Hồi 31: Chùa Non Nước

Chương 31: Hồi 31: Chùa Non Nước

Trong dòng sông Phong Doanh, chiếc thuyền bồng xuôi rất mau, nhẹ nhàng

như bay trên mặt nước. Trời vừa rạng đông. Một buổi sớm thu mát mẻ, êm đềm, dễ

gợi cảm hứng.

Trương Quỳnh Như ngồi ngắm ánh vàng nhảy lộn ở mũi thuyền, rồi mỉm cười

bảo thân mẫu đương nằm nghỉ trong khoang:

— Dám bẩm mẫu thân, xin mời mẫu thân ra xem cảnh nên thơ lắm.

Kiến Xuyên phu nhân cau mày mắng con:

— Mẹ không muốn bạ lúc nào con cũng ngâm nga đề vịnh như thế. Trai cung

kiếm văn chương, gái khuê phòng thêu dệt, trời đã chia hẳn công việc hai bên ra

rồi, sao cứ muốn trái luật trời?

— Dạ bẩm mẫu thân, con có dám lười biếng công việc tầm tang, phùng xuyến

bao giờ đâu? Nhưng ngoài công việc làm ăn, cũng xin phép mẹ cho con được học

tập văn thơ ngắm cảnh vịnh đề một vài câu.

Kiến Xuyên phu nhân là một bậc mệnh phụ nghiêm khắc. Chồng bà một nhà

đại văn hào đậu tiến sĩ về đời Lê mạt, chỉ thích có ba thứ: đánh cờ, uống rượu, làm

thơ. Phú quý công danh hầu coi như mây bay, như gió thoảng, như bóng ngựa

trắng qua cửa sổ. Nhất từ ngày hầu cáo lão quy điền, thì hầu lại càng dửng dưng

với đời lắm, công việc sinh nhai hầu phó mặc vợ con săn sóc.

Khi nhà Lê bị Nguyễn Huệ diệt, hầu chỉ cười, cái cười tuy đau đớn nhưng ngụ

rất nhiều ý nghĩa khinh đời. Hầu cho sự mất nước là một sự dĩ nhiên, thế nào cũng

xảy ra, chẳng chóng thì chầy: vì hầu thấy vua Lê hèn yếu, chúa Sâm kiêu căng. Đã

hai ba lần, vì lòng yêu vua, thương nước, hầu đem kế hoạch hưng bang ra bàn với

Sâm, song không những Sâm không nghe theo, mà còn quở mắng hầu và doạ

giáng chức hầu. Hầu liền dâng sớ xin cáo lão hồi hưu, tuy hầu mới ngoài năm

mươi tuổi. Lúc đó, Thanh Xuyên hầu đã thi đậu tiến sĩ và thụ chức hàn lâm biên tu

ở bộ Lại.

Về quê, hầu đi ngao du sơn thủy. Bao nhiêu ngọn núi ở vùng Sơn Nam theo

dọc con sông Đáy đều có in vết bàn chân của hầu.

Nàng Quỳnh Như, con gái yêu của hầu, hầu bắt theo nghiên bút, cầm thi.

Nàng bẩm tính thông minh lại được hầu ra công dạy dỗ, nên năm nay mới mười

sáu tuổi mà đã có tài nhả ngọc phun châu, cầm ca đủ điệu.

Nhân gặp tiết thu trong sáng, hầu khuyên phu nhân đưa con gái đi ngoạn cảnh

chùa Non Nước.

Hầu thường nói: "Làm một trăm bài thơ, không bằng ngắm một cảnh non

xinh, nước đẹp".

Phu nhân chỉ thích việc làm ăn, đã toan từ chối, nhưng nể lời hầu, nên cũng

sắm sửa vàng hương lễ vật thuê thuyền cùng con gái đi cho hầu bằng lòng. Vả nghe

tiếng chùa Non Nước linh thiêng, phu nhân cũng muốn thừa dịp tới đó cầu sức

khoẻ cho gia đình. Quỳnh Như thì chỉ nghĩ đến ngắm cảnh làm thơ. Vì thế, kèm

với lễ phẩm, nàng đã đem theo bút mực và một tập giấy hoa tiên.

Thuyền nhổ sào vào giờ Dần, cuối giờ Thìn đã tới chùa.

Từ dưới mặt sông ngước nhìn lên, quả núi Dục Thuý tròn trĩnh, xinh xắn như

hòn non bộ lớn đặt trong cái bể cạn dài. Tức cảnh, Quỳnh Như cầm bút thảo

phóng một bài thơ Đường luật:

Non nước xinh xinh cảnh nước non,

Bên dòng bích thủy đá chon von.

