Thần Tài và thần Ái tình

Ông già An-tô-ni Rốc-oon, nhà sản xuất đã về hưu, chủ hãng xà phòng Ơ-rê-ca Rốc-oon, nhìn qua cửa sổ phòng đọc sách trong toà dinh thự của mình trên Đại lộ Năm mà nhe răng cười. Ông hàng xóm bên phải, nhà quý tộc chuyên lui tới các câu lạc bộ, ngài Van Xai-lai Xớp-phốc Giôn, vừa bước ra chiếc ô tô đang chờ, cánh mũi nhăn lại khinh khỉnh như thường lệ trước những pho tượng kiểu Phục hưng Ý trên mặt tiền toà lâu đài xà phòng.

— Cái lão tượng đất vênh váo vô tích sự! Ông cựu vua xà phòng bình luận. Không coi chừng thì có ngày bảo tàng tượng sáp tóm mất lão tượng đá lạnh ngắt ấy cho mà xem. Mùa hè tới ta sẽ sơn cái nhà này ba màu đỏ trắng xanh, xem cái mũi Hà Lan của lão có hếch lên cao hơn được nữa không.

Rồi An-tô-ni Rốc-oon, người chẳng bao giờ thèm bấm chuông, đi ra cửa phòng đọc sách gọi to: "Mai-cơ!", bằng chính cái giọng ngày xưa từng làm vỡ toang cả bầu trời trên những thảo nguyên bang Can-dát.

— Bảo con trai tôi, An-tô-ni nói với người hầu vừa chạy tới, vào đây gặp tôi trước khi nó ra khỏi nhà.

Khi cậu Rốc-oon con bước vào phòng đọc sách, ông già đặt tờ báo xuống, nhìn con với một vẻ nghiêm nghị hiền hậu trên khuôn mặt to, nhẵn nhụi, hồng hào. Một tay ông vò mớ tóc bạc trắng, tay kia lắc lách cách chùm chìa khoá trong túi.

— Ri-sát, An-tô-ni Rốc-oon nói, xà phòng con dùng, con mua bao nhiêu tiền?

Ri-sát, mới học đại học về nhà được sáu tháng, hơi giật mình. Anh chưa đo được hết tâm tính của ông bố, người có nhiều điều bất ngờ như một cô gái lần đầu đi dự dạ hội.

— Sáu đô-la một tá, con nghĩ thế, thưa bố.

— Còn quần áo?

— Con nghĩ thường thì khoảng sáu mươi đô-la một bộ.

— Con đúng là một quý ông, An-tô-ni nói, dứt khoát. Bố từng nghe nói mấy cậu công tử trẻ bây giờ bỏ ra hai mươi tư đô-la một tá xà phòng, và quá trăm đô-la một bộ quần áo. Con có nhiều tiền để phung phí chẳng kém đứa nào trong bọn chúng, thế mà con vẫn giữ mức tử tế, vừa phải. Bố thì dùng xà phòng Ơ-rê-ca cũ, không chỉ vì tình cảm, mà vì đó là thứ xà phòng tinh khiết nhất đấy. Hễ con trả hơn mười xu một bánh xà phòng là con mua phải mùi thơm dỏm và cái nhãn mác. Nhưng năm mươi xu thì cũng được lắm đối với một chàng trai thế hệ con, địa vị con, hoàn cảnh con. Như bố đã nói, con là một quý ông. Người ta bảo phải mất ba đời mới làm nên một quý ông. Họ sai bét. Tiền làm được việc ấy trơn tru như mỡ xà phòng. Tiền đã làm con thành quý ông đấy. Trời đất, nó gần như làm cả bố thành một quý ông. Bố giờ cũng gần bất lịch sự, khó chịu và thô lỗ được bằng hai lão quý tộc gốc Hà Lan ở hai bên nhà mình rồi đấy, hai lão đêm đêm mất ngủ vì bố mua đất chen vào giữa hai nhà họ.

— Có những việc tiền không làm được, cậu Rốc-oon nhận xét, giọng khá buồn bã.

