Pát-đi Ô-Ken-li và con chồn

Ngày xửa ngày xưa có một người đàn ông tên là Pát-đi Ô-Ken-li, sống gần thị trấn Tu-am, ở hạt Gôn-uê. Một buổi sáng, ông dậy sớm, mà chẳng biết lúc ấy là mấy giờ, vì trăng đang sáng vằng vặc. Ông định tới phiên chợ Cô-hơ-na-mát để bán con lừa già cứng đầu của mình.

Ông đi chưa được ba dặm đường thì trời tối sầm lại, mưa bắt đầu rơi. Ông thấy một ngôi nhà lớn giữa những lùm cây, cách đường chừng năm trăm thước, và ông nghĩ bụng sẽ vào đó trú cho tới khi tạnh mưa. Tới nơi, ông thấy cửa đã mở sẵn, bèn bước vào. Bên tay trái có một căn phòng lớn, trong lò sưởi lửa đang cháy đượm. Ông ngồi xuống một cái ghế đẩu kê sát tường, và bắt đầu thiu thiu ngủ, thì thấy một con chồn to tướng đi tới bên bếp lửa, miệng ngậm một vật gì màu vàng. Nó thả vật ấy xuống phiến đá lát lò sưởi, rồi bỏ đi.

Chẳng bao lâu nó quay lại, miệng vẫn ngậm thứ ấy, và ông thấy đó là một đồng tiền vàng. Nó thả đồng tiền xuống phiến đá, rồi lại đi. Cứ thế nó đi rồi về, cho tới khi trên phiến đá đã có cả một đống tiền vàng. Nhưng cuối cùng, khi nó vừa đi khuất, Pát-đi đứng dậy, nhét hết số vàng nó đã gom được vào túi, rồi chuồn ra ngoài.

Ông đi chưa được bao xa đã nghe con chồn đuổi theo sau, rít lên to như tiếng kèn túi. Nó chạy lên chặn trước mặt Pát-đi trên đường, uốn mình qua lại, cố ngoạm lấy cổ họng ông. Pát-đi có cây gậy sồi tốt, ông cứ vung gậy giữ cho nó không lại gần, cho tới khi có hai người đàn ông đi tới, cũng đang tới phiên chợ ấy. Một người có con chó giỏi, nó đuổi con chồn chui tọt vào một cái lỗ trên tường đá.

Pát-đi tới phiên chợ. Sáng nay ông tính sẽ mang tiền bán con lừa già về nhà, nhưng giờ ông lại lấy ít tiền vàng của con chồn mua một con ngựa, rồi cưỡi ngựa về. Khi tới chỗ con chó đã đuổi con chồn vào cái lỗ trên tường, con chồn lại nhảy ra chặn trước mặt ông, phóng lên một cái, ngoạm lấy cổ con ngựa. Con ngựa lồng lên chạy, Pát-đi không sao ghìm lại được, cho tới khi nó nhảy ùm xuống một con mương lớn đầy nước và bùn đen. Ông vùng vẫy, sặc sụa, sắp chết đuối tới nơi, thì có mấy người từ Gôn-uê đi tới, đuổi con chồn đi.

Pát-đi đưa con ngựa về nhà, nhốt nó vào chuồng bò, rồi lăn ra ngủ.

Sáng hôm sau, Pát-đi dậy sớm, ra cho ngựa ăn cỏ khô và yến mạch. Vừa tới cửa chuồng, ông thấy con chồn từ trong chuồng chạy ra, mình mẩy đầy máu.

"Bảy nghìn lời nguyền rủa trút xuống đầu mày," Pát-đi nói, "tao e là mày đã gây hại rồi."

Ông đi vào, thấy con ngựa, hai con bò sữa và hai con bê đều đã chết. Ông chạy ra, xua con chó của mình đuổi theo con chồn. Con chó ngoạm được con chồn, con chồn cũng ngoạm được con chó. Con chó giỏi thật, nhưng nó buộc phải nhả ra trước khi Pát-đi chạy tới. Nhưng ông vẫn dõi mắt theo con chồn suốt, cho tới khi thấy nó bò vào một túp lều nhỏ bên mép hồ.