Như cô thiếu nữ nghiêng soi bóng,

Mỉm miệng tươi cười nét thắm son.

Thấy con hí hoáy viết, Kiến Xuyên phu nhân gắt:

— Đến nơi rồi. Sắp sửa vàng hương lên lễ, còn thơ thẩn mãi à?

Quỳnh Như vâng lời, cùng mẹ theo bậc đá bước lên chùa. Khi làm lễ xong,

nàng đưa mẹ đi xem di tích của cổ nhân: Nào chỗ cụ Trương Hán Siêu ngồi câu,

nào chỗ cụ ngồi uống rượu, đánh cờ, nhất nhất nàng giảng nghĩa rành rọt cho mẹ

nghe, vì đã được thân phụ dẫn giải.

Thấy có nhiều bài thơ hoặc viết hoặc khắc trên đá, Quỳnh Như cũng gọi thị tỳ

đưa bút mực đề một bài:

VÃN CHÙA NON NƯỚC

(Điệu Tây giang nguyệt)

Trèo lên Dục Thủy thăm chiền:

Non xanh nước biếc cảnh tiên dưới trần.

Thướt tha mây trắng một làn,

Như buông bốn phía cánh màn bạch sa.

Chim hót véo von chào khách.

Cỏ thơm hớn hở mừng ai,

Gió thu rung động mấy cành mai.

Khêu gọi hồn thơ lai láng,

Cầm bút lạm đề trên thạch tảng,

Một bài cổ tích cảm hoài,

Nào người chiến sĩ, kẻ văn tài.

Khôn hỏi Nước Non đâu tá?

Thanh Nê thôn nữ

Trương Quỳnh Như lạm đề

Đề xong thơ, Quỳnh Như buồn rầu man mác, tưởng nhớ người xưa. Những

bài văn non nớt của bọn văn sĩ có ý khinh mạn bậc ẩn sĩ đời Trần càng thêm gợi

lòng căm tức. Nàng toan thảo luôn một bài nữa để vì cổ nhân mắng bọn hậu sinh

vô lễ, thì Kiến Xuyên phu nhân giục nàng xuống thuyền để trở lại nhà. Nàng bùi

ngùi rời cảnh đẹp đi theo phu nhân.

Đến chân núi, gặp một trang phong lưu công tử chắp tay vái chào, phu nhân

đáp lễ vấn an:

— Phu nhân với công tử vẫn được mạnh?

— Dám bẩm phu nhân chúng tôi xin đa tạ phu nhân ban lời hỏi thăm, mẫu thân

chúng tôi với chúng tôi nhờ ơn trời vẫn được bình yên.

Người đó là Trịnh Nhị, con một của một viên phân tri đã qua đời, nhà giàu có

nhất vùng Kiến Xương, Ý Yên mà ai ai cũng gọi là "Thạch Sùng đời này".

Chàng ta dục dịch từ lâu muốn hỏi Trương Quỳnh Như, nên tuy đã ngoài hai

mươi tuổi, mà chàng vẫn chưa có vợ. Biết rằng Kiến Xuyên hầu không ưng mình,

chàng hết sức lấy lòng Kiến Xuyên phu nhân, biếu hết thức này, thức khác.

Hôm nay được tin phu nhân và Quỳnh Như đến ngoạn cảnh Dục Thúy, chàng

thuê ngay một chiếc thuyền lớn và bốn tay thuyền thủ lực lưỡng ra sức chèo cho

kịp gặp mặt người chàng nhớ thầm yêu trộm.

Chàng phục sức cực kỳ sang trọng: Dăm vòng khăn nhiễu tam giang mới nâng

cái búi tóc cao cài lược đồi mồi; tấm áo gấm lam phủ ngoài mớ áo nhiễu kỳ cầu và

chiếc quần lụa màu ngà buông chấm mũi đôi hài Phú Xuân thêu kim tuyến. Theo

sau bọn đầy tớ xách điếu cắp tráp theo hầu rộn rã. Chàng biết sự phong lưu đài các

dễ cảm động lòng các bà mẹ có con gái kén chồng. Chàng lại không quên sai hai

tên tiểu đồng mang nghiên bút và một tập giấy hoa tiên đi liền bên, vì chàng chắc

rằng muốn được Quỳnh Như lưu ý tới, chàng phải đóng vai thi hào ngoạn cảnh,

ngắm núi, vịnh sông.

Gặp Trịnh Nhị, Quỳnh Như lạnh lùng quay đi, ngước mắt trông ngọn Dục

Thủy. Kiến Xuyên phu nhân vồn vã nói:

— Mời công tử lên nhà lễ Phật.