— Kìa, đừng nói thế, ông già An-tô-ni nói, sửng sốt. Bao giờ bố cũng đặt cược vào đồng tiền. Bố đã lật hết cuốn bách khoa toàn thư tới tận vần Y để tìm xem có thứ gì không mua được bằng tiền, và chắc tuần sau bố phải đọc sang cả phần phụ lục. Bố đứng về phía đồng tiền chống lại tất cả. Con thử kể cho bố một thứ tiền không mua được xem nào.

— Thứ nhất, Ri-sát đáp, hơi tự ái, tiền không mua được cho người ta một chỗ trong giới thượng lưu khép kín.

— Ồ hô! Không mua được à? Nhà vô địch bênh vực cội rễ của mọi tội lỗi ấy quát vang. Con thử bảo bố, cái giới khép kín của con sẽ ở đâu nếu ông tổ nhà Át-to ngày xưa không có tiền mua vé hạng bét đi tàu sang đây?

Ri-sát thở dài.

— Và đó chính là điều bố định nói tới, ông già nói, bớt ồn ào hơn. Vì thế bố mới gọi con vào. Có chuyện gì không ổn với con rồi, con trai ạ. Bố để ý thấy hai tuần nay rồi. Nói ra đi. Bố nghĩ trong vòng hai mươi bốn giờ bố có thể xoay ra mười một triệu, chưa kể nhà đất. Nếu con bị đau gan thì du thuyền Lãng Du đang nằm dưới vịnh, than đã chất đầy, sẵn sàng chạy xuống quần đảo Ba-ha-ma trong hai ngày.

— Bố đoán không tồi đâu ạ, cũng chẳng trật bao xa.

— À, An-tô-ni nói, tinh ý, cô ấy tên là gì?

Ri-sát bắt đầu đi đi lại lại trong phòng đọc sách. Ông bố thô kệch này đủ thân tình và thông cảm để anh dốc bầu tâm sự.

— Sao con không hỏi cô ấy? Ông già An-tô-ni gặng. Cô ấy sẽ chộp lấy con ngay. Con có tiền, có mã, lại là một đứa con tử tế. Tay con sạch sẽ. Không dính tí xà phòng Ơ-rê-ca nào. Con có học đại học, nhưng cô ấy sẽ bỏ qua cho chuyện ấy.

— Con chưa có dịp, Ri-sát nói.

— Thì tạo ra dịp, An-tô-ni nói. Rủ cô ấy dạo chơi trong công viên, hay đi xe rơm, hay đưa cô ấy từ nhà thờ về nhà. Dịp với chả dịp! Hừ!

— Bố không biết cái cối xay xã giao đâu, bố ạ. Cô ấy là một phần của dòng nước làm quay cái cối ấy. Từng giờ từng phút của cô ấy đã được sắp xếp trước nhiều ngày. Con phải có cô ấy, bố ạ, không thì cái thành phố này mãi mãi chỉ là một vũng lầy đen ngòm. Mà con không thể viết thư nói được, con không làm thế được.

— Chà! Ông già nói. Con định bảo bố là với ngần ấy tiền của bố mà con không giành được cho mình một hai tiếng đồng hồ của một cô gái à?

— Con đã để quá muộn. Trưa ngày kia cô ấy xuống tàu đi châu Âu, ở bên ấy hai năm. Tối mai con được gặp riêng cô ấy vài phút. Bây giờ cô ấy đang ở nhà bà dì ở Lác-mơn. Con không tới đó được. Nhưng con được phép đánh xe ra đón cô ấy ở ga Trung tâm Lớn vào chuyến tàu tám giờ rưỡi tối mai. Rồi hai đứa phóng xe dọc đại lộ Brốt-uê tới nhà hát Oa-lắc, ở đó mẹ cô ấy và cả nhóm người đặt lô xem hát sẽ chờ ở tiền sảnh. Bố nghĩ trong sáu tám phút ấy, trong hoàn cảnh ấy, cô ấy chịu nghe con tỏ tình à? Không. Còn trong nhà hát hay sau đó thì con có cơ hội gì? Chẳng có. Không, bố ạ, đây là một mối rối mà tiền của bố không gỡ nổi. Mình không thể lấy tiền mặt mua được một phút thời gian. Nếu mua được, người giàu đã sống lâu hơn. Chẳng còn hi vọng gì nói chuyện được với cô Lan-tri trước khi cô ấy xuống tàu.

