Phẫu thuật

Bệnh viện của hội đồng địa phương. Bác sĩ đi cưới vợ vắng mặt, nên người khám bệnh là anh y tá Cu-ri-a-tin, một người béo phục phịch chừng bốn mươi tuổi, mặc chiếc áo vét bằng lụa thô đã sờn và chiếc quần dạ rách bươm. Trên mặt anh ta là một vẻ vừa ý thức trách nhiệm, vừa dễ chịu. Giữa ngón trỏ và ngón giữa bàn tay trái kẹp một điếu xì gà, toả ra một mùi hôi thối.

Bước vào phòng khám là ông trợ tế nhà thờ Vôn-mi-gla-xốp, một ông già cao lớn, chắc nịch, mặc áo thầy tu màu nâu, thắt một chiếc thắt lưng da to bản. Mắt phải có vảy cá, nhắm hờ, trên mũi có một cái mụn cóc, nhìn từ xa như một con ruồi to. Ông trợ tế đưa mắt tìm ảnh thánh mất một giây, không thấy đâu, bèn làm dấu thánh trước cái bình đựng dung dịch thuốc tẩy, rồi lấy từ trong chiếc khăn tay đỏ ra một cái bánh thánh, cúi chào và đặt nó trước mặt anh y tá.

— À à à… chào ông! anh y tá ngáp. Ông đến có việc gì thế?

— Chúc anh ngày chủ nhật bình an, anh Xéc-gây Cu-dơ-mích… Tôi đến nhờ anh đây… Trong sách Thánh vịnh nói thật chẳng sai, xin lỗi anh: "Thức uống của con hoà cùng nước mắt". Hôm nọ tôi ngồi uống trà với bà nhà, thế là không sao uống nổi, không một giọt, không một hớp, đến nỗi chỉ muốn nằm vật ra mà chết… Nhấp một tí thôi là không chịu nổi! Mà không chỉ cái răng đâu, cả nửa bên này nữa… Nó cứ nhức, nó cứ nhức! Nhức thốc lên tận tai, xin lỗi anh, như có cái đinh hay vật gì cắm trong ấy: cứ giật từng cơn, giật từng cơn! Chúng con đã phạm tội, đã làm điều trái phép… Linh hồn con đã nhuốm bao tội lỗi nhơ nhuốc, đời con đã trôi qua trong lười biếng… Là tại tội lỗi, anh Xéc-gây Cu-dơ-mích ạ, tại tội lỗi! Sau buổi lễ, cha xứ trách tôi: "Ê-phim, dạo này anh nói ngọng, giọng thì ồm ồm trong mũi. Anh hát chẳng ai nghe ra chữ nào". Mà anh xét xem, hát thế nào được, khi miệng không há ra nổi, sưng vù cả lên, xin lỗi anh, đêm lại chẳng ngủ được…

— Ừm… Ông ngồi xuống đi… Há miệng ra!

Vôn-mi-gla-xốp ngồi xuống và há miệng.

Cu-ri-a-tin cau mày nhìn vào miệng, và giữa những cái răng đã ố vàng vì năm tháng và thuốc lá, anh ta nhận ra một cái răng có một lỗ sâu toác hoác.

— Thầy phó tế bảo tôi đắp rượu với củ cải ngựa, chẳng ăn thua gì. Bà Gli-kê-ri-a A-ni-xi-mốp-na, cầu Chúa ban sức khoẻ cho bà, cho tôi một sợi chỉ từ núi thánh A-tôt về đeo ở cổ tay, lại dặn súc miệng bằng sữa ấm. Thú thật là sợi chỉ thì tôi đeo rồi, còn sữa thì tôi không theo được, tôi sợ Chúa, đang mùa chay mà…

— Mê tín… anh y tá nói, rồi ngừng một lát. Phải nhổ nó đi thôi, ông Ê-phim Mi-khê-ích ạ!