Pát-đi chạy tới. Tới túp lều nhỏ, ông lay con chó một cái cho nó tỉnh táo, cho nó nổi giận, rồi thả nó vào. Con chó vào tới nơi liền sủa vang. Pát-đi vào theo, thấy một mụ già ngồi trong góc. Ông hỏi mụ có thấy con chồn nào chạy vào đây không.

"Không thấy," mụ nói. "Tôi đang khổ sở vì một trận ốm như dịch hạch đây. Nếu ông không ra ngoài ngay, ông sẽ bị lây đấy."

Trong lúc Pát-đi và mụ già nói chuyện, con chó cứ nhích lại gần, nhích lại gần, cho tới khi nó nhảy chồm lên, ngoạm lấy cổ họng mụ già. Mụ rú lên:

"Pát-đi Ô-Ken-li, gọi con chó của ông ra, tôi sẽ làm cho ông giàu to."

Pát-đi bắt con chó nhả ra, rồi nói:

"Nói cho tôi biết bà là ai, và vì sao bà giết ngựa với bò của tôi?"

"Thế vì sao ông lấy mất số vàng mà tôi đã gom góp suốt năm trăm năm, khắp đồi núi, khắp thung lũng trên thế gian?"

"Tôi tưởng bà là con chồn," Pát-đi nói, "không thì tôi chẳng đời nào đụng tới vàng của bà. Mà còn điều này nữa," ông nói, "nếu bà đã sống trên đời này năm trăm năm, thì cũng tới lúc bà đi nghỉ rồi."

"Hồi trẻ tôi đã phạm một tội lớn," mụ già nói. "Giờ tôi sẽ được giải thoát khỏi cảnh khổ, nếu ông trả hai mươi bảng để làm một trăm sáu mươi lễ cầu siêu cho tôi."

"Tiền đâu?" Pát-đi hỏi.

"Ông ra đào dưới gốc bụi cây mọc trên miệng một cái giếng nhỏ, ở góc thửa ruộng ngoài kia, ông sẽ thấy một cái hũ đầy vàng. Trả hai mươi bảng làm lễ cầu siêu, còn lại là của ông. Khi ông nhấc phiến đá đậy hũ lên, ông sẽ thấy một con chó đen to lớn nhảy ra, nhưng đừng sợ nó. Nó là con trai tôi đấy. Khi lấy được vàng, ông hãy mua lại ngôi nhà nơi ông gặp tôi lần đầu. Ông sẽ mua được rẻ, vì người ta đồn nhà ấy có ma. Con trai tôi sẽ ở dưới hầm. Nó sẽ không làm hại ông, mà còn là một người bạn tốt của ông. Từ hôm nay một tháng nữa tôi sẽ chết. Khi thấy tôi chết rồi, ông hãy đặt một hòn than hồng dưới túp lều này mà đốt nó đi. Đừng kể với một người sống nào điều gì về tôi, rồi may mắn sẽ theo ông."

"Bà tên là gì?" Pát-đi hỏi.

"Ma-ri Kơ-oan," mụ già đáp.

Pát-đi về nhà. Khi màn đêm buông xuống, ông vác xẻng ra bụi cây ở góc thửa ruộng, bắt đầu đào. Chẳng mấy chốc ông đã tìm thấy cái hũ. Ông vừa nhấc phiến đá đậy hũ lên, một con chó đen to lớn đã nhảy vọt ra, chạy biến đi mất, con chó của Pát-đi đuổi theo sau.

Pát-đi mang vàng về nhà, giấu trong chuồng bò. Chừng một tháng sau, ông tới phiên chợ Gôn-uê, mua một đôi bò, một con ngựa và một tá cừu. Hàng xóm chẳng biết ông lấy đâu ra lắm tiền thế. Họ bảo ông được chia phần với các nàng tiên.

Một hôm, Pát-đi ăn mặc chỉnh tề, tới gặp vị quý ông làm chủ ngôi nhà lớn nơi ông gặp con chồn lần đầu, xin mua lại ngôi nhà và đất đai xung quanh.

