Hồi 44: Sơ kính tân trang

Chương 44: Hồi 44: Sơ kính tân trang

Thấy Phạm Thái lại trở về làng, Kiến Xuyên hầu rất vui mừng và đặt tiệc

khoản đãi. Phạm Thái khẩn thiết tạ tội vì hôm rời Thanh Nê ra đi, chàng vội vàng

quá không kịp cáo biệt hầu, để xin phép về thăm quê.

Biết Phạm Thái là một nhà văn lỗi lạc, học thức uyên thâm, Kiến Xuyên hầu

ngỏ lời lưu chàng ở lại dạy mấy đứa cháu, con trai và con gái Thanh Xuyên, Phạm

Thái nhận lời ngay. Chàng cũng muốn nghỉ cái đời hoạt động ít lâu để nghe ngóng

thời cuộc. Chàng nghĩ thầm: "Bây giờ Tây Sơn đương lúc vận hồng, thế mạnh, khó

lòng làm gì nổi. Ta đợi biết tin tức chúa Nguyễn Ánh trong Nam đã. Trong ấy mà

thắng, ngoài này ta mới bắt đầu hoạt động, cũng chẳng muộn."

Thực ra đó chỉ là một câu nói, một ý nghĩ của kẻ anh hùng đã bắt đầu thoái

chí, đã bắt đầu hơi chán nản thời thế. Thường họ tự an ủi như thế. Rồi dần dần họ

quên việc lớn, trong chén rượu nồng hay trong lòng một người thiếu nữ. Trời ơi!

Cái tuổi ngoài hai mươi, hăng hái thì hăng hái thực. Nhưng đến lúc đã nguội lạnh

thì lại lạnh hơn tro tàn. Lúc bấy giờ họ sẽ đem chủ nghĩa yếm thế vẩn vơ ra mà

che đậy một tâm hồn hèn yếu.

Hiện bây giờ Phạm Thái cũng chỉ là một ông thầy đồ còn sôi nổi những ý

tưởng cao xa.

Một hôm Kiến Xuyên hầu xuống nhà học rủ Phạm Thái ra vườn xem hoa, rồi

khẽ bảo chàng:

— Lão gia nghe nói triều đình đã một dạo lùng bắt các thiền tăng. Sợ có kẻ lưu

ý tới công tử chăng? Chi bằng phá giới quách.

Kiến Xuyên hầu cả cười. Phạm Thái lễ phép trả lời:

— Bẩm tướng công, văn sinh lại nhập thế cũng không khó khăn gì, chỉ việc bỏ

bộ thiền phục ra là xong. Vả văn sinh chưa bao giờ đã chính thức xuất thế, chẳng

qua chỉ mượn bộ áo cà sa để ẩn núp trốn tránh, điều ấy văn sinh đã nhiều lần thưa

cùng tướng công.

Trương công reo lên:

— Công tử nói rất hợp ý lão gia.

Mấy hôm sau, Phạm Thái đã trở nên một ông đồ nho thực hiệu, với tấm áo

lương dài, với chiếc khăn nhiễu tam giang chít rất khéo để che cái đầu trọc. Nhân

anh em thường đùa bỡn gọi chàng là chiêu lý, chàng liền lấy tên là Phạm Văn Lý.

Chàng nghĩ thầm: "Thôi thế này thì không còn ai có thể nhận ra được Phổ Chiêu

thiền sư chùa Nghiêm Xá mà cũng chẳng còn ai biết mình là Phạm Thái, một thời

để tìm cái chết với thanh kiếm, cây cung ở bãi sa trường."

Chàng lấy làm tự thẹn, nhưng còn tự an ủi gượng: "Nhưng nào ta đã thoái chí!

Chẳng qua chỉ nương náu đợi thời. Đợi thời như Trần đại huynh, Nguyễn đại tỷ."

Có một cớ khiến lòng chàng trở nên uỷ mị mà chàng không dám tự thú nhận.

Cớ ấy là nàng Quỳnh Như.

Thực vậy, ngay hôm chàng vừa về tới Thanh Nê, Quỳnh Như đã mật viết cho

chàng một bức thư hỏi thăm về công việc chàng đương theo đuổi. Trong phúc thư

chàng thuật qua tình thế của đảng và tỏ ý chán nản về việc lập chi đảng ở trấn Sơn

Nam mà Quang Ngọc đã phó thác cho chàng. Chàng như trông thấy rõ ràng sự thất

bại chắc chắn, vì tiền thì không sẵn, quỹ của đảng lại một ngày một cạn. Vả chàng

khó lòng mà tìm nổi một bọn đồng chí, như bọn đồng chí của Quang Ngọc khi

đảng Tiêu Sơn còn hoành hành trong trấn Kinh Bắc. Vậy chàng đành lòng chờ đợi

ít lâu...

Quỳnh Như tin ngay lời chàng. Mà chàng cũng tự tin lắm. Nhưng khốn thay

cái dáng điệu mị kiều thấp thoáng trong hoa và giọng nói du dương văng vẳng

chốn phòng khuê nhiều khi làm cho tráng sĩ hoá ra mơ mộng.