— Anh biết rõ hơn ai hết, anh Xéc-gây Cu-dơ-mích. Anh được học hành là để hiểu việc này cho đến nơi đến chốn, cái gì cần nhổ, cái gì cần nhỏ thuốc hay chữa cách khác… Các anh, những ân nhân của chúng tôi, được đặt ra là để thế, cầu Chúa ban sức khoẻ cho anh, để chúng tôi ngày đêm cầu nguyện cho các anh, các bậc cha mẹ của chúng tôi… cho đến tận ngày xuống mồ…

— Chuyện nhỏ… anh y tá làm ra vẻ khiêm tốn, bước lại chiếc tủ, lục lọi đám dụng cụ. Phẫu thuật ấy mà, chuyện nhỏ… Ở đây tất cả là ở thói quen, ở bàn tay vững… Dễ như bỡn… Hôm nọ cũng có một người như ông đến bệnh viện, là ông địa chủ A-lếch-xan-đơ I-va-nứt Ê-ghíp-xki… Cũng vì cái răng… Người có học hẳn hoi, hỏi han đủ thứ, việc gì cũng muốn biết cặn kẽ. Bắt tay tôi, gọi tôi bằng tên và phụ danh đàng hoàng… Ông ấy sống ở Pê-téc-bua bảy năm, giáo sư nào cũng đã gặp… Chúng tôi ở với nhau đây lâu lắm… Ông ấy cứ nhân danh Chúa mà van tôi: anh nhổ nó đi cho tôi, anh Xéc-gây Cu-dơ-mích! Sao lại không nhổ? Nhổ được chứ. Có điều phải hiểu biết, không hiểu biết thì không làm được… Răng có nhiều loại. Cái này phải nhổ bằng kìm, cái kia bằng cái đòn bẩy, cái khác lại phải bằng chìa khoá… Tuỳ từng người.

Anh y tá cầm cái đòn bẩy lên, nhìn nó như dò hỏi mất một phút, rồi đặt xuống, cầm lấy cái kìm.

— Nào, ông há miệng to ra… anh ta nói, cầm kìm tiến lại gần ông trợ tế. Ta làm nó ngay bây giờ… thế này… Dễ như bỡn… Chỉ cần rạch lợi một chút… kéo theo trục thẳng đứng… là xong… Anh ta rạch lợi. Là xong…

— Ân nhân của chúng tôi… Chúng tôi ngu dốt có biết gì đâu, còn anh thì được Chúa soi sáng…

— Miệng đang há thì đừng có nói… Cái này nhổ dễ thôi, có khi gặp cái chỉ còn mỗi chân răng… Cái này thì dễ như bỡn… Anh ta kẹp kìm vào. Khoan, đừng giật… Ngồi yên… Nhanh như chớp mắt… Anh ta bắt đầu kéo. Cốt nhất là phải kẹp cho sâu… anh ta kéo mạnh… để thân răng khỏi gãy…

— Lạy các cha… Lạy Đức Mẹ rất thánh… Ư ư ư…

— Không phải thế… không phải thế… gọi là gì nhỉ? Đừng có túm tay vào! Bỏ tay ra! Anh ta kéo. Xong ngay đây… Đây, đây… Việc này đâu có dễ…

— Lạy các cha… các đấng phù hộ… ông trợ tế hét lên. Các thiên thần ơi! Ối ối ối… Giật đi chứ, giật đi! Kéo gì mà kéo mất năm năm thế?

— Việc này là… phẫu thuật… Không làm một nhát được… Đây, đây…

Vôn-mi-gla-xốp co đầu gối lên tận khuỷu tay, ngón tay ngọ nguậy, mắt trợn trừng, thở hổn hển từng chặp… Trên khuôn mặt đỏ tía của ông, mồ hôi rịn ra, nước mắt ứa ra. Cu-ri-a-tin thở phì phò, giẫm chân tại chỗ trước mặt ông trợ tế, và kéo… Nửa phút đau đớn khủng khiếp trôi qua, rồi cái kìm tuột khỏi răng. Ông trợ tế nhảy bật dậy, thọc ngón tay vào miệng. Ông sờ thấy cái răng vẫn nằm nguyên chỗ cũ.