"Nhà thì ông cứ ở, chẳng phải trả đồng tiền thuê nào," vị quý ông nói. "Nhưng trong nhà có ma, mà tôi không muốn ông dọn tới ở mà tôi chẳng báo trước. Còn đất đai thì giá đắt lắm, ông phải trả thêm cả trăm bảng nữa tôi mới bán."

"Có khi tôi có nhiều tiền chẳng kém gì ông đâu," Pát-đi nói. "Mai tôi sẽ mang tiền tới, nếu ông sẵn sàng giao nhà đất cho tôi."

"Tôi sẽ sẵn sàng," vị quý ông nói.

Pát-đi về nhà, bảo vợ rằng ông đã mua một ngôi nhà lớn với một mảnh đất.

"Ông lấy tiền đâu ra thế?" bà vợ hỏi.

"Tôi lấy ở đâu thì bà cần gì biết?" Pát-đi nói.

Hôm sau, Pát-đi tới gặp vị quý ông, đưa tiền, và nhận nhà đất. Vị quý ông còn để lại cho ông cả đồ đạc và mọi thứ trong nhà, coi như cho thêm.

Đêm ấy Pát-đi ở lại ngôi nhà. Khi trời tối, ông xuống hầm, và thấy một người tí hon đang ngồi dạng hai chân trên một thùng rượu.

"Chúa phù hộ ông, ông bạn ngay thẳng," người tí hon nói với Pát-đi.

"Chúa cũng phù hộ ông," Pát-đi đáp.

"Đừng sợ tôi chút nào cả," người tí hon nói. "Tôi sẽ là bạn của ông, nếu ông biết giữ bí mật."

"Tôi giữ được chứ, thật đấy. Tôi đã giữ bí mật cho mẹ ông, tôi cũng sẽ giữ bí mật cho ông."

"Chắc ông khát rồi nhỉ?" người tí hon hỏi.

"Cũng chẳng phải không khát," Pát-đi đáp.

Người tí hon thò tay vào ngực áo, rút ra một cái cốc vàng, đưa cho Pát-đi, rồi nói:

"Rót rượu từ cái thùng dưới chỗ tôi ngồi đây."

Pát-đi rót đầy cốc, đưa cho người tí hon.

"Ông uống trước đi," người tí hon nói.

Pát-đi uống, rót thêm cốc nữa, đưa cho người tí hon, và người tí hon uống.

"Rót đầy rồi uống nữa đi," người tí hon nói. "Tối nay tôi muốn vui một chút."

Hai người ngồi đó uống cho tới khi đã ngà ngà say. Rồi người tí hon nhảy xuống sàn, hỏi Pát-đi:

"Ông có thích nhạc không?"

"Thích chứ, đương nhiên," Pát-đi nói, "mà tôi nhảy cũng giỏi nữa."

"Nhấc phiến đá to ở góc kia lên, ông sẽ thấy cái kèn túi của tôi bên dưới."

Pát-đi nhấc phiến đá lên, lấy cái kèn túi đưa cho người tí hon. Người tí hon kẹp kèn vào nách, bóp một cái, rồi bắt đầu thổi những điệu nhạc du dương. Pát-đi nhảy cho tới khi mỏi nhừ. Rồi hai người lại uống thêm một chầu, và người tí hon nói:

"Ông cứ làm đúng như mẹ tôi đã dặn, tôi sẽ cho ông thấy những của cải lớn lao. Ông có thể đưa vợ ông tới đây, nhưng đừng nói với bà ấy là có tôi ở đây, rồi bà ấy cũng chẳng thấy tôi đâu. Lúc nào thiếu bia hay rượu, cứ xuống đây mà rót. Giờ thì chào ông. Đi ngủ đi, tối mai lại xuống gặp tôi."

Pát-đi đi ngủ, chẳng bao lâu đã ngủ say.

Sáng hôm sau, Pát-đi về nhà, đưa vợ con tới ngôi nhà lớn, và họ sống ở đó rất sung túc. Tối ấy Pát-đi lại xuống hầm. Người tí hon chào đón ông, hỏi ông có muốn nhảy không.

