Ông chủ gia đình

Chuyện này thường xảy ra sau một trận thua bạc to hoặc sau một bữa nhậu, khi bệnh đau dạ dày tái phát. Ông Xtê-pan Xtê-pa-nứt Gi-lin thức dậy với tâm trạng u ám khác thường. Trông ông chua chát, nhàu nhĩ, đầu tóc rối bù. Trên khuôn mặt xám xịt là vẻ bực dọc: không biết là ông đang tự ái, hay đang ghê tởm cái gì. Ông thong thả mặc quần áo, thong thả uống cốc nước khoáng, rồi bắt đầu đi khắp các phòng.

— Tôi muốn biết xem con vật nào đi qua đây mà không đóng cửa? Ông vừa càu nhàu giận dữ, vừa khép vạt áo choàng ngủ, vừa khạc nhổ ầm ĩ. Dọn tờ giấy này đi! Nó vứt lăn lóc ở đây làm gì? Nuôi những hai chục người hầu, mà trật tự còn kém cả quán trọ. Ai vừa bấm chuông đấy? Ai mò đến đấy?

— Bà An-phi-xa, bà đỡ hồi đỡ đẻ thằng Phê-đi-a nhà mình ấy mà, bà vợ đáp.

— Lang thang đến đây… lũ ăn bám!

— Chẳng ai hiểu nổi ông, ông Xtê-pan Xtê-pa-nứt ạ. Chính ông mời bà ấy đến, giờ ông lại chửi.

— Tôi có chửi đâu, tôi nói thôi. Bà nên kiếm việc gì mà làm đi, chứ đừng ngồi khoanh tay thế kia rồi gây chuyện cãi cọ! Tôi không hiểu nổi đàn bà các người, xin thề danh dự! Không… hiểu… nổi! Làm sao các người có thể ngồi không suốt cả ngày như thế? Chồng thì làm lụng, vất vả như trâu như bò, như súc vật, còn vợ, người bạn đời, thì ngồi như con búp bê, chẳng làm gì cả, chỉ chực có dịp là buồn quá đem chồng ra cãi nhau. Đến lúc bỏ cái thói nữ sinh trường dòng đi rồi đấy, bà ạ! Bà bây giờ không còn là nữ sinh, không còn là cô tiểu thư nữa, mà là mẹ, là vợ! Quay mặt đi à? A ha! Nghe sự thật cay đắng thấy khó chịu chứ gì?

— Lạ thật, chỉ khi nào ông đau gan thì ông mới nói sự thật cay đắng.

— Phải rồi, giở trò đi, cứ giở trò đi…

— Hôm qua ông ra ngoại thành à? Hay đánh bài ở nhà ai?

— Mà có thế thì sao? Việc gì đến ai? Tôi phải báo cáo với ai à? Tôi thua tiền có phải tiền của người khác đâu? Những gì chính tôi tiêu và những gì tiêu trong cái nhà này là của tôi! Nghe chưa? Của tôi!

Và cứ thế, toàn những chuyện như thế. Nhưng chẳng có lúc nào ông Xtê-pan Xtê-pa-nứt lại tỏ ra biết điều, đạo đức, nghiêm khắc và công bằng bằng lúc ăn trưa, khi quanh ông là cả nhà ngồi đông đủ. Mọi chuyện thường bắt đầu từ món canh. Nuốt thìa đầu tiên, Gi-lin bỗng nhăn mặt rồi thôi không ăn.

— Quỷ biết là cái gì… Ông lẩm bẩm. Chắc phải ra quán mà ăn trưa thôi.

— Sao thế? Bà vợ lo lắng. Canh không ngon à?

