các vết thương chắc chắn sẽ toác ra, và ông sẽ chết vì mất hết máu.

Bỗng ông nghe thấy cửa phòng bị đẩy ra. Tim ông gần như ngừng đập. Đó là Đơ-ni quay lại để kết liễu ông, chắc chắn rồi. Ông nín thở để kẻ sát nhân tưởng việc đã xong xuôi.

Ông cảm thấy người ta vén tấm khăn trải giường lên, rồi sờ nắn bụng ông. Một cơn đau nhói gần hông khiến ông giật nảy mình. Giờ người ta đang rửa cho ông bằng nước sạch, thật nhẹ nhàng. Vậy là người ta đã phát hiện ra tội ác và đang chăm sóc ông, đang cứu ông. Một niềm vui cuống quýt chụp lấy ông. Nhưng vì thận trọng, ông không muốn để lộ mình đã tỉnh, và ông hé mở một con mắt, chỉ một con thôi, hết sức cẩn thận.

Ông nhận ra Đơ-ni đứng ngay bên cạnh, chính Đơ-ni! Lạy Chúa! Ông vội nhắm mắt lại.

Đơ-ni! Vậy hắn đang làm gì? Hắn muốn gì? Hắn còn đang ấp ủ ý đồ khủng khiếp nào nữa?

Hắn đang làm gì ư? Hắn đang rửa ông để xoá dấu vết! Rồi giờ hắn sẽ chôn ông trong vườn, sâu ba mét dưới đất, cho không ai tìm thấy? Hay có lẽ dưới hầm, bên dưới những chai rượu ngon?

Và ông Ma-răng-bô bắt đầu run mạnh đến nỗi tay chân ông giật giật cả lên.

Ông tự nhủ: "Mình chết rồi, chết rồi!" Và ông nhắm nghiền mắt một cách tuyệt vọng để khỏi thấy nhát dao cuối cùng giáng xuống. Nhưng nó không giáng xuống. Giờ Đơ-ni đang nâng ông lên và quấn ông trong một tấm vải. Rồi anh bắt đầu băng bó cẩn thận vết thương ở chân, như anh đã học được hồi ông chủ còn làm dược sĩ.

Là người trong nghề, ông không thể nhầm được nữa: người đầy tớ của ông, sau khi định giết ông, giờ đang cố cứu ông.

Bấy giờ ông Ma-răng-bô, bằng một giọng thều thào, đưa ra lời khuyên thiết thực:

— Rửa và băng vết thương bằng nước có pha nhựa than đá với xà phòng nhé!

Đơ-ni đáp:

— Tôi đang làm thế đây, thưa ông.

Ông Ma-răng-bô mở cả hai mắt.

Không còn vết máu nào trên giường, trong phòng hay trên người tên sát nhân. Người bị thương nằm giữa những tấm khăn trải giường trắng tinh.

Hai người đàn ông nhìn nhau.

Cuối cùng, ông Ma-răng-bô dịu dàng nói:

— Con đã phạm một tội ác lớn.

Đơ-ni đáp:

— Tôi đang sửa chữa nó đây, thưa ông. Nếu ông không tố giác tôi, tôi sẽ hầu hạ ông trung thành như trước.

Lúc này đâu phải lúc làm phật lòng người đầy tớ. Ông Ma-răng-bô vừa nhắm mắt lại vừa nói rành rọt:

— Tôi thề sẽ không tố giác con.

Đơ-ni đã cứu sống ông chủ. Anh thức trắng bao ngày bao đêm, không rời phòng người bệnh, sắc thuốc, pha nước sắc, pha thuốc uống cho ông, bắt mạch cho ông, lo lắng đếm từng nhịp đập, xoay trở ông với sự khéo léo của người hộ lý và sự tận tuỵ của đứa con.

Chốc chốc anh lại hỏi:

— Thế nào, ông thấy trong người ra sao ạ?

Ông Ma-răng-bô đáp bằng giọng yếu ớt:

— Đỡ hơn một chút rồi, con ạ, cảm ơn con.

Và những đêm người bị thương tỉnh giấc, ông thường thấy người canh giữ mình ngồi khóc trên ghế bành, lặng lẽ lau nước mắt.

Chưa bao giờ ông dược sĩ già được chăm sóc chu đáo, được chiều chuộng, được nâng niu đến thế. Thoạt đầu ông tự nhủ:

— Khỏi bệnh là mình tống khứ ngay cái thằng khốn ấy.

Giờ ông đã bước vào thời kỳ dưỡng bệnh, và cứ lần lữa mãi cái lúc phải chia tay kẻ sát nhân của mình. Ông nghĩ chẳng ai chu đáo, ân cần với ông được như thế, và ông đã nắm được thằng cha này bằng nỗi sợ. Ông báo cho anh biết ông đã gửi ở chỗ ông công chứng một bản di chúc tố cáo anh với pháp luật nếu xảy ra tai nạn gì mới.

Ông thấy biện pháp phòng ngừa ấy bảo đảm cho ông khỏi mọi vụ mưu sát mới trong tương lai. Và ông còn tự hỏi phải chăng giữ người này bên cạnh để theo dõi kỹ lưỡng lại chẳng thận trọng hơn.

