Người thiếp mua bốn mươi lạng bạc

Chương 1: Người thiếp mua bốn mươi lạng bạc

Hoa sen, hoa quế buồn khôn xiết, bên sông nhớ lại năm tháng xưa. Chim phượng lẻ từ núi Thiên Mục bay về nghỉ, nước triều cửa biển rút đi, sáu rồng dời chỗ. Giả Sung làm hỏng việc đời, rốt cuộc chẳng có kế gì. Dữu Tín thương thời, vẫn còn lời thơ. Chớ khoe với Trung Nguyên cảnh đẹp tuyệt vời, mối hận Tây Hồ chính là nàng Tây Thi.

Bài thơ này do Trương Chí Viễn làm. Chỉ vì nhà Tống sau khi qua sông xuống nam, khoảng những năm Thiệu Hưng, Thuần Hi thôi việc binh đao, vua tôi tự cho là thái bình, buông tuồng vui chơi. Các quan đại phu ngắm hồ chơi núi, không còn chí khôi phục Trung Nguyên. Vì thế hai câu cuối bài thơ mới nói: chớ khoe với Trung Nguyên cảnh đẹp tuyệt vời, mối hận Tây Hồ chính là nàng Tây Thi.

Thời ấy Tây Hồ có hoa quế ba thu, hương sen mười dặm, núi xanh bốn bề, ở giữa ôm nước biếc, lầu đài vàng ngọc xen nhau, cảnh đẹp nói không hết. Học sĩ Tô Đông Pha có thơ rằng: muốn đem Tây Hồ ví với nàng Tây Thi, điểm trang nhạt hay đậm đều đẹp cả. Vì thế vua tôi say đắm cái vui sơn thuỷ, quên nỗi lo xã tắc, chẳng khác gì cung Ngô bị Tây Thi mê hoặc.

Ngày xưa Ngô vương Phù Sai sủng ái một người phi tên là Tây Thi, ngày ngày lưu luyến vui chơi ở bãi Bách Hoa, kênh Cẩm Phàm, đài Cô Tô. Bấy giờ có tên nịnh thần Bá Hi chiều theo cái xấu của vua, khuyên vua xa hoa tột độ, giết hại trung thần, đến nỗi quân Việt đánh úp, nước mất thân vong.

Nay nhà Tống sau khi xuống nam, tuy thế giặc ngoài hoành hành, nhưng lòng người Trung Nguyên chưa quên họ Triệu, vẫn còn có thể nhân dịp khôi phục. Chỉ vì nghe dùng mấy tên gian thần, chơi bời lười nhác, đến nỗi mất nước.

Mấy tên gian thần ấy là ai? Là Tần Cối, Hàn Thác Trụ, Sử Di Viễn, Giả Tự Đạo. Tần Cối ở ngôi tể tướng mười chín năm, hết sức chủ trương nghị hoà, giết hại Nhạc Phi, tước binh quyền của các tướng Trương, Hàn, Lưu. Hàn Thác Trụ ở ngôi tể tướng mười bốn năm, hãm hại thừa tướng Triệu Nhữ Ngu, bãi truất các bề tôi theo đạo học, khinh suất gây hấn nơi biên giới, làm nhục nước hại dân. Sử Di Viễn ở ngôi tể tướng hai mươi sáu năm, mưu hại Tế vương Hoành, chuyên dùng bọn tiểu nhân làm quan đài gián, những người chính trực một thời bị đuổi gần hết.

Lúc ấy Mông Cổ mạnh lên, trời nhiều lần hiện điềm lạ, thế nhà Tống đã mất bảy tám phần. Cũng là số trời đã tận, lại sinh ra một Giả Tự Đạo. Hắn ở ngôi tể tướng mười lăm năm, chuyên lừa dối triều đình, cầu yên hưởng lạc. Về sau tuy bị giáng chức tước quan, chết ở am Mộc Miên, cũng không cứu nổi hoạ mất nước. Có thơ làm chứng: kẻ gian tà từ xưa làm hỏng việc nhiều, khổ nỗi nhà vua dễ tin. Triều đình nếu phân rõ hai chữ trung với nịnh, thì đuốc ngọc thái bình mãi mãi hoà thuận.