— Được rồi, Ri-sát, con trai, ông già An-tô-ni vui vẻ nói. Giờ con cứ đi tới câu lạc bộ đi. Bố mừng là không phải con đau gan. Nhưng thỉnh thoảng nhớ thắp vài nén hương trong miếu thờ thần Tiền vĩ đại nhé. Con bảo tiền không mua được thời gian à? Ừ thì, dĩ nhiên con không thể đặt mua sự vĩnh cửu, gói lại và giao tận nhà với một cái giá nào đó, nhưng bố đã từng thấy ông Thần Thời Gian bị đá sỏi làm thâm tím cả gót chân khi đi ngang qua những bãi đào vàng.

Tối hôm ấy, bà cô En-len, hiền lành, đa cảm, nhăn nheo, hay thở dài, bị của cải đè nặng, tới chỗ ông anh An-tô-ni đang đọc báo tối, và bắt đầu nói về nỗi khổ của những kẻ yêu nhau.

— Nó kể với anh hết rồi, ông anh An-tô-ni vừa ngáp vừa nói. Anh bảo nó là tài khoản ngân hàng của anh sẵn sàng phục vụ nó. Thế là nó bắt đầu chê tiền. Nó bảo tiền chẳng giúp được gì. Nó bảo cả một đội mười tay triệu phú cũng không xô lệch nổi các quy tắc xã giao được một mét.

— Ôi, anh An-tô-ni, bà cô En-len thở dài, em ước gì anh đừng nghĩ nhiều về tiền như thế. Của cải chẳng là gì khi nói tới tình yêu chân thật. Tình yêu là vạn năng. Giá mà nó nói sớm hơn! Cô ấy không thể nào từ chối thằng Ri-sát nhà mình được. Nhưng bây giờ em sợ là quá muộn rồi. Nó sẽ chẳng có dịp nào để ngỏ lời với cô ấy. Tất cả vàng bạc của anh cũng không mang lại được hạnh phúc cho con trai anh đâu.

Tám giờ tối hôm sau, bà cô En-len lấy trong một chiếc hộp đã bị mọt nhấm ra một chiếc nhẫn vàng cổ, kiểu dáng lạ, trao cho Ri-sát.

— Tối nay cháu đeo nó đi, bà van nài. Mẹ cháu đã đưa nó cho cô. Mẹ cháu bảo nó đem lại may mắn trong tình yêu. Mẹ cháu dặn cô trao nó cho cháu khi cháu tìm thấy người mình yêu.

Cậu Rốc-oon con kính cẩn đón lấy chiếc nhẫn, đeo thử vào ngón út. Nó trượt tới đốt thứ hai thì kẹt lại. Anh tháo ra, nhét vào túi áo gi-lê, theo đúng kiểu đàn ông. Rồi anh gọi điện thuê xe ngựa.

Tới ga, lúc tám giờ ba mươi hai phút, anh chộp được cô Lan-tri ra khỏi đám đông nhộn nhạo.

— Mình không được để mẹ và mọi người phải chờ, nàng nói.

— Tới nhà hát Oa-lắc, nhanh hết mức có thể! Ri-sát nói, ngoan ngoãn làm theo ý nàng.

Xe lao vút lên phố Bốn mươi hai, tới đại lộ Brốt-uê, rồi xuôi theo con đường rực sáng những vì sao trắng, con đường dẫn từ những đồng cỏ êm đềm của hoàng hôn tới những ngọn đồi lởm chởm đá của buổi sớm mai.

Tới phố Ba mươi tư, cậu Ri-sát vội đẩy cửa sập trên mui, bảo người đánh xe dừng lại.