Cũng như ngày trước khi ông lưỡng lự chuyện mua một hiệu thuốc lớn hơn, ông không sao quyết định được.

— Lúc nào cũng còn kịp, ông tự nhủ.

Đơ-ni vẫn tỏ ra là một người đầy tớ không ai sánh bằng.

Ông Ma-răng-bô đã khỏi hẳn. Ông giữ anh lại.

Thế rồi một buổi sáng, khi ông vừa ăn sáng xong, ông bỗng nghe thấy tiếng ồn ào lớn dưới bếp. Ông chạy xuống. Đơ-ni đang vùng vẫy trong tay hai người hiến binh. Viên cai đội nghiêm trang ghi chép vào sổ tay.

Vừa thấy ông chủ, người đầy tớ bật khóc nức nở, kêu lên:

— Ông đã tố giác tôi, thưa ông. Thế là không tốt, sau những gì ông đã hứa với tôi. Ông nuốt lời danh dự, ông Ma-răng-bô ạ. Thế là không tốt, không tốt!

Ông Ma-răng-bô sững sờ, buồn rầu vì bị nghi ngờ, giơ tay lên:

— Tôi thề trước Chúa, con ạ, là tôi không tố giác con. Tôi hoàn toàn không biết làm sao các ông hiến binh lại biết được vụ mưu sát tôi.

Viên cai đội giật nảy mình.

— Ông bảo hắn đã định giết ông à, ông Ma-răng-bô?

Ông dược sĩ cuống cuồng đáp:

— Thì đúng thế. Nhưng tôi không tố giác nó. Tôi không nói gì cả. Tôi thề là tôi không nói gì cả. Từ hôm ấy nó hầu hạ tôi rất chu đáo.

Viên cai đội nghiêm khắc nói rành rọt:

— Tôi ghi nhận lời khai của ông. Toà án sẽ xem xét tình tiết mới mà toà chưa biết này, ông Ma-răng-bô ạ. Tôi được lệnh bắt người đầy tớ của ông vì tội lén ăn trộm hai con vịt nhà ông Đuy-a-men, có nhân chứng hẳn hoi. Xin ông thứ lỗi, ông Ma-răng-bô. Tôi sẽ báo cáo lời khai của ông.

Rồi quay sang thuộc hạ, ông ra lệnh:

— Nào, đi thôi!

Hai người hiến binh lôi Đơ-ni đi.

Tại phiên toà, ông luật sư vừa bào chữa rằng bị cáo bị điên, dựa hai tội danh vào nhau để củng cố lập luận. Ông đã chứng minh rõ ràng rằng vụ trộm hai con vịt xuất phát từ cùng một trạng thái tâm thần như tám nhát dao đâm vào người ông Ma-răng-bô. Ông đã phân tích tinh tế mọi biểu hiện của cơn mất trí tạm thời ấy, cơn mất trí chắc chắn sẽ khỏi sau vài tháng điều trị ở một nhà dưỡng bệnh tốt. Ông đã nói bằng những lời lẽ hăng say về sự tận tuỵ không ngơi nghỉ của người đầy tớ lương thiện ấy, về sự chăm sóc không ai sánh bằng mà anh đã dành cho ông chủ, người mà chính anh đã làm bị thương trong một giây phút lầm lạc.

Cảm động tới tận đáy lòng vì kỷ niệm ấy, ông Ma-răng-bô thấy mắt mình rưng rưng.

Ông luật sư nhận ra ngay, liền dang rộng hai tay, phô ra đôi tay áo dài màu đen như đôi cánh dơi. Rồi bằng một giọng vang dội, ông kêu lên:

— Xin hãy nhìn, xin hãy nhìn, xin hãy nhìn, thưa các vị bồi thẩm, xin hãy nhìn những giọt nước mắt kia. Giờ tôi còn phải nói gì cho thân chủ của tôi nữa? Bài diễn văn nào, lý lẽ nào, lập luận nào có giá bằng những giọt nước mắt của ông chủ anh ta? Chúng nói to hơn tôi, to hơn cả luật pháp. Chúng kêu lên: "Hãy tha thứ cho kẻ mất trí một giờ!" Chúng van nài, chúng tha tội, chúng ban phúc!

Ông im lặng và ngồi xuống.

Bấy giờ ông chánh án quay sang ông Ma-răng-bô, người vừa đưa ra lời khai rất có lợi cho người đầy tớ của mình, và hỏi:

— Nhưng thưa ông, cứ cho là ông coi người này là kẻ mất trí đi nữa, thì điều đó cũng chẳng giải thích được vì sao ông lại giữ hắn lại. Hắn vẫn nguy hiểm như thường.

Ông Ma-răng-bô vừa lau nước mắt vừa đáp:

— Biết làm sao được, thưa ông chánh án, thời buổi này tìm người làm khó lắm. Tôi chẳng tìm được ai tốt hơn đâu.

Đơ-ni được tha bổng, và được đưa vào nhà thương điên bằng tiền của ông chủ.

— Hết —