Chuyện kể khoảng năm Gia Định đời vua Tống Ninh Tông nhà Nam Tống, ở Thai Châu đất Chiết Giang có một vị quan họ Giả tên Thiệp. Ông lên phủ Lâm An chờ bổ nhiệm, một chủ một tớ, đi đến Tiền Đường, tới một nơi tên là làng Phượng Khẩu. Đi đường đói khát, tình cờ ghé vào một nhà quê nghỉ chân, nấu bữa cơm trưa. Nhà ấy rào tre mái tranh, rất là hoang vắng. Giả Thiệp gọi:

— Có ai ở nhà không?

Chỉ thấy tấm rèm lau vén lên, một người đàn bà bước ra. Người đàn bà ấy mặt tròn như trăng rằm, tóc như mây đen. Phấn son chỉ thoa nhẹ mà dung nhan đầy đặn, chẳng học điệu đà mà tự nhiên duyên dáng. Mắt sáng cổ tay ngọc, trời sinh tướng phúc đoan trang. Váy vải thoa gai, dù ăn mặc kiểu quê cũng hiếm thấy. Rõ là ngọc quý giấu trong đá thô, như hạt minh châu rơi xuống vực. Dẫu là kẻ ngây ngô cũng mất hồn, huống hồ người đi đường xa dễ động lòng.

Người đàn bà thấy Giả Thiệp, không vội không vàng, cúi chào thật sâu. Giả Thiệp thấy người đàn bà có tướng phúc, trong lòng ngẫm nghĩ: "Ta nay đang tuổi tráng niên mà chưa có con, nếu được người đàn bà này làm thiếp thì mãn nguyện lắm."

Ông bèn nói với người đàn bà:

— Hạ quan lên kinh chờ bổ nhiệm, tiện đường đi qua đây, muốn xin một bữa cơm. Chẳng hay tiểu nương tử có chịu nấu giúp cho không? Sẽ xin hậu tạ.

Người đàn bà đáp:

— Việc bếp núc là phận sự của thiếp, nấu nướng là lẽ đương nhiên. Huống hồ được quan lớn ghé thăm, dám đâu không vâng lời? Chỉ là chồng thiếp không có nhà, xin đừng chê tiếp đãi sơ sài.

Giả Thiệp thấy nàng đối đáp nhanh nhẹn, càng thêm vui.

Người đàn bà vào trong chẳng bao lâu, bưng ra hai bát canh đậu nóng, nói:

— Nhà quê thiếu trà, xin tạm dùng cho đỡ khát.

Một lát sau lại dọn cơm cho cả chủ lẫn tớ. Giả Thiệp tự mang theo thịt bò khô, rau khô, lấy ra làm thức ăn. Người đàn bà lại lấy một bình sứ lớn đựng nước sôi đặt lên bàn, nói:

— Mời quan lớn súc miệng.

Giả Thiệp thấy nàng ân cần, bèn hỏi:

— Tiểu nương tử họ gì? Sao lại ở một mình nơi này?

Người đàn bà nói:

— Thiếp họ Hồ, chồng tên là Vương Tiểu Tứ. Vì mấy năm liền làm ruộng lỗ vốn, nhà nghèo không biết làm sao, chồng thiếp muốn cùng thiếp đến ở nhờ làm thuê cho một nhà giàu. Thiếp thề không theo. Chồng thiếp không ép được, đành đi làm thuê cho nhà gần đây sống qua ngày, để thiếp một mình giữ nhà.

Giả Thiệp nói:

— Hạ quan có một câu nói không biết tiến lui, chẳng biết có nên nói không?

— Cứ nói không sao.