— Không biết phải có cái khẩu vị lợn đến mức nào mới ăn nổi cái thứ nước lã này! Mặn chát, có mùi giẻ rách… hành thì như rệp… Thật quá quắt, bà An-phi-xa I-va-nốp-na ạ! Ông quay sang bà khách. Ngày nào cũng đưa bao nhiêu là tiền đi chợ… tự mình nhịn đủ thứ, thế mà người ta cho mình ăn cái thứ này! Chắc người ta muốn tôi bỏ việc mà tự xuống bếp nấu nướng.

— Canh hôm nay ngon mà… Cô gia sư rụt rè lên tiếng.

— Thế à? Cô thấy thế à? Gi-lin nheo mắt nhìn cô giận dữ. Mà thôi, mỗi người một khẩu vị. Nói chung, phải thú thật là cô với tôi rất khác nhau về khẩu vị, cô Vác-va-ra Va-xi-li-ép-na ạ. Chẳng hạn cô thích cách cư xử của thằng ranh này, Gi-lin chỉ vào cậu con trai Phê-đi-a bằng một cử chỉ đầy bi kịch, cô say mê nó, còn tôi… tôi thì phẫn nộ. Vâng ạ!

Phê-đi-a, cậu bé bảy tuổi mặt tái xanh ốm yếu, thôi không ăn nữa, cúi gằm mắt xuống. Mặt cậu càng tái hơn.

— Vâng ạ, cô thì say mê, còn tôi thì phẫn nộ… Ai trong hai chúng ta đúng, tôi không biết, nhưng tôi dám nghĩ rằng tôi, là cha, hiểu con trai mình hơn cô. Nhìn nó ngồi kìa! Trẻ con có giáo dục mà ngồi thế à? Ngồi cho tử tế vào!

Phê-đi-a ngẩng cằm lên, vươn cổ ra, và cậu tưởng như thế là mình ngồi thẳng hơn. Nước mắt rưng rưng trong mắt cậu.

— Ăn đi! Cầm thìa cho đúng cách! Rồi mày sẽ biết tay tao, cái thằng hư hỏng! Không được khóc! Nhìn thẳng vào tao!

Phê-đi-a cố nhìn thẳng, nhưng mặt cậu run run, và nước mắt dâng đầy đôi mắt.

— À-à-à… mày khóc à! Mày có lỗi mà mày lại khóc? Đi, ra góc nhà mà đứng, đồ súc vật!

— Nhưng… để nó ăn xong đã! Bà vợ can.

— Không ăn gì hết! Những đứa đáng ghé… những đứa nghịch ngợm như thế này không có quyền được ăn!

Phê-đi-a, mặt méo xệch, cả người giật giật, tụt khỏi ghế, đi ra góc nhà.

— Rồi mày còn biết tay nữa! Ông bố nói tiếp. Nếu không ai muốn lo dạy dỗ mày, thì thôi được, tao sẽ bắt đầu… Ở với tao thì đừng hòng nghịch ngợm hay khóc lóc trong bữa ăn! Đồ đần! Phải làm việc! Hiểu không? Phải làm việc! Bố mày làm việc thì mày cũng phải làm việc! Không ai được ăn không ngồi rồi! Phải làm người! Làm… người!

— Thôi đi, lạy Chúa! Bà vợ nói bằng tiếng Pháp. Ít ra trước mặt người ngoài thì đừng ăn tươi nuốt sống chúng tôi… Bà già nghe thấy hết, rồi nhờ bà ấy mà cả thành phố sẽ biết…

— Tôi chẳng sợ người ngoài, Gi-lin đáp bằng tiếng Nga. Bà An-phi-xa I-va-nốp-na thấy rằng tôi nói đúng. Thế theo bà, tôi phải hài lòng với cái thằng ranh này à? Bà có biết nó tốn của tôi bao nhiêu không? Mày có biết không, cái thằng ranh đáng ghét, mày tốn của tao bao nhiêu? Hay mày tưởng tao chế tạo ra tiền, tưởng tiền tự dưng mà đến với tao? Không được gào! Im ngay! Mày có nghe tao nói không đấy? Mày muốn tao đánh đòn mày không, cái đồ khốn kiếp?

Phê-đi-a ré lên một tiếng rồi bắt đầu nức nở.

— Thế này thì không chịu nổi nữa! Mẹ cậu nói, đứng dậy khỏi bàn, quăng cái khăn ăn. Chẳng bao giờ để người ta ăn được một bữa yên ổn! Ăn miếng cơm nhà ông mà nghẹn tận đây này!

Bà chỉ vào gáy mình, rồi áp khăn tay lên mắt, đi ra khỏi phòng ăn.

— Bà ấy tự ái rồi… Gi-lin càu nhàu, cố mỉm cười. Được nuông chiều từ bé… Thế đấy, bà An-phi-xa I-va-nốp-na ạ, bây giờ người ta không thích nghe sự thật… Rốt cuộc chúng tôi lại có lỗi!

Mấy phút trôi qua trong im lặng. Gi-lin đưa mắt nhìn quanh các đĩa, thấy chưa ai đụng tới món canh, bèn thở dài thườn thượt rồi nhìn thẳng vào khuôn mặt đỏ ửng đầy lo âu của cô gia sư.

— Sao cô không ăn, cô Vác-va-ra Va-xi-li-ép-na? Ông hỏi. Tự ái rồi chứ gì? Ra thế… Không thích sự thật. Thôi, xin lỗi cô, bản tính tôi nó thế, tôi không biết giả dối… Lúc nào tôi cũng nói thẳng sự thật, thẳng tưng ra. Ông thở dài. Có điều tôi nhận ra là sự có mặt của tôi làm mọi người khó chịu. Có tôi ở đây thì không ai nói được, không ai ăn được… Thì sao? Cứ bảo tôi một tiếng, tôi sẽ đi… Tôi đi đây.

Gi-lin đứng dậy, đường hoàng đi ra cửa. Đi ngang qua Phê-đi-a đang khóc, ông dừng lại.

— Sau tất cả những chuyện đã xảy ra ở đây, cậu được tự do! Ông bảo Phê-đi-a, đường hoàng ngửa đầu ra sau. Tôi không can thiệp vào việc giáo dục cậu nữa. Tôi rửa tay! Tôi xin lỗi vì, với tư cách người cha, đã thật lòng mong điều tốt cho cậu mà làm phiền cậu và những người dìu dắt cậu. Đồng thời, tôi từ bỏ một lần cho mãi mãi mọi trách nhiệm về số phận của cậu…

Phê-đi-a ré lên rồi nức nở to hơn nữa. Gi-lin đường hoàng quay ra cửa, đi về phòng ngủ của mình.

Ngủ một giấc sau bữa trưa, Gi-lin bắt đầu thấy cắn rứt lương tâm. Ông thấy xấu hổ với vợ, với con, với bà An-phi-xa I-va-nốp-na, và thậm chí thấy rờn rợn không chịu nổi khi nhớ lại chuyện xảy ra trong bữa trưa. Nhưng lòng tự ái của ông lớn quá, ông không đủ can đảm để thành thật, nên ông vẫn tiếp tục hờn dỗi, càu nhàu…

Sáng hôm sau thức dậy, ông thấy tâm trạng mình tuyệt vời, vừa rửa mặt vừa huýt sáo vui vẻ. Sang phòng ăn uống cà phê, ông gặp Phê-đi-a ở đó. Thấy bố, cậu đứng dậy, nhìn ông bối rối.

— Thế nào, chàng trai trẻ? Gi-lin vừa ngồi vào bàn vừa vui vẻ hỏi. Có gì mới không, chàng trai trẻ? Sống khoẻ chứ? Nào, lại đây, chú bé mũm mĩm, hôn bố một cái nào.

Phê-đi-a, mặt tái nhợt, nghiêm trang, bước tới bên bố, đôi môi run run chạm vào má ông, rồi lùi lại, lặng lẽ ngồi về chỗ của mình.

— Hết —