"Chưa, chừng nào chưa được uống đã," Pát-đi nói.

"Cứ uống cho thoả thích," người tí hon nói. "Ông còn sống ngày nào thì cái thùng ấy không bao giờ cạn."

Pát-đi uống cạn một cốc đầy, rồi rót cho người tí hon uống. Người tí hon bèn nói:

"Tối nay tôi tới Pháo Đài Tiên thổi kèn cho các nàng tiên. Nếu ông đi với tôi, ông sẽ được xem nhiều trò vui lắm. Tôi sẽ cho ông cưỡi một con ngựa mà ông chưa bao giờ thấy con nào như thế."

"Tôi sẽ đi với ông, sẵn lòng thôi," Pát-đi nói. "Nhưng tôi biết nói sao với vợ tôi đây?"

"Tôi sẽ đưa ông đi khỏi bên cạnh bà ấy mà bà ấy chẳng hay biết gì, lúc hai vợ chồng đang ngủ, rồi tôi sẽ đưa ông về lại bên bà ấy cũng y như thế," người tí hon nói.

"Tôi xin nghe theo," Pát-đi nói. "Nhưng mình uống thêm một chầu nữa rồi tôi mới đi nhé."

Ông uống hết chầu này tới chầu khác, tới khi đã ngà ngà say, rồi lên giường nằm ngủ cạnh vợ.

Khi tỉnh dậy, ông thấy mình đang cưỡi một cây chổi, gần đồi Đun-na-si, còn người tí hon cưỡi một cây chổi khác bên cạnh. Khi họ tới ngọn đồi xanh Đun-na-si, người tí hon nói mấy câu mà Pát-đi không hiểu. Ngọn đồi xanh mở ra, và hai người đi vào một gian phòng lộng lẫy.

Pát-đi chưa bao giờ thấy một cuộc tụ họp nào như cuộc tụ họp trong đồi Đun-na-si. Khắp nơi đầy những người tí hon, đàn ông có, đàn bà có, già có, trẻ có. Họ đều chào đón Đô-nan bé nhỏ, đó là tên của người thổi kèn túi, và chào đón cả Pát-đi Ô-Ken-li. Vua và hoàng hậu của các nàng tiên đi tới, nói:

"Tối nay tất cả chúng ta sẽ đi thăm đồi Nốc Ma-ha, thăm đức vua và hoàng hậu tối cao của tộc ta."

Thế là tất cả đứng dậy, đi ra ngoài. Có sẵn ngựa cho từng người, còn có cả cỗ xe lặng tiếng cho vua và hoàng hậu. Vua và hoàng hậu bước lên xe, mọi người nhảy lên ngựa của mình, và các bạn cứ tin là Pát-đi chẳng chịu tụt lại sau. Người thổi kèn túi đi trước, bắt đầu thổi nhạc cho họ, rồi cả đoàn phi đi. Chẳng mấy chốc đã tới đồi Nốc Ma-ha. Ngọn đồi mở ra, và vua của đạo quân tiên đi vào.

Ở đó có Phin-va-ra và Nu-a-la, vua và hoàng hậu tối cao của đạo quân tiên xứ Cô-nốt, cùng hàng nghìn người tí hon. Phin-va-ra bước tới, nói:

"Tối nay chúng ta sẽ đấu một trận đánh bóng gậy với đạo quân tiên xứ Mân-xtơ. Nếu không thắng được chúng, tiếng tăm của chúng ta sẽ mất mãi mãi. Trận đấu sẽ diễn ra trên cánh đồng Moi-tu-ra, dưới chân núi Ben-ga-đôn."

Đạo quân xứ Cô-nốt hô vang: "Chúng thần đã sẵn sàng cả rồi, chúng thần chắc chắn sẽ thắng chúng."

"Ra cả đi," vị vua tối cao hô lớn. "Người của đồi Nê-phin sẽ tới sân trước chúng ta mất."