— Hạ quan khá thông tướng thuật. Người tài mạo như tiểu nương tử quyết không phải đàn bà hèn mọn. Nay nàng chịu khuất thân theo một anh nông dân, chẳng phải lỡ cả đời sao? Huống hồ chồng nàng nhà cửa khó khăn, chẳng lo được thể diện cho nàng. Hạ quan tuổi tráng niên chưa có con, đang muốn tìm một người thiếp. Nếu tiểu nương tử chịu theo, hạ quan xin đưa nhiều vàng lụa cho chồng nàng để lấy vợ khác, chẳng phải đôi bên đều tiện sao?

Người đàn bà nói:

— Chồng thiếp cũng mấy lần định bán thiếp, là thiếp không chịu. Quan lớn đã có ý thương, đợi chồng thiếp về, quan lớn tự nói với anh ấy, thiếp không dám tự hứa.

Nói chưa dứt, chỉ thấy nàng chỉ ra ngoài cửa:

— Chồng thiếp về kia rồi.

Chỉ thấy Vương Tiểu Tứ đội một cái khăn rách, khoác một chiếc áo vải trắng cũ, đã ngà ngà say, xồng xộc vào nhà. Giả Thiệp đứng dậy nói:

— Hạ quan lên kinh chờ bổ nhiệm, tình cờ ghé đây nấu bữa trưa, làm phiền quá.

Vương Tiểu Tứ đáp:

— Không sao.

Rồi gã nói với bà Hồ:

— Nhà chủ thiếu một người kim chỉ. Tao thấy mày ngày thường kim chỉ khéo, nói với họ rồi. Họ muốn mày đến dạy con gái họ may vá, đưa trước cho tao hai quan tiền đủ. Lần này mày phải nghe tao mà đi.

Bà Hồ đứng nửa trong nửa ngoài tấm rèm lau, đáp:

— Đàn bà trẻ, mặt mũi xấu hổ, sao lại đến nhà người ta kiếm cơm? Không đi, không đi.

Vương Tiểu Tứ cáu lên:

— Mày không đi thì tao chẳng có chỗ nào kiếm cơm nuôi mày.

Giả Thiệp thấy gã nói đúng chỗ, bèn vờ ra ngoài một lát, dặn tiểu đồng lựa lời gợi chuyện:

— Bác ơi, vợ bác đẹp như cành hoa, sao bác nỡ để chị ấy sang nhà người khác?

Vương Tiểu Tứ nói:

— Chú em không biết chuyện nhà người nghèo: một ngày không biết xấu hổ, thì ba ngày khỏi chịu đói. Đâu như nhà giàu ăn cơm nhàn hạ. Nó làm bộ làm tịch thế này, nhà tao thật không giữ nổi.

Tiểu đồng nói:

— Giả như có nhà giàu nào chịu bỏ tiền ra cưới chị nhà đi, bác có nỡ không?

— Có gì mà không nỡ!

— Chính tướng công nhà tôi đang muốn lấy một người thiếp. Nếu bác bằng lòng, tôi khuyên ông ấy trả thêm cho bác mấy quan.

Vương Tiểu Tứ nhận lời. Tiểu đồng về thưa lại Giả Thiệp. Giả Thiệp bèn sai tiểu đồng cùng Vương Tiểu Tứ thoả thuận giá bốn mươi lạng bạc. Vương Tiểu Tứ nhờ một ông đồ trong làng đến viết văn tự bán vợ, điểm chỉ ký tên. Một mặt cân bạc. Vương Tiểu Tứ nhận bạc, Giả Thiệp nhận văn tự. Vương Tiểu Tứ còn sợ vợ không chịu, ngọt ngào khuyên nhủ, nào biết người đàn bà với Giả Thiệp đã có ý với nhau trước rồi. Cũng là duyên trời định, tự nhiên tình hợp ý đầu.

Tối ấy, chủ tớ Giả Thiệp nghỉ lại nhà Vương Tiểu Tứ. Vương Tiểu Tứ cũng trải chiếu ở gian ngoài ngủ cùng. Người đàn bà một mình ngủ trên giường trong. Sáng hôm sau Giả Thiệp dậy, giục người đàn bà chải đầu rửa mặt, ăn sáng xong, nhờ Vương Tiểu Tứ thuê trong làng một con lừa chở người đàn bà, cùng đi Lâm An. Có thơ làm chứng: vợ chồng sánh đôi là duyên kiếp trước, nghìn dặm dây hồng ngầm tự kéo. Huống hồ là người vinh hoa được phong phu nhân hai nước, anh nông dân sao giữ được trọn năm?

