Va-xi-li-xa Tóc Vàng và I-van Hạt Đậu

Ngày xưa có vua Xvê-tô-da. Vua có hai người con trai và một cô con gái xinh đẹp.

Suốt hai mươi năm, nàng công chúa sống trong một tòa lầu sáng sủa. Vua và hoàng hậu ngắm nàng, các vú nuôi và các thị nữ ngắm nàng, nhưng chưa một vương công hay tráng sĩ nào được thấy mặt nàng. Nàng công chúa xinh đẹp ấy tên là Va-xi-li-xa Tóc Vàng. Nàng chẳng bao giờ ra khỏi lầu, chưa từng được hít thở khí trời tự do. Nàng có rất nhiều xiêm áo sặc sỡ, rất nhiều đá quý, vậy mà nàng vẫn buồn: trong lầu ngột ngạt quá, tấm khăn che mặt nặng nề quá! Mái tóc dày của nàng óng như tơ vàng, chẳng che chắn gì, tết thành một bím dài chấm gót. Vì thế người ta gọi nàng là Va-xi-li-xa Tóc Vàng, người đẹp không che mặt.

Nhưng tiếng lành đồn xa. Nhiều ông vua nghe tiếng, sai sứ đến xin vua Xvê-tô-da gả nàng công chúa. Nhà vua không vội. Nhưng rồi cũng đến lúc, nhà vua sai sứ giả đi khắp các xứ báo tin công chúa sẽ kén chồng, mời các vua, các hoàng tử đến dự tiệc. Rồi vua lên tòa lầu cao báo tin cho nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp.

Nàng công chúa vui trong lòng. Nhìn qua khung cửa sổ chạm trổ, qua song cửa bằng vàng, thấy khu vườn xanh, bãi cỏ đầy hoa, nàng muốn được ra dạo chơi. Nàng xin cha cho xuống vườn chơi với các thị nữ.

"Thưa cha," nàng nói, "con chưa từng thấy ánh sáng của Chúa, chưa từng bước đi trên cỏ, trên hoa, chưa từng ngắm cung điện của cha. Xin cha cho con cùng các vú nuôi, các thị nữ đi dạo trong vườn."

Nhà vua bằng lòng. Nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp bước xuống khỏi tòa lầu cao, ra sân rộng. Cánh cổng gỗ mở ra, nàng thấy mình đứng trên bãi cỏ xanh trước một ngọn núi dốc. Trên núi cây cối um tùm, trên bãi cỏ hoa đủ loại đua nở. Nàng công chúa hái những bông hoa xanh biếc, rồi đi xa các vú nuôi một chút. Tuổi trẻ chưa biết đề phòng. Mặt nàng để trần, sắc đẹp chẳng che chắn gì.

Bỗng nổi lên một cơn lốc dữ dội, xưa nay chưa ai thấy, chưa ai nghe, đến người già cũng không nhớ có bao giờ. Gió cuộn, gió xoáy, nhìn lại thì cơn lốc đã cuốn nàng công chúa lên, đưa nàng bay vút qua không trung!

Các vú nuôi thét lên, kêu ối, chạy theo, vấp ngã, cuống cuồng chạy khắp nơi. Nhưng họ chỉ kịp thấy cơn lốc cuốn nàng đi mất. Cơn lốc mang Va-xi-li-xa Tóc Vàng qua bao nhiêu miền đất rộng, bao nhiêu dòng sông sâu, qua ba vương quốc, sang đến vương quốc thứ tư, là xứ của con Rắn Dữ.

Các vú nuôi chạy về cung, nước mắt đầm đìa, quỳ sụp dưới chân nhà vua:

"Tâu bệ hạ! Chúng thần vô tội trong tai họa này, nhưng có tội với bệ hạ. Xin bệ hạ đừng giết, cho chúng thần được nói một lời: cơn lốc đã cuốn mất vầng mặt trời của chúng ta, nàng Va-xi-li-xa Tóc Vàng xinh đẹp, chẳng biết đi đâu."

Họ kể lại hết mọi chuyện. Nhà vua đau buồn, giận dữ, nhưng dù giận vẫn tha cho những người đàn bà khốn khổ.

Sáng hôm sau, các vương công, các hoàng tử kéo đến cung vua. Thấy nhà vua buồn bã, trầm ngâm, họ hỏi có chuyện gì.

"Ta mắc tội gì đây!" nhà vua nói. "Một cơn lốc đã cuốn mất đứa con gái yêu quý của ta, Va-xi-li-xa Tóc Vàng, chẳng biết đi đâu!"

Nhà vua kể lại mọi chuyện. Các vị khách bàn tán xì xào. Các vương công, các hoàng tử nghĩ ngợi, nói với nhau: hay là nhà vua muốn khước từ họ, không muốn gả con gái? Họ xông lên lầu công chúa, chẳng tìm thấy nàng đâu. Nhà vua tặng quà cho họ, ai cũng được ban của trong kho. Họ lên ngựa, nhà vua tiễn đưa trọng thể. Các vị khách quý cúi chào rồi ai về xứ nấy.

Hai hoàng tử trẻ, anh của Va-xi-li-xa Tóc Vàng, thấy cha mẹ khóc thương, liền xin:

"Thưa cha, xin cha cho chúng con đi. Thưa mẹ, xin mẹ ban phúc cho chúng con đi tìm con gái của cha mẹ, em gái của chúng con!"

"Các con yêu quý của ta," nhà vua buồn bã nói, "các con biết đi đâu mà tìm?"

"Thưa cha, chúng con sẽ đi khắp nơi, đường dẫn đến đâu, chim bay đến đâu, mắt nhìn đến đâu, chúng con đi đến đó. Biết đâu chúng con tìm được em!"

Nhà vua ban phúc cho hai con, hoàng hậu sửa soạn hành trang cho hai con. Mẹ con khóc lóc rồi chia tay.

Hai hoàng tử ra đi. Đường gần hay xa, đi lâu hay chóng, cả hai chẳng biết. Đi một năm, đi hai năm, qua ba vương quốc, thì thấy xa xa những dãy núi cao xanh thẫm, giữa các dãy núi là những thảo nguyên cát vàng. Đó là đất của con Rắn Dữ.

Hai hoàng tử gặp ai cũng hỏi: có ai nghe nói, có ai thấy nàng công chúa Va-xi-li-xa Tóc Vàng ở đâu không? Người ta đáp: "Chúng tôi không biết nàng, nàng ở đâu chúng tôi cũng chẳng nghe." Đáp xong là họ vội tránh đi.

Hai hoàng tử đến gần một thành phố lớn. Bên đường có một ông lão già lụ khụ đứng xin ăn, vừa chột vừa què, tay chống gậy, vai đeo bị. Hai hoàng tử dừng ngựa, ném cho ông một đồng bạc, rồi hỏi ông có thấy, có nghe gì về nàng công chúa Va-xi-li-xa Tóc Vàng, người đẹp không che mặt hay không.

"Ôi, các bạn trẻ," ông lão đáp, "hẳn các cậu là người xứ lạ. Kẻ cai trị chúng tôi là con Rắn Dữ đã cấm ngặt không cho nói chuyện với người xứ lạ. Ai mà kể lại chuyện cơn lốc cuốn nàng công chúa xinh đẹp bay qua thành này thì sẽ bị trừng phạt."

Hai hoàng tử đoán ra em gái mình đang ở gần đâu đây. Hai chàng thúc ngựa phi đến cung điện. Cung điện ấy bằng vàng, đứng trên một cây cột bằng bạc. Mái che cung điện bằng đá quý, cầu thang bằng xà cừ, xòe ra khép vào hai bên như đôi cánh.

Lúc ấy nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp đang buồn bã nhìn qua khung cửa sổ, qua song cửa bằng vàng. Bỗng nàng reo lên vì vui sướng: từ xa nàng đã nhận ra hai người anh, như thể trái tim mách bảo. Nàng lặng lẽ sai người ra đón, đưa hai anh vào cung. Lúc ấy con Rắn Dữ đang đi vắng. Nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp lo lắng, sợ con rắn trông thấy hai anh.

Hai anh vừa bước vào, cây cột bạc đã rên lên, cầu thang xòe ra khép vào, các mái nhỏ lấp lánh, cả cung điện bắt đầu xoay vòng, dịch chuyển từ chỗ này sang chỗ khác. Nàng công chúa sợ hãi, bảo các anh:

"Rắn đang bay về, rắn đang bay về, vì thế mà cung điện xoay vòng. Các anh trốn đi!"

Nàng vừa dứt lời thì con Rắn Dữ bay vào. Nó quát lên một tiếng thật to, huýt một tiếng sáo dài:

"Có người sống nào ở đây?"

"Chúng ta đây, Rắn Dữ!" hai hoàng tử đáp, chẳng chút sợ hãi. "Chúng ta từ quê nhà đến đón em gái."

"A, các chàng trai đây rồi!" con rắn hét lên, vỗ cánh phành phạch. "Các ngươi chẳng cần đến đây tìm em gái để rồi chết dưới tay ta làm gì. Các ngươi đúng là anh ruột của nó, đúng là tráng sĩ, nhưng là tráng sĩ bé tí!"

Con rắn chộp một chàng lên cánh, quật vào chàng kia, rồi huýt sáo, quát tháo. Lính gác trong cung chạy đến, khiêng xác hai hoàng tử, ném cả hai xuống một cái hào sâu!

Nàng Va-xi-li-xa Tóc Vàng khóc như mưa, chẳng ăn chẳng uống, chẳng muốn nhìn đời nữa. Hai ngày, ba ngày trôi qua. Nàng chẳng chết được, mà cũng chẳng dám chết: thương sắc đẹp của mình. Nàng nghe theo cái đói, sang ngày thứ ba thì ăn. Nhưng nàng ngày đêm nghĩ cách thoát khỏi con rắn, và bắt đầu ngọt ngào dò hỏi:

"Rắn Dữ ơi!" nàng nói. "Sức chàng lớn lắm, chàng bay mạnh lắm. Chẳng lẽ trên đời chàng chẳng có đối thủ nào sao?"

"Chưa đến lúc!" con rắn nói. "Số ta đã định rằng ta sẽ có một đối thủ là I-van Hