Nhật ký người điên

Hai anh em ông nọ, nay xin giấu tên, đều là bạn tốt của tôi thuở còn học trung học. Xa cách nhiều năm, tin tức dần thưa. Mới đây tình cờ nghe tin một người mắc bệnh nặng. Nhân về quê, tôi đi vòng qua thăm, thì chỉ gặp được một người, bảo người ốm là em trai. Anh cảm ơn tôi đã đường xa tới thăm, nhưng em anh đã khỏi từ lâu, đã đi một nơi khác chờ bổ nhiệm làm quan rồi. Rồi anh cười to, đưa ra hai cuốn nhật ký, bảo xem thì thấy được bệnh trạng ngày ấy, đưa cho bạn cũ xem cũng chẳng sao. Mang về đọc qua một lượt, mới biết bệnh ấy thuộc loại chứng cuồng bị hại. Lời lẽ khá rối ren, chẳng có thứ tự gì, lại nhiều câu hoang đường. Cũng không ghi ngày tháng, chỉ màu mực và nét chữ không đều nhau, biết là không phải viết trong một lúc. Thỉnh thoảng cũng có đoạn hơi liền mạch, nay chép lại một thiên, để các nhà y học nghiên cứu. Những chỗ sai trong nhật ký, không sửa một chữ. Chỉ có tên người, tuy đều là dân làng, chẳng ai trên đời biết tới, không quan hệ gì lớn, cũng đổi hết. Còn tên cuốn sách là do chính người ấy đặt sau khi khỏi bệnh, không sửa nữa. Ghi ngày hai tháng tư năm thứ bảy.

Tối nay, trăng sáng lắm.

Tôi không gặp nó đã hơn ba mươi năm. Hôm nay gặp, tinh thần sảng khoái lạ thường. Giờ mới biết hơn ba mươi năm trước đều là mê muội cả. Nhưng phải hết sức cẩn thận. Không thì sao con chó nhà họ Triệu lại nhìn tôi hai lần?

Tôi sợ là có lý.

Hôm nay không có trăng, tôi biết là chẳng lành. Sáng ra cẩn thận bước ra cửa, ánh mắt lão Triệu Quý đã khác lạ: dường như sợ tôi, dường như muốn hại tôi. Lại còn bảy tám người châu đầu ghé tai bàn tán về tôi. Lại sợ tôi trông thấy. Người dọc đường ai cũng thế. Trong đó kẻ dữ tợn nhất há miệng, cười với tôi một cái. Tôi lạnh từ đầu xuống tận gót chân, biết rằng chúng đã bố trí xong xuôi cả rồi.

Nhưng tôi không sợ, vẫn đi đường của mình. Phía trước có một tốp trẻ con cũng đang bàn tán về tôi. Ánh mắt cũng y như lão Triệu Quý, mặt mày cũng xanh như chàm. Tôi nghĩ tôi với trẻ con có thù oán gì mà chúng cũng thế. Không nhịn được, tôi quát to: Chúng mày nói tao nghe! Thế là chúng chạy mất.

Tôi nghĩ: tôi với lão Triệu Quý có thù oán gì, với người dọc đường có thù oán gì. Chỉ có hai mươi năm trước, tôi đã đá một cái vào cuốn sổ sách cũ nát của ông Cổ Cửu, ông Cổ Cửu rất không bằng lòng. Lão Triệu Quý tuy không quen ông ta, chắc cũng nghe phong thanh, bênh vực thay, hẹn với người dọc đường mà gây oán thù với tôi. Nhưng còn trẻ con? Hồi ấy chúng còn chưa ra đời, sao hôm nay cũng trợn mắt kỳ quái, dường như sợ tôi, dường như muốn hại tôi. Điều ấy thật khiến tôi sợ, khiến tôi ngạc nhiên mà lại đau lòng.

Tôi hiểu rồi. Đó là cha mẹ chúng dạy!

Đêm nào cũng không ngủ được. Việc gì cũng phải nghiên cứu mới hiểu ra.

Họ, có người từng bị quan huyện bắt đeo gông, có người từng bị thân hào tát vào mặt, có người bị nha lại chiếm mất vợ, có người cha mẹ bị chủ nợ bức chết. Vẻ mặt họ lúc ấy đều không sợ hãi như hôm qua, cũng không dữ tợn như hôm qua.

Lạ nhất là người đàn bà ngoài phố hôm qua, đánh con trai mình, miệng nói: Đồ quỷ! Tao phải cắn mày mấy miếng mới hả giận! Mà mắt mụ lại nhìn tôi. Tôi giật mình, không che giấu được. Thế là cả bọn mặt xanh nanh vàng kia đều cười ồ lên. Lão Năm họ Trần chạy tới, cố lôi tôi về nhà.

Lôi tôi về nhà. Người trong nhà đều làm như không quen tôi. Ánh mắt họ cũng y như người ngoài. Vào thư phòng, họ khoá trái cửa lại, y như nhốt một con gà con vịt. Chuyện ấy càng khiến tôi không đoán ra được ngọn ngành.

Mấy hôm trước, tá điền ở làng Lang Tử lên báo mất mùa, kể với anh cả tôi rằng một tên đại ác ở làng họ bị mọi người đánh chết. Mấy người bèn moi tim gan nó ra, rán xào lên mà ăn, để cho thêm gan dạ. Tôi xen vào một câu, tá điền với anh cả đều nhìn tôi mấy lần. Hôm nay mới biết ánh mắt họ y hệt bọn người ngoài kia.

Nghĩ tới đó, tôi lạnh từ đỉnh đầu xuống tận gót chân.

Họ biết ăn thịt người, thì chưa chắc đã không ăn thịt tôi.

Bạn xem câu cắn mày mấy miếng của người đàn bà kia, rồi tiếng cười của bọn mặt xanh nanh vàng, rồi lời tá điền hôm kia, rõ ràng là ám hiệu. Tôi nhận ra trong lời họ toàn là thuốc độc, trong tiếng cười toàn là dao găm. Răng họ đều trắng ởn, xếp hàng, đó chính là đồ nghề ăn thịt người.

Theo tôi tự nghĩ, tuy tôi không phải kẻ ác, nhưng từ khi đá vào sổ sách nhà họ Cổ, thì khó nói lắm. Họ dường như có ý khác, tôi hoàn toàn không đoán ra. Huống hồ họ trở mặt một cái là bảo người ta là kẻ ác. Tôi còn nhớ anh cả dạy tôi làm văn nghị luận, người tốt tới đâu, chỉ cần bác bỏ người ấy mấy câu, anh liền khuyên son mấy vòng. Bào chữa cho kẻ xấu mấy câu, anh liền khen: lật được cả trời, khác hẳn người thường. Tôi làm sao đoán được lòng dạ họ rốt cuộc thế nào. Huống hồ là lúc muốn ăn thịt.

Việc gì cũng phải nghiên cứu mới hiểu ra. Từ xưa đã thường ăn thịt người, tôi cũng còn nhớ, nhưng không rõ lắm. Tôi lật sách sử ra tra, cuốn sử ấy không có niên đại, trang nào cũng nguệch ngoạc mấy chữ nhân nghĩa đạo đức. Đằng nào tôi cũng không ngủ được, xem kỹ suốt nửa đêm, mới nhìn ra chữ trong kẽ chữ, khắp cả cuốn sách đều viết hai chữ: ăn thịt người!

Sách viết bao nhiêu chữ như thế, tá điền nói bao nhiêu lời như thế, đều cười cười trợn mắt kỳ quái mà nhìn tôi.

Tôi cũng là người, họ muốn ăn thịt tôi rồi!

Buổi sáng, tôi ngồi lặng một lúc. Lão Năm họ Trần mang cơm vào, một bát rau, một bát cá hấp. Con cá ấy mắt trắng mà cứng, há miệng, y như bọn người muốn ăn thịt người. Ăn mấy đũa, trơn tuột chẳng biết là cá hay là người, tôi bèn nôn hết ra cả ruột gan.

Tôi bảo: Lão Năm, nói với anh cả, tôi bức bối quá, muốn ra vườn đi dạo. Lão Năm không đáp, đi ra. Một lúc sau thì tới mở cửa.

Tôi cũng không động đậy, nghiên cứu xem họ sắp đặt tôi thế nào. Biết rằng họ nhất định không chịu buông tha. Quả nhiên! Anh cả tôi dẫn một ông già thong thả đi tới. Ông ta mắt đầy hung quang, sợ tôi nhận ra, chỉ cúi đầu nhìn đất, lén nhìn tôi qua mép kính. Anh cả bảo: Hôm nay chú có vẻ khá lắm. Tôi bảo: Vâng. Anh cả bảo: Hôm nay mời ông Hà tới xem mạch cho chú. Tôi bảo: Được! Thật ra tôi há lại không biết ông già này là đao phủ cải trang! Chẳng qua mượn tiếng xem mạch, để nắn xem béo hay gầy. Nhờ công ấy, cũng được chia một miếng thịt mà ăn. Tôi cũng không sợ. Tuy không ăn thịt người, nhưng gan tôi còn to hơn họ. Tôi chìa hai nắm tay ra, xem ông ta ra tay thế nào. Ông già ngồi xuống, nhắm mắt, sờ nắn hồi lâu, ngây ra hồi lâu, rồi mở đôi mắt ma quỷ ra bảo: Đừng nghĩ ngợi lung tung. Yên tĩnh dưỡng mấy hôm là khỏi.

Đừng nghĩ ngợi lung tung, yên tĩnh mà dưỡng! Dưỡng cho béo, thì tự nhiên họ được ăn nhiều hơn. Tôi có lợi gì, khỏi thế nào được? Bọn người này vừa muốn ăn thịt người, vừa lén lút vụng trộm tìm cách che đậy, không dám ra tay thẳng thừng, thật khiến tôi cười chết mất. Tôi không nhịn được, bèn cười phá lên, khoái chí vô cùng. Tự biết trong tiếng cười ấy có cả nghĩa dũng lẫn chính khí. Ông già với anh cả đều biến sắc, bị cái dũng khí chính khí của tôi trấn áp.

Nhưng tôi càng có dũng khí, họ lại càng muốn ăn thịt tôi, để hưởng chút dũng khí ấy. Ông già bước ra khỏi cửa, đi chưa được bao xa, đã hạ giọng bảo anh cả: Ăn ngay đi thôi! Anh cả gật đầu. Hoá ra cả anh nữa! Phát hiện lớn này tuy như bất ngờ, mà cũng trong dự liệu: kẻ hùa nhau ăn thịt tôi, chính là anh ruột tôi!

Kẻ ăn thịt người là anh tôi!

Tôi là em của kẻ ăn thịt người!

Chính tôi bị người ta ăn thịt, mà vẫn là em của kẻ ăn thịt người!

Mấy hôm nay tôi lùi một bước mà nghĩ: giả sử ông già kia không phải đao phủ cải trang, mà là thầy thuốc thật, thì cũng vẫn là kẻ ăn thịt người. Ông tổ của họ là Lý Thời Trân, trong cuốn Bản thảo gì gì đó, viết rõ rằng thịt người rán lên ăn được. Ông ta còn dám bảo mình không ăn thịt người sao?

Còn anh cả nhà tôi, cũng chẳng oan uổng gì cho anh. Lúc giảng sách cho tôi, chính miệng anh nói có thể đổi con cho nhau mà ăn. Lại một lần tình cờ bàn tới một kẻ không ra gì, anh bảo không chỉ đáng giết, mà còn phải ăn thịt nằm da. Hồi ấy tôi còn nhỏ, tim đập thình thịch mãi. Hôm kia tá điền làng Lang Tử kể chuyện ăn tim gan, anh cũng chẳng lấy làm lạ, cứ gật đầu mãi. Đủ thấy lòng dạ vẫn tàn nhẫn như xưa. Đã đổi con cho nhau mà ăn được, thì cái gì cũng đổi được, người nào cũng ăn được. Trước kia tôi chỉ nghe anh giảng đạo lý, cũng mơ hồ cho qua. Bây giờ biết rằng lúc anh giảng đạo lý, không chỉ bên mép còn dính mỡ người, mà trong lòng cũng đầy ắp ý muốn ăn thịt người.

Tối đen như mực, chẳng biết là ngày hay đêm. Con chó nhà họ Triệu lại sủa rồi.

Lòng dữ như sư tử, nhát như thỏ, gian như cáo…

Tôi biết cách của họ. Giết thẳng thì họ không chịu, mà cũng không dám, sợ bị tai vạ. Cho nên họ cùng nhau liên kết, giăng lưới khắp nơi, ép tôi tự sát. Xem dáng điệu đàn ông đàn bà ngoài phố mấy hôm trước, với việc làm của anh cả tôi mấy hôm nay, là đủ hiểu ra tám chín phần. Tốt nhất là tôi cởi thắt lưng, treo lên xà nhà, tự thắt cổ chết. Họ không mang tội giết người, lại được thoả lòng, tự nhiên ai nấy hớn hở mà cất lên một thứ tiếng cười rưng rức. Bằng không thì tôi sợ hãi lo buồn mà chết, tuy hơi gầy, họ cũng gật gù được vài cái.

Họ chỉ biết ăn thịt chết! Tôi nhớ có cuốn sách nào nói, có một giống vật gọi là linh cẩu, ánh mắt và dáng vẻ đều rất khó coi. Nó thường ăn thịt chết, đến những khúc xương to tướng cũng nhai nát nhừ, nuốt vào bụng, nghĩ tới cũng thấy sợ. Linh cẩu là họ hàng của sói, sói là cùng họ với chó. Hôm kia con chó nhà họ Triệu nhìn tôi mấy lần, đủ thấy nó cũng đồng mưu, đã thông đồng từ lâu. Ông già nhìn xuống đất, há giấu được tôi.

Đáng thương nhất là anh cả tôi. Anh cũng là người, sao lại chẳng chút sợ hãi, lại còn hùa nhau ăn thịt tôi? Hay là từ xưa đã quen rồi, không cho là sai? Hay là mất hết lương tâm, biết mà vẫn cố phạm?

Tôi nguyền rủa kẻ ăn thịt người, trước hết bắt đầu từ anh. Muốn khuyên kẻ ăn thịt người quay lại, cũng trước hết bắt đầu từ anh.

Thật ra đạo lý này, tới bây giờ, họ cũng phải hiểu từ lâu rồi…

Bỗng có một người tới. Tuổi chừng hai mươi, mặt mũi không nhìn rõ lắm, mặt tươi cười, gật đầu với tôi, nụ cười cũng không giống cười thật. Tôi bèn hỏi anh ta: Chuyện ăn thịt người, có đúng không? Anh ta vẫn cười, bảo: Không phải năm đói kém, thì sao lại ăn thịt người. Tôi lập tức biết ngay anh ta cũng là một bọn, thích ăn thịt người. Thế là tự nhiên dũng khí tăng gấp trăm lần, cứ nhất định hỏi anh ta.

— Có đúng không?

— Chuyện ấy hỏi làm gì. Anh thật biết… nói đùa. Hôm nay trời đẹp lắm.

Trời thì đẹp, trăng cũng sáng lắm. Nhưng tôi muốn hỏi anh: Có đúng không?

Anh ta không cho là phải. Ậm ừ đáp:

— Không…

— Không đúng? Thế sao họ lại ăn!

— Làm gì có chuyện ấy…

— Làm gì có chuyện ấy? Làng Lang Tử đang ăn đấy thôi. Còn sách thì viết cả, đỏ chót, mới tinh!

Anh ta bèn biến sắc, xanh như sắt. Trợn mắt nói:

— Có lẽ là có, xưa nay vẫn thế…

— Xưa nay vẫn thế, thì là đúng sao?

— Tôi không nói những đạo lý ấy với anh. Tóm lại anh không nên nói, anh nói là anh sai!

Tôi nhảy dựng lên, mở mắt ra, người ấy đã biến mất. Khắp người toát một mảng mồ hôi. Tuổi anh ta kém anh cả tôi xa, vậy mà cũng là một bọn. Chắc chắn là cha mẹ anh ta đã dạy trước. Còn sợ anh ta đã dạy lại cho con anh ta rồi. Cho nên đến trẻ con cũng hằn học nhìn tôi.