Giả Thiệp dẫn bà Hồ về chỗ trọ ở Lâm An. Chừng nửa năm, ông được bổ làm Huyện thừa huyện Vạn Niên ở Cửu Giang, đón vợ cả là bà Đường cùng đi nhậm chức.

Nguyên bà Đường là người ghen tuông dữ dằn, Giả Thiệp lại xưa nay có tật sợ vợ. Nay bà Đường thấy chồng lấy vợ lẽ, giận không xiết, ngày ngày làm ầm ĩ trong nhà. Lại nghe bà Hồ đã có mang ba tháng, bà nghĩ: "Chồng ta xưa nay không có con. Nếu con tiện nhân này sinh con trai, ắt sẽ được sủng ái, lúc ấy ta tranh không lại. Dù ta có sinh được con, cũng phải nhường nó làm anh, ngày sau bị nó lấn. Chi bằng sớm trừ gốc hoạ cho xong."

Bà bèn kiếm cớ đánh bà Hồ một trận tàn nhẫn, lột áo, giáng xuống hàng con ở, bắt nấu nước thổi cơm, quét nhà lau bàn, trải giường gấp chăn như đứa hầu. Lại cấm chồng không được ngủ với bà Hồ. Ngày nào cũng kiếm chuyện đánh mắng, mong cho bà Hồ sẩy thai. Giả Thiệp đầy bụng tức tối mà không làm gì được.

Một hôm, quan huyện lệnh là Trần Lý Thường mời Giả Thiệp uống rượu. Giả Thiệp với Trần Lý Thường là người cùng phủ, ngày thường đi lại như người một nhà, rất thân với nhau. Trần Lý Thường mời Giả Thiệp đến nha, giữa lúc uống rượu thấy ông mặt mày không vui, hỏi duyên cớ. Giả Thiệp không giấu được, kể tỉ mỉ một lượt chuyện vợ cả ghen thiếp trong nhà, rồi nói:

— Dòng dõi nhà họ Giả trông cả vào người đàn bà này. Chẳng hay ngài có kế gì hay để giữ được người thiếp? Nếu ngày sau nàng sinh được con trai, thật là muôn phần may mắn, tổ tiên họ Giả dưới suối vàng cũng cảm ơn.

Trần Lý Thường nghĩ một lúc, nói:

— Muốn giữ cũng dễ thôi, chỉ sợ ông không nỡ để nàng xa mình.

Giả Thiệp nói:

— Đằng nào bây giờ cũng không được gần, gang tấc mà như chân trời, có gì mà không nỡ?

Trần Lý Thường ghé tai nói nhỏ:

— Muốn giữ được cái thai, chỉ có cách làm thế này thế này.

Rồi ông lấy một bông hoa bằng lụa đỏ, lặng lẽ đưa cho Giả Thiệp, bảo trao cho bà Hồ làm dấu. Kế sách nằm ngay trên bông hoa ấy, về sau sẽ thấy. Có thơ làm chứng: ghen tuông xưa nay vẫn có, làm tuyệt cả dòng dõi cũng cam lòng xấu xa. Bông hoa đỏ định kế có quan huyện, đàn bà khéo đến đâu cũng sao thoát tay đàn ông?

Bỗng một hôm, quan huyện Trần dò biết nha Huyện thừa mời thầy thuốc, nghe nói bà Đường hơi ốm. Đợi bà khỏi bệnh, ông sắm bốn hộp trà quả, sai phu nhân sang nha Huyện thừa thăm hỏi. Bà Đường giữ phu nhân ngồi chơi, bày bữa cơm nhỏ khoản đãi, các con hầu đứng hầu bên cạnh. Giữa câu chuyện, phu nhân nói:

— Nha quý có nhiều người hầu, lại lanh lợi. Nhà tôi khổ vì thiếu người, đến một đứa biết thưa gửi cũng không có, rất bất tiện. Vội vàng chưa tìm được. Nếu mượn được một cô sang giúp nhà tôi ít lâu, đợi tìm được người thay thì trả ngay, có được không?