— Tôi đánh rơi một chiếc nhẫn, anh xin lỗi, rồi trèo ra. Nhẫn của mẹ tôi, mất thì tiếc lắm. Tôi không làm mất thời gian của cô quá một phút đâu, tôi thấy nó rơi ở đâu rồi.

Chưa đầy một phút sau anh đã trở lại xe với chiếc nhẫn.

Nhưng trong một phút ấy, một chiếc xe điện chạy ngang thành phố đã dừng ngay trước mặt chiếc xe ngựa. Người đánh xe định vượt qua bên trái, nhưng một chiếc xe chở hàng nặng nề chặn mất đường. Anh ta thử sang bên phải, rồi phải lùi lại tránh một chiếc xe chở đồ đạc chẳng hiểu sao lại có mặt ở đó. Anh ta thử lùi ra, nhưng rồi buông cả dây cương, chửi thề đúng như bổn phận. Anh ta bị vây kín giữa một mớ xe cộ và ngựa rối tinh rối mù.

Một trong những vụ tắc đường đôi khi bất chợt làm tê liệt mọi giao thương, đi lại trong thành phố lớn vừa xảy ra.

— Sao anh không cho xe đi tiếp? Cô Lan-tri sốt ruột nói. Mình sẽ muộn mất.

Ri-sát đứng dậy trong xe, nhìn quanh. Anh thấy một dòng lũ ùn tắc gồm xe ngựa, xe tải, xe thuê, xe chở đồ và xe điện lấp kín cả khoảng rộng mênh mông nơi đại lộ Brốt-uê, Đại lộ Sáu và phố Ba mươi tư cắt nhau, chật như một cô gái vòng eo sáu mươi sáu phân cố lấp đầy chiếc thắt lưng năm mươi lăm phân. Mà từ tất cả các ngả phố ngang, xe cộ vẫn hối hả, rầm rập lao hết tốc lực về phía điểm hội tụ, đâm sầm vào cái khối hỗn độn đang vật lộn ấy, bánh xe móc vào nhau, những lời chửi rủa của các bác đánh xe góp thêm vào cảnh ồn ào. Toàn bộ xe cộ của Man-hát-tan dường như đã dồn ứ lại quanh họ. Ngay cả người New York già nhất trong hàng nghìn người đứng xem chật hai bên vỉa hè cũng chưa từng chứng kiến một vụ tắc đường lớn tới cỡ ấy.

— Anh rất tiếc, Ri-sát nói khi ngồi xuống lại, nhưng có vẻ như mình bị kẹt rồi. Một tiếng nữa họ cũng chưa gỡ được mớ bòng bong này đâu. Lỗi tại anh. Nếu anh không đánh rơi chiếc nhẫn thì mình đã...

— Cho em xem chiếc nhẫn nào, cô Lan-tri nói. Giờ thì đằng nào cũng chẳng làm gì được, em chẳng bận tâm nữa. Mà em vẫn thấy đi xem hát chán ngắt.

Mười một giờ đêm hôm ấy, có ai đó gõ nhẹ vào cửa phòng An-tô-ni Rốc-oon.

— Vào đi, An-tô-ni quát to. Ông đang mặc áo choàng ngủ màu đỏ, đọc một cuốn truyện phiêu lưu về cướp biển.

Ai đó chính là bà cô En-len, trông như một thiên thần tóc bạc bị bỏ quên lại trần gian.

— Chúng nó đính hôn rồi, anh An-tô-ni ạ, bà dịu dàng nói. Cô ấy đã hứa lấy thằng Ri-sát nhà mình. Trên đường tới nhà hát, phố xá bị tắc, mất hai tiếng đồng hồ xe của chúng nó mới thoát ra được. Và ôi, anh An-tô-ni, đừng bao giờ khoe khoang về sức mạnh của đồng tiền nữa nhé. Một biểu tượng nhỏ của tình yêu chân thật, một chiếc nhẫn nhỏ tượng trưng cho tình thương vô tận, không vụ lợi, đã giúp thằng Ri-sát nhà mình tìm thấy hạnh phúc. Nó đánh rơi chiếc nhẫn ngoài đường, xuống xe nhặt lại. Và trước khi chúng nó kịp đi tiếp thì đường tắc. Nó đã ngỏ lời với người yêu và chinh phục được cô ấy ngay ở đó, trong lúc chiếc xe bị vây kín. Tiền chỉ là cặn bã nếu so với tình yêu chân thật, anh An-tô-ni ạ.