Mình muốn ăn thịt người, lại sợ bị người khác ăn thịt, ai cũng dùng ánh mắt nghi ngờ cực độ mà nhìn nhau…

Bỏ được ý nghĩ ấy đi, yên tâm làm việc, đi đường, ăn cơm, ngủ nghỉ, thì thoải mái biết bao. Đó chỉ là một ngưỡng cửa, một cửa ải. Vậy mà họ, cha con, anh em, vợ chồng, bạn bè, thầy trò, kẻ thù và những người không quen biết nhau, đều kết thành một bọn, khuyến khích lẫn nhau, níu kéo lẫn nhau, chết cũng không chịu bước qua bước ấy.

Sáng sớm tinh mơ, tôi đi tìm anh cả. Anh đứng ngoài cửa nhà chính nhìn trời. Tôi bèn bước tới sau lưng anh, chặn cửa lại, hết sức bình tĩnh, hết sức ôn hoà nói với anh:

— Anh cả, em có chuyện muốn nói với anh.

— Chú cứ nói.

Anh vội quay mặt lại, gật gật đầu.

— Em chỉ có mấy câu, mà lại không nói ra được. Anh cả ạ, có lẽ thuở ban đầu, người dã man đều đã từng ăn chút thịt người. Về sau vì lòng dạ khác nhau, có người không ăn thịt người nữa, một mực muốn tốt lên, bèn biến thành người, thành người thật. Có người thì vẫn ăn. Cũng như loài sâu bọ, có con biến thành cá, chim, khỉ, rồi biến mãi thành người. Có con không muốn tốt lên, tới giờ vẫn là sâu bọ. Kẻ ăn thịt người so với người không ăn thịt người, hổ thẹn biết bao. Sợ còn kém xa, kém xa nỗi hổ thẹn của sâu bọ trước loài khỉ.

— Dịch Nha hấp con mình cho vua Kiệt vua Trụ ăn, đó là chuyện tận xa xưa. Ai biết được từ khi Bàn Cổ mở ra trời đất, ăn mãi cho tới con của Dịch Nha. Từ con của Dịch Nha, ăn mãi cho tới Từ Tích Lân. Từ Từ Tích Lân, lại ăn mãi cho tới người bị bắt ở làng Lang Tử. Năm ngoái trong thành xử tử tội nhân, còn có kẻ mắc bệnh lao lấy bánh bao chấm máu mà liếm.

— Họ muốn ăn thịt em, một mình anh vốn cũng chẳng làm gì được. Nhưng hà tất phải nhập bọn. Kẻ ăn thịt người việc gì mà chẳng làm được. Họ ăn thịt em, thì cũng ăn thịt anh, trong cùng một bọn cũng sẽ ăn thịt lẫn nhau. Nhưng chỉ cần quay đi một bước, chỉ cần lập tức sửa đổi, thì ai nấy đều thái bình. Tuy xưa nay vẫn thế, hôm nay chúng ta cũng có thể tốt lên khác hẳn, sao lại bảo là không thể! Anh cả, em tin anh nói được. Hôm kia tá điền xin giảm tô, anh đã nói là không thể.

Lúc đầu anh chỉ cười nhạt. Sau đó ánh mắt trở nên hung dữ. Tới khi tôi nói toạc ra điều thầm kín của họ, thì cả mặt anh xanh lét. Ngoài cổng có một bọn người đứng, cả lão Triệu Quý với con chó của lão cũng ở trong đó, đều thò đầu thò cổ lần vào. Có kẻ không nhìn rõ mặt mũi, dường như bịt bằng vải. Có kẻ vẫn mặt xanh nanh vàng, mím môi mà cười. Tôi nhận ra họ là một bọn, đều là kẻ ăn thịt người. Nhưng tôi cũng biết lòng dạ họ rất khác nhau. Một hạng cho rằng xưa nay vẫn thế, phải ăn. Một hạng biết là không nên ăn, nhưng vẫn cứ muốn ăn, lại sợ người khác nói toạc ra, cho nên nghe lời tôi, càng tức tối không chịu nổi, nhưng vẫn mím môi cười nhạt.