Bà Đường nói:

— Người nhà với nhau sao lại nói chữ mượn? Chỉ sợ đứa hầu vụng về không dùng được. Phu nhân xem đứa nào vừa ý thì cứ chọn, xin tặng luôn.

Phu nhân cảm tạ, nhìn khắp đám hầu, thấy một người dáng dấp đoan chính, bên tóc mai đang cài đúng bông hoa lụa đỏ, biết là bà Hồ, bèn chỉ ngay vào người ấy:

— Mượn được cô này thì tốt lắm.

Bà Đường đang ghen, chỉ mong đuổi bà Hồ đi thật xa, nghe câu ấy thì đúng ý. Lại thêm thế của quan huyện, nha Huyện thừa sao dám không theo? Bà đoán chồng cũng khó trách, nên đáp liền:

— Đứa hầu này họ Hồ, ở nhà tôi cũng chưa lâu. Phu nhân đã vừa ý thì ngay bây giờ cho nó theo phu nhân về.

Tiệc tan, phu nhân từ biệt. Bà Hồ lạy bà Đường bốn lạy, thu xếp quần áo theo kiệu phu nhân về nha huyện. Bà Đường bấy giờ mới nói với Giả Thiệp. Giả Thiệp cố ý tỏ ra tiếc. Đúng là: tính được thấu thì làm được khéo, giấu được cả người trong nhà. Lần này vào nha huyện mới yên ổn, còn hơn giấu cô nhi họ Triệu trong cung.

Bà Hồ đến nha huyện, phu nhân kể rõ đầu đuôi, dọn riêng một gian phòng cho bà nghỉ. Thời gian như tên bay, chẳng mấy chốc đủ mười tháng. Ngày mồng tám tháng tám, bà Hồ đau bụng, sinh được một đứa con trai. Phu nhân chỉ nói là đứa hầu khác sinh, không cho nha Huyện thừa biết. Lúc ấy Giả Thiệp vừa sang quận khác xét một việc công, đến tháng chín mới về. Gặp quan huyện Trần Lý Thường, Trần công lặng lẽ báo tin mừng. Giả Thiệp cảm kích không xiết, nói với Trần công muốn được thấy mặt đứa con mới sinh. Trần công sai con hầu mời bà Hồ đứng sau rèm, con hầu bế đứa bé ra đưa Giả Thiệp. Giả Thiệp bế con, trong lòng tuy mừng, nhìn vào sau rèm, bất giác rơi lệ. Hai người cách rèm nói mấy câu tâm sự. Bà Hồ sai con hầu bế con vào, Giả Thiệp tự về. Từ đó ông lén thường gửi ít tiền cho bà Hồ mua sắm. Cả nhà đều biết, chỉ giấu một mình bà Đường.

Thời gian thấm thoắt, chẳng mấy chốc đã hơn hai năm. Quan huyện hết nhiệm kỳ, được thăng chức, phải lên Lâm An. Giả Thiệp đành nói thật với bà Đường, muốn đưa mẹ con bà Hồ về nhà. Bà Đường nghe nói, nhất thời làm loạn lên, gào thét mãi không thôi, đến phu nhân quan huyện cũng bị bà đay nghiến mấy câu. Làm loạn đến cuối cùng, bà nhất định bắt chồng phải gả bà Hồ đi nơi khác mới cho đưa đứa bé về. Giả Thiệp nghe chuyện gả bà Hồ đi thì cũng đành. Chỉ sợ đưa con về sẽ bị bà Đường cố ý hãm hại, hoặc bỏ đói, trong lòng ngờ vực chưa quyết.

Đang lúc khó xử, bỗng người gác cổng báo:

— Có người ở Thai Châu đến thăm.