— Kéo với chả kéo! ông nói, giọng vừa mếu máo vừa giễu cợt. Cầu cho anh sang thế giới bên kia cũng bị người ta kéo như thế! Xin đa tạ! Không biết nhổ thì đừng có làm! Tối tăm cả mặt mũi…

— Thế sao ông lại túm tay vào? anh y tá nổi cáu. Tôi đang kéo, ông lại đẩy tay tôi ra, còn nói đủ thứ lời ngớ ngẩn… Đồ ngu!

— Mày mới ngu!

— Ông tưởng nhổ răng là dễ lắm hả, ông nhà quê? Thử làm xem! Đây đâu phải trèo lên tháp chuông rồi gõ chuông mấy cái là xong! Anh ta nhại lại: "Không biết nhổ, không biết nhổ!" Ra vẻ ta đây dạy đời lắm! Thật là… Tôi nhổ răng cho ngài Ê-ghíp-xki, ngài A-lếch-xan-đơ I-va-nứt đấy, thế mà ngài có sao đâu, chẳng nói một lời… Người ta sang trọng hơn ông, thế mà có túm tay vào đâu… Ngồi xuống! Tôi bảo ông ngồi xuống!

— Tối tăm cả mặt mũi… Cho tôi thở cái đã… Ối! Ông ngồi xuống. Đừng kéo lâu, cứ giật thôi. Đừng kéo, giật cho tôi… Một nhát!

— Lại còn dạy khôn người có học! Lạy Chúa, dân gì mà dốt nát thế! Sống với cái loại này thì phát điên mất! Há miệng ra… Anh ta kẹp kìm vào. Phẫu thuật, ông bạn ạ, đâu phải chuyện đùa… Đây đâu phải đọc kinh trên gác hát… Anh ta bắt đầu kéo. Đừng giật nảy… Cái răng này hoá ra là răng lâu năm, rễ ăn sâu lắm… Anh ta kéo mạnh hơn. Đừng nhúc nhích… Thế… thế… Đừng nhúc nhích… Nào, nào…

Có tiếng răng rắc vang lên.

— Biết ngay mà!

Vôn-mi-gla-xốp ngồi bất động mất một phút, như người ngất. Ông choáng váng… Đôi mắt ông nhìn đờ đẫn vào khoảng không, trên khuôn mặt tái nhợt mồ hôi đầm đìa.

— Giá mà lúc nãy dùng cái đòn bẩy… anh y tá lẩm bẩm. Đen đủi thế không biết!

Hoàn hồn lại, ông trợ tế thọc ngón tay vào miệng, và ở chỗ cái răng đau, ông sờ thấy hai mẩu chân răng chĩa lên.

— Đồ quỷ sứ khốn nạn… ông thốt lên. Người ta đặt bọn bạo chúa các anh ở đây để hại chúng tôi đấy!

— Lại còn chửi tôi nữa… anh y tá lẩm bẩm, cất cái kìm vào tủ. Đồ vô học… Hồi ở trường dòng người ta quất roi bạch dương cho ông còn ít quá… Ngài Ê-ghíp-xki, ngài A-lếch-xan-đơ I-va-nứt, đã sống ở Pê-téc-bua bảy năm… học thức hẳn hoi… một bộ quần áo cũng đáng trăm rúp… thế mà có chửi ai đâu… Còn ông thì là cái thá gì mà làm bộ? Chẳng sao đâu, không chết được đâu mà sợ!

Ông trợ tế cầm cái bánh thánh trên bàn lên, một tay ôm má, lủi thủi đi về.

— Hết —