Thế là tất cả đi ra, Đô-nan bé nhỏ cùng mười hai người thổi kèn túi nữa đi trước, thổi những điệu nhạc du dương. Khi họ tới Moi-tu-ra, đạo quân tiên xứ Mân-xtơ và các nàng tiên đồi Nê-phin đã có mặt ở đó trước họ.

Phải biết rằng mỗi khi đánh nhau hay đấu bóng gậy, đạo quân tiên cần có hai người trần còn sống ở bên mình. Vì thế mà Đô-nan bé nhỏ đã đưa Pát-đi Ô-Ken-li đi theo. Còn bên đạo quân tiên xứ Mân-xtơ thì có một người mà họ gọi là Gã Vàng Vọt, người ở thị trấn Ê-nít, hạt Cle.

Chẳng mấy chốc hai đạo quân đã chia phe. Quả bóng được tung lên giữa hai bên, và cuộc vui bắt đầu thật sự. Họ vung gậy đánh bóng, các nhạc công thổi kèn, cho tới khi Pát-đi Ô-Ken-li thấy đạo quân xứ Mân-xtơ đang thắng thế, bèn nhảy vào giúp đạo quân tiên xứ Cô-nốt. Gã Vàng Vọt xông tới, nhắm vào Pát-đi Ô-Ken-li, nhưng Pát-đi quật gã lộn nhào.

Từ đánh bóng, hai đạo quân chuyển sang đánh nhau thật, nhưng chẳng bao lâu đạo quân xứ Cô-nốt đã đánh bại đạo quân kia. Thế là đạo quân xứ Mân-xtơ biến thành bọ cánh cứng bay, bắt đầu ăn hết mọi thứ xanh tươi chúng gặp. Chúng tàn phá cả vùng đất trước mặt, cho tới khi tới làng Công. Lúc ấy, từ trong một cái hang dưới đất, hàng nghìn con bồ câu bay vụt lên, nuốt chửng hết lũ bọ. Cho tới ngày nay, cái hang ấy vẫn chẳng có tên nào khác ngoài cái tên Pun-na-gu-lam, nghĩa là Hang Bồ Câu.

Đạo quân tiên xứ Cô-nốt thắng trận, vui vẻ trở về đồi Nốc Ma-ha. Vua Phin-va-ra tặng Pát-đi Ô-Ken-li một túi vàng. Người thổi kèn bé nhỏ đưa ông về nhà, đặt ông nằm xuống giường bên cạnh vợ, để ông ngủ yên ở đó.

Một tháng trôi qua sau đó, chẳng có chuyện gì đáng kể, cho tới một đêm, Pát-đi xuống hầm, người tí hon bảo ông:

"Mẹ tôi chết rồi. Ông hãy đốt túp lều cùng thi thể bà đi."

"Đúng thật," Pát-đi nói. "Bà bảo tôi bà chỉ còn sống trên đời một tháng nữa thôi, mà một tháng ấy đã hết từ hôm qua rồi."

Sáng hôm sau, Pát-đi tới túp lều, thấy mụ già đã chết. Ông đặt một hòn than hồng dưới túp lều mà đốt nó đi. Ông về nhà, báo cho người tí hon biết đã đốt xong túp lều của mụ già. Người tí hon đưa cho ông một cái túi tiền, rồi nói:

"Ông còn sống ngày nào, cái túi này sẽ không bao giờ hết tiền. Giờ thì ông sẽ không bao giờ gặp lại tôi nữa. Nhưng hãy nhớ tới con chồn với lòng thương mến. Chính nó là khởi đầu, là căn nguyên của mọi giàu sang của ông."

Rồi người tí hon đi mất, và Pát-đi không bao giờ gặp lại nữa.

Pát-đi Ô-Ken-li và vợ sống thêm nhiều năm trong ngôi nhà lớn ấy. Khi ông mất, ông để lại một gia tài lớn, cùng một đàn con đông đúc để tiêu xài nó.

Đấy, câu chuyện của các bạn đây, từ chữ đầu tới chữ cuối, đúng như tôi đã nghe bà tôi kể.

— Hết —