Giả Thiệp vội ra đón, thì ra là anh ruột Giả Nhu. Triều đình đang chọn con gái nhà lương thiện vào nuôi trong cung để chọn làm phi tần cho Đông cung. Con gái ông là Giả Ngọc Hoa đã được chọn. Giả Nhu muốn chạy chọt nhờ Lưu Bát thái uý nâng đỡ con gái, vì thế đặc biệt đến chỗ em làm quan để bàn. Lúc Giả Thiệp ở Lâm An chờ bổ nhiệm, thuê đúng nhà của Lưu Bát thái uý, nên có quen biết.

Giả Thiệp gặp anh, trong lòng nghĩ: "Anh đến đây thật đúng lúc." Ông bèn kể tỉ mỉ cho Giả Nhu nghe chuyện lấy thiếp sinh con và chuyện bà Đường ghen tuông, rồi nói:

— Nay Trần công sắp rời chức, đứa bé này không có chỗ nào gửi. Nếu anh nghĩ đến dòng dõi họ Giả, đưa nó về nuôi cho khôn lớn, thì ơn này không nhỏ.

Giả Nhu nói:

— Anh nay cũng chưa có con trai. Anh em ruột thịt, anh không đưa về thì ai trông?

Giả Thiệp cả mừng, lén thuê một người vú, xin nha huyện đứa bé, giao cho người vú, dặn anh:

— Anh nuôi nấng cẩn thận cho em.

Ông viết luôn một phong thư gửi Lưu Bát thái uý, đưa ít tiền lộ phí, tiễn anh Giả Nhu lên đường. Bà Hồ được gửi cho Trần công đưa đi, tuỳ ý gả cho người khác. Giả Thiệp với bà Hồ tuy không nỡ rời nhau, cũng đành chịu. Bà Đường nghe chồng nói mẹ con đều đã đi hết, vừa ý lắm. Chỉ khổ bà Hồ, đã mất con, lại xa chồng, theo quan huyện Trần lên đường, thê thảm vô cùng, dọc đường chỉ khóc. Phu nhân khuyên không được, Trần Lý Thường cũng phát chán.

Đến Duy Dương, ông dặn thuỷ thủ:

— Gọi ngay một bà mối ở đây, bảo tìm một người để gả bà Hồ đi. Chỉ cần người thật thà trung hậu, không lấy một đồng sính lễ.

Các vị bảo, cho không người ta vợ, ai mà chẳng nhận? Chẳng bao lâu, bà mối dẫn đến một người đàn ông, nói là thợ đá tay nghề tinh, khen anh ta thật thà lắm điều. Các vị hỏi cả đất Duy Dương rộng lớn thế, lẽ nào không tìm được mối tốt hơn, mà chỉ có anh thợ đá? Ấy là có duyên cớ. Thường nói: ba cô sáu bà, chê ít đòi nhiều. Bà mối là người ham tiền nhất, anh thợ đá hứa trả bà mấy quan tiền tạ nhiều hơn, thế là bà tác thành việc ấy.

Anh thợ đá gặp quan huyện Trần, dập đầu bốn cái, đứng sang một bên. Trần Lý Thường thấy anh ta quần áo gọn gàng, tuổi trẻ khoẻ mạnh, lại chưa từng lấy vợ, có tay nghề, nuôi được vợ, bèn hứa gả bà Hồ. Anh thợ đá quả nhiên không tốn một đồng, dắt không bà Hồ về làm vợ, không nói nữa.

Lại nói Giả Thiệp từ khi mẹ con bà Hồ mỗi người một ngả, suốt ngày buồn bã không vui. Bỗng một hôm, bà Đường ốm nằm liệt giường, uống thuốc không khỏi, rồi chết. Giả Thiệp mua quan tài khâm liệm xong, bỏ quan đưa linh cữu về quê. Về đến quê, vừa mừng vừa buồn. Mừng là thấy đứa con lớn hơn trước. Buồn là bà Hồ đã lấy người khác, không được gặp. Đúng là: hoa nở gặp mưa vùi, mưa tạnh hoa lại tàn. Thế gian không trọn vẹn, ngắm hoa mấy ai vui?

— Hết chương 1 —