Hai chuyện trả của ngày xưa

Chương 1: Hai chuyện trả của ngày xưa

Trả đai từng xoá được vết tung lý, trả vàng trồng nên cành quế thơm. Xưa nay âm đức đổi được phúc, khởi một ý nghĩ phải biết có quỷ thần.

Bài thơ này dẫn hai chuyện âm đức của người xưa. Câu thứ nhất nói "trả đai từng xoá được vết tung lý", là chuyện Tấn công Bùi Độ đời Đường. Lúc Bùi Độ chưa gặp thời, nghèo rớt mồng tơi, công danh lận đận, bèn tới một ông thầy tướng để biết nên tiến hay lui. Thầy tướng nói:

— Chuyện công danh của ông chưa cần hỏi. Còn có một câu, nếu ông không trách thì mới dám nói thẳng.

Bùi Độ nói:

— Tôi đang lạc đường nên mới cầu chỉ dẫn, đâu dám trách!

Thầy tướng nói:

— Ông có vết tung lý hình rắn bò vào miệng. Trong vài năm ắt chết đói dưới rãnh.

Đến tiền xem tướng ông cũng không chịu lấy. Bùi Độ là bậc quân tử biết mệnh, cũng chẳng để bụng.

Một hôm ông tình cờ tới chùa Hương Sơn dạo chơi, thấy trên bàn thờ có vật sáng chói. Lại gần xem thì là một chiếc đai quý. Bùi Độ nhặt lên tay, nghĩ: "Chùa này là chỗ vắng vẻ, sao lại có chiếc đai quý này?"

Ông lật xem một hồi lại nghĩ: "Ắt có quý nhân nào tới đây lễ Phật thay áo, người hầu không cẩn thận đánh rơi ở đây, chắc sẽ quay lại tìm."

Ông bèn ngồi dưới hành lang đợi. Chẳng bao lâu thấy một cô gái hớt hải đi vào chùa, đi thẳng lên điện. Nhìn trên bàn thờ một cái, cô kêu khổ liền mấy tiếng, khóc ngã xuống đất. Bùi Độ bước tới hỏi:

— Cô sao lại khóc thảm thế?

Cô gái nói:

— Cha tôi bị người ta hãm hại mắc tội chết, không có cửa nào kêu oan. Ngày nào tôi cũng tới đây cầu Phật phù hộ. Gần đây may được giảm nhẹ, cho nộp tiền chuộc. Nhà tôi nghèo không xoay đâu được, đi xin khắp các nhà cao cửa rộng. Hôm qua được một vị quý nhân thương xót, cho một chiếc đai quý. Tôi nghĩ là nhờ sức Phật, vừa mang đai tới dâng trước Phật, dập đầu tạ ơn. Vì nóng lòng chuộc cha, lại quên cất chiếc đai, vội vàng ra về. Đi tới nửa đường mới biết, vội chạy lại lấy thì đã không biết ai lấy mất rồi. Nay mất chiếc đai này, cha tôi chắc không có ngày ra ngục nữa!

Nói xong lại khóc. Bùi Độ nói:

— Cô đừng quá buồn, chính tôi nhặt được nên ngồi đây đợi.

Rồi ông đưa trả chiếc đai. Cô gái gạt nước mắt lạy tạ:

— Xin hỏi tên họ ông, ngày sau cha tôi tới tạ ơn.

Bùi Độ nói:

— Cô có nỗi oan khuất này, tôi vì đang nghèo không giúp được chút nào, thật lấy làm thẹn. Trả đồ người đánh rơi là việc thường, có gì đáng tạ!

Không nói tên mà đi.

Qua mấy hôm lại gặp ông thầy tướng hôm trước. Ông thầy bất giác kinh ngạc:

— Ông đã làm việc tốt gì rồi?

Bùi Độ đáp:

— Không có.

Thầy tướng nói:

— Tướng ông hôm nay khác hẳn trước. Vết âm đức hiện rõ, ắt làm đến tột bậc bề tôi, thọ đến bát cửu tuần, giàu sang không kể xiết.

Bùi Độ lúc ấy còn tưởng là lời đùa. Về sau quả nhiên ra làm tướng vào làm tướng quốc, thờ bốn triều vua, được phong Tấn quốc công, sống lâu. Có thơ làm chứng: Vết tung lý sinh tướng đáng thương, trả đai ở Hương Sơn được an. Dẹp yên Hoài Tây công anh hùng, thân giữ an nguy ba mươi năm.

Câu thứ hai nói "trả vàng trồng nên cành quế thơm", là chuyện Đậu Vũ Quân đời Ngũ Đại. Đậu Vũ Quân người Kế Châu, làm quan gián nghị đại phu, ba mươi tuổi chưa có con. Đêm mơ thấy ông nội nói:

— Số con đã định tuyệt tự, tuổi thọ cũng chỉ đến sang năm. Mau làm việc thiện, may ra kéo dài được chút ít.

Vũ Quân dạ vâng. Ông vốn là người trưởng giả, được giấc mơ ấy càng thích làm việc thiện.

Một hôm chiều tối, bên chùa Diên Khánh ông nhặt được ba mươi lạng vàng, hai trăm lạng bạc. Sáng sớm hôm sau ông ra trước cửa chùa đợi. Chẳng bao lâu thấy một chàng trai vừa đi vừa khóc. Vũ Quân đón lại hỏi. Chàng trai đáp:

— Cha tôi phạm tội nặng bị giam trong ngục. Tôi đi van khắp họ hàng bạn bè, vay được cả thảy hai trăm lạng bạc, ba mươi lạng vàng. Hôm qua mang đi chuộc cha thì người giữ kho đi vắng nên tôi về. Bị nhà họ hàng giữ lại đãi, uống quá mấy chén, đánh rơi mất. Nay không còn gì chuộc cha nữa!

Đậu công thấy lời hắn khớp với số tiền, bèn lấy trong tay áo ra trả:

— Đừng cuống, tôi tình cờ nhặt được đây, đợi đã lâu rồi.

Chàng trai cầm lấy mở ra xem, không suy suyển chút nào, dập đầu khóc tạ. Đậu công đỡ dậy, lại tặng thêm bạc mà đi. Những việc thiện khác của ông rất nhiều, kể không xuể. Một đêm ông lại mơ thấy tổ tiên nói:

— Con đáng không con không thọ. Nay vì có âm đức trả vàng cùng nhiều việc khác, tên đã ghi ở thiên tào, đặc biệt cho thêm ba kỷ tuổi thọ, ban năm con trai hiển vinh.

Đậu công từ đó càng tích âm công. Về sau quả liền sinh năm con trai: cả là Nghi, thứ là Nghiễm, ba là Khản, bốn là Xưng, năm là Hi, đều làm quan hiển đạt dưới triều Tống. Đậu công thọ đến tám mươi hai, tắm gội từ biệt họ hàng, cười nói mà mất. Ông già an lạc Phùng Đạo có thơ tặng: Đậu thập lang đất Yên, dạy con có phép hay. Một cây xuân già cỗi, năm cành quế đỏ thơm.

Người kể chuyện, sao lại kể hai chuyện này? Chỉ vì cũng có một người từng trả của rơi, về sau tuy không giàu sang lớn như hai ông kia, nhưng cũng thoát được một nạn lớn, hưởng một gia sản lớn. Đúng là: trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu. Mọi hoạ phúc đều tự làm tự chịu.

— Hết chương 1 —