— Dám bẩm phu nhân, nay gặp tiết thu mát mẻ chúng con đến đây chỉ cốt viếng

nơi ẩn dật của Trương, một nhà chí sĩ đời xưa.

Chàng đưa mắt liếc trộm Quỳnh Như, trong lòng lấy làm tự phụ. Nhưng

Quỳnh Như vẫn thản nhiên như không biết chàng đứng đó.

Muốn Trương phu nhân và Trương tiểu thư phải để ý tới mình, Trịnh Nhị

cầm một tờ hoa tiên lẩm nhẩm đọc. Quả nhiên Trương phu nhân hỏi:

— Công tử làm thơ?

— Bẩm phu nhân, vâng.

— Công tử đọc cho tôi nghe với nào.

Chẳng để nài đến hai lần, Trịnh Nhị đáp liền:

— Xin vâng. Đây là bài thơ đề núi Dục Thúy theo điệu liên hoàn. Kẻ thư sinh

này làm khi thuyền vừa đáo chân núi.

Chàng hắng dặng để lấy giọng ngâm nga:

Khen ai khéo tạc đúc nên cồn

Đứng vững phô bày cảnh nước non

Cây cỏ xanh rì in dấu đá

Nước non lóng lánh dáng chưa mòn.

Nước non lóng lánh dáng chưa mòn,

Thế giới riêng bầu cỏn còn con

Vang động gió khua cầm thú vắng,

Thiên nhiên tắm vẻ đẹp xinh ròn.

Quỳnh Như quay đi, mủm mỉm cười. Trương phu nhân khen lấy khen để. Phu

nhân vẫn có ý muốn kén chọn Trịnh Nhị làm rể, nên trước mặt con gái, phu nhân

mới tâng bốc chàng lên như thế:

— Công tử tả rõ hệt núi Dục Thúy, phải không con?

— Bẩm hệt lắm. Nhưng giá vịnh một hòn non bộ thì càng hệt hơn.

Trịnh Nhị đỏ bừng mặt, vái chào toan bước lên núi, Trương phu nhân còn giữ

lại khẩn khoản xin chàng bài thơ. Chẳng đừng được, chàng trao cho phu nhân tờ

giấy hoa tiên, chào một lần nữa rồi im ỉm quay đi.

Quỳnh Như cùng mẹ xuống thuyền, Trương phu nhân mắng con:

— Sao thơ Trịnh công tử vịnh núi Dục Thúy mày lại hỗn xược dám bảo thơ

vịnh hòn non bộ?

— Dám bẩm mẫu thân, quả là thơ đề non bộ. Mẫu thân thử đọc lại mà xem.

Như câu: "Thế giới riêng bầu cỏn còn con," thì còn có thể vịnh vừa non bộ, vừa

chùa Non Nước được. Đến câu "Vang động gió khua cầm thú vắng", thì rõ ràng

vịnh hòn non bộ, hòn núi giả chứ không thể vịnh một quả núi thực được. Vậy dám

bẩm mẫu thân, chắc Trịnh công tử học thuộc lòng hay chép sẵn từ nhà bài thơ cũ

của ông đồ, ông cống nào đó rồi nhận bừa là tác phẩm của mình. Vả bài thơ cũng

chẳng hay hớm gì.

Trương phu nhân chau mày lườm con:

— Mày thì chỉ được mỗi một cái nết kiêu căng, tự phụ là hơn người. Trịnh

công tử là một bậc văn nhân lỗi bậc thời nay, mày bì sao kịp. Mày có giỏi thử vịnh

một bài xem nào?

— Thưa mẫu thân con phận gái đâu dám sánh tài trai. Nhưng mẫu thân đã

truyền, con cũng xin lĩnh ý.

Nàng ngồi trong khoang thuyền nghĩ một lát, rồi vừa viết vừa đọc:

NÚI DỤC THÚY

Trơ trơ chính thạch bóng Vân sang,

Hỏi núi chờ ai, đã mấy sương?

Uốn réo bên sườn dòng nước biếc.

Phát tuôn cửa động ngọn chùa hai,

Mây trôi phảng phất hồn Lê, Trịnh,

Đá khắc lờ mờ dấu Phạm, Trương.

Cũng muốn bể dâu bàn truyện cũ,

Nào ai xứng với khách đời trang?

Trương phu nhân mỉm cười chua chát:

— Đã biết mà, mày kiêu căng lắm! Mày tự hỏi xem tài đức mày được là bao mà

dám bảo không xứng đáng!

Quỳnh Như nghe mẹ mắng, bẽn lẽn cúi đầu.

— Hết chương 31 —