Mơ mộng đến nỗi viết nên những bài thơ đầy tình uỷ mị như bài thơ độc vận

sau này: Chơi hoa nay đã biết danh hoa, Nhưng nghĩ tình hoa, thẹn với hoa. Réo rắt chiều xuân oanh hót liễu, Càng thêm ngao ngán khách tìm hoa. Ý tứ bài thơ trên thực không một chút tâm trạng gì gọi là tâm trạng một nhà sư hay tâm trạng một danh sĩ có chí khí. Đó chỉ hoàn toàn là tâm tình một anh chàng mê gái. Vả Quỳnh Như chẳng bao lâu cũng không còn là Quỳnh Như buổi đầu nữa, cô Quỳnh Như biếu ngựa và giục tráng sĩ lên đường. Có lẽ xưa kia một là nàng quá lãng mạn, hai là nàng cố làm cho Phạm Thái phải kính phục nàng, Phạm Thái mà nàng đã thương thầm yêu trộm ngay từ hôm được đọc mấy bài thơ tuyệt bút của chàng. Nhưng ngày nay chân tướng nàng lộ hẳn ra: nàng chỉ là một thiếu nữ con quan, dễ cảm động về cái đẹp, cái hay, vì những lời thơ tình tứ. Phạm Thái đương chán nản, thất vọng về việc đảng, nghe những câu tán tụng của Trương tiểu thư như những lời an ủi ngọt ngào. Vì thế lại càng cắm cúi gọt giũa nên nhiều bài thơ khắc... Và chẳng bao lâu, hai người yêu nhau, say mê nhau thư từ, văn thơ trao đổi xướng họa với nhau. Lúc ấy, còn đâu là chí phấn đấu, còn đâu là tình khuyến khích! Một hôm được tin Trương công và Trương phu nhân ra chơi chùa, Phạm Thái lẻn xuống phòng khuê thăm bạn gái. Thấy Quỳnh Như đang đọc truyện Phan Trần, liền hỏi ý kiến nàng về tác phẩm ấy. Nàng cho rằng truyện Phan Trần văn chương tuyệt tác. Tức thì, ngay từ hôm ấy Phạm Thái bắt đầu soạn truyện "Sơ kính tân trang." Thấm thoát có hơn một tháng thiên tiểu thuyết bằng thơ đã viết xong. Phạm Thái dâng tặng khách má hồng. Cho hay ái tình có sức mạnh đến thế. Xưa kia theo đuổi việc lớn, Phạm Thái chưa làm nổi một công trình gì có kết quả mỹ mãn như việc soạn sách này. Truyện "Sơ kính tân trang" đã làm cho tên Quỳnh Như bất hủ. Nhưng nó sẽ mãi mãi răn bảo những bậc anh hùng ái quốc rằng chớ nên tạm bước vào vòng tình ái để cố quên hay an ủi một sự thất bại; ái tình sẽ chiếm lấy cả tâm hồn ta, không nhường cho việc lớn ta đang theo đuổi một chỗ cỏn con. Xem truyện "Sơ kính tân trang", Quỳnh Như biết rằng đó chỉ là thiên tình sử của hai người, nên càng cảm động và đọc đi đọc lại mãi đến thuộc lòng. Vì nàng thấy nhân vật trong truyện toàn là những người hai bên họ Phạm và họ Trương cả: Trạch Trung hầu thân phụ tác giả, chỉ mấy nét bút đủ vẽ rõ rệt: Phạm công nặng sức cần vương, Giang sơn một gánh, cương thường hai vai. Khôn toan thay đổi cuộc đời, Lòng trời là thế, để người cho xong.

Và đoạn dưới đây chẳng là hình ảnh người yêu còn là hình ảnh ai nữa?

Căm gan tóc dựng đứng lên,

Tuốt gươm chém án ngâm thiên ca rằng:

Làm trai cho thoả chí trai,

Trong trần ai chớ lụy ai tầm thường,

Bốn phương hồ thỉ dây vàng,

Nhảy từng đảo lãng, bắc thang vân cù,

Tu mi tỏ mặt trượng phu,

Đơn trung hiếu để trả thù non sông,

Anh hùng ấy mới anh hùng,

Thân nhàn há sá học đòi thiếu niên.

Còn nàng, tác giả quên sao được nàng. Quỳnh Như mỉm cười đọc đoạn văn tả

nhan sắc mình, mà tác giả đặt vào miệng tiểu đồng:

Trương công là đấng nghiêm đường,

Vốn giòng ngọc điệp, tên nàng Quỳnh Thư,

Xuân hoa bực ấy đương vừa,

Tuổi vừa đôi tám, phong tư lạ lùng.

Thước tầm phong dạn bằng ông,

Lam pha mày liễu, mỡ đông da ngà,

Chiều cá nhảy, vẻ nhạn sa,

Mắt long lanh nguyệt, tóc rà rà mây,

Má hồng môi thắm hây hây,

Khổ mê thược dược, thức say hải đường,

Chiều xanh ngọc, vẻ so vàng,

Ôi hoa vì sắc, ủ hương vì màu.

— Hết chương 44 —