— Được rồi, ông già An-tô-ni nói. Anh mừng là thằng bé có được thứ nó muốn. Anh đã bảo nó là anh sẽ không tiếc tiền trong chuyện này nếu...

— Nhưng anh An-tô-ni này, tiền của anh thì làm được gì chứ?

— Cô em ạ, An-tô-ni Rốc-oon nói, anh đang để gã cướp biển của anh kẹt trong một tình thế khốn khổ quá thể. Tàu của hắn vừa bị đục thủng, mà hắn lại là kẻ quá hiểu giá trị của đồng tiền nên không chịu để tiền chìm theo. Cô để anh đọc nốt chương này đi.

Câu chuyện lẽ ra nên kết thúc ở đây. Kẻ kể chuyện này cũng mong nó kết thúc ở đây, tha thiết chẳng kém gì các bạn đang đọc. Nhưng muốn thấy sự thật thì phải xuống tận đáy giếng.

Hôm sau, một người tay đỏ au, thắt cà vạt xanh chấm bi, tự xưng là Ken-li, tới nhà An-tô-ni Rốc-oon, và được mời ngay vào phòng đọc sách.

— Thế nào, An-tô-ni vừa nói vừa với lấy cuốn séc, mẻ xà phòng nấu khéo đấy. Để xem nào, anh đã cầm năm nghìn đô-la tiền mặt.

— Tôi phải bù thêm ba trăm của tôi nữa, Ken-li nói. Tôi phải chi vượt dự toán một chút. Bọn xe chở hàng và xe thuê thì phần lớn tôi thuê được năm đô-la một chiếc. Nhưng xe tải với xe hai ngựa phần lớn đòi lên mười đô-la. Mấy tay lái xe điện đòi mười đô-la, vài chiếc xe chở đầy hàng đòi hai mươi. Bọn cảnh sát thì chém tôi đau nhất, có hai tay tôi phải trả mỗi người năm mươi đô-la, số còn lại hai mươi và hai mươi lăm. Nhưng nó chạy đẹp quá phải không, ông Rốc-oon? May mà ông bầu Uy-li-am Brây-đi không biết tới cái màn đám đông xe cộ ngoài trời ấy. Tôi chẳng muốn ông Uy-li-am vỡ tim vì ghen tị. Mà chẳng tập dượt lần nào nhé! Cánh anh em tới đúng giờ, không sai một tích tắc. Phải hai tiếng đồng hồ sau, một con rắn cũng không bò lọt qua được tượng ông Gri-li.

— Một nghìn ba trăm đây, Ken-li, An-tô-ni nói, xé một tờ séc. Một nghìn của anh, và ba trăm anh phải bù vào. Anh không coi khinh tiền chứ, Ken-li?

— Tôi ấy à? Ken-li nói. Tôi sẵn sàng nện cho kẻ nào đã nghĩ ra cái nghèo một trận.

Khi Ken-li ra tới cửa, An-tô-ni gọi lại.

— Trong vụ tắc đường ấy, ông nói, anh có để ý thấy chỗ nào có một thằng bé mũm mĩm, trần truồng, cầm cung bắn tên lung tung không?

— Ơ, không, Ken-li nói, ngơ ngác. Tôi không thấy. Nếu nó như ông nói thì có khi cảnh sát đã tóm nó trước khi tôi tới.

— Tôi đã nghĩ là thằng nhãi ranh ấy sẽ không có mặt, An-tô-ni cười khùng khục. Chào anh, Ken-li.

— Hết —