Lúc ấy, anh cả cũng bỗng lộ vẻ hung dữ, quát to:

— Đi ra hết! Thằng điên thì có gì đáng xem!

Lúc ấy tôi lại hiểu thêm một mánh khéo của họ. Họ chẳng những không chịu sửa, mà còn bố trí từ lâu, chuẩn bị sẵn cái tiếng thằng điên chụp lên đầu tôi. Sau này ăn rồi, không những bình an vô sự, mà có khi còn có người cảm ơn. Chuyện tá điền kể mọi người cùng ăn thịt một tên ác, chính là cách ấy. Đó là bài bản cũ của họ!

Lão Năm họ Trần cũng hầm hầm đi thẳng vào. Làm sao bịt nổi miệng tôi, tôi cứ nhất định nói với bọn người này:

— Các người có thể sửa đổi, sửa đổi từ tận đáy lòng! Phải biết rằng sau này không dung cho kẻ ăn thịt người sống trên đời.

— Các người mà không sửa, thì chính các người cũng sẽ ăn thịt nhau tới hết. Dù có sinh ra nhiều, cũng sẽ bị người thật diệt trừ, như thợ săn giết hết sói vậy! Như sâu bọ vậy!

Bọn người kia đều bị lão Năm họ Trần đuổi đi. Anh cả cũng chẳng biết đi đâu. Lão Năm họ Trần khuyên tôi về phòng. Trong phòng tối om. Xà ngang với rui mè run rẩy trên đầu tôi. Run một lúc thì to ra, chồng chất lên người tôi.

Nặng vô cùng, không cựa quậy được. Ý nó là muốn tôi chết. Tôi biết sức nặng của nó là giả, bèn vùng vẫy thoát ra, toát cả mồ hôi. Nhưng tôi cứ nhất định nói:

— Các người hãy sửa đổi ngay, sửa đổi từ tận đáy lòng! Các người phải biết sau này không dung cho kẻ ăn thịt người…

Mặt trời cũng không mọc, cửa cũng không mở, ngày nào cũng hai bữa cơm.

Tôi cầm đũa lên, bèn nhớ tới anh cả. Biết rằng em gái tôi chết, nguyên do cũng ở anh cả. Hồi ấy em tôi mới năm tuổi, cái dáng dễ thương đáng thương ấy vẫn còn trước mắt. Mẹ khóc mãi không thôi, anh lại khuyên mẹ đừng khóc. Có lẽ vì chính mình đã ăn, khóc lên thì không khỏi thấy áy náy. Nếu còn biết áy náy…

Em gái bị anh cả ăn thịt, mẹ có biết không, tôi không biết được.

Chắc mẹ cũng biết. Có điều lúc khóc, mẹ không nói rõ ra, có lẽ cũng cho là phải lẽ. Tôi nhớ hồi bốn năm tuổi, ngồi hóng mát trước nhà, anh cả bảo cha mẹ ốm, làm con phải cắt một miếng thịt mình, nấu chín dâng cha mẹ ăn, mới là người tốt. Mẹ cũng không bảo là không được. Một miếng đã ăn được, thì cả người tự nhiên cũng ăn được. Nhưng cái cách khóc hôm ấy, giờ nghĩ lại, thật vẫn khiến người ta đau lòng. Đó thật là chuyện lạ lùng vô cùng!

Không nghĩ được nữa.

Cái nơi bốn nghìn năm nay lúc nào cũng ăn thịt người, hôm nay tôi mới hiểu ra, chính tôi cũng lẫn trong đó bao nhiêu năm. Anh cả đang quản việc nhà, em gái vừa đúng lúc chết, anh chưa chắc đã không trộn vào cơm canh, lén cho chúng tôi ăn.

Tôi chưa chắc đã không vô tình ăn mấy miếng thịt của em gái mình, giờ thì tới lượt chính tôi…

Tôi, kẻ mang lý lịch bốn nghìn năm ăn thịt người, thuở ban đầu tuy không biết, giờ thì hiểu rồi, khó mà gặp được người thật!

Trẻ con chưa từng ăn thịt người, có lẽ vẫn còn chăng?

Hãy cứu lấy trẻ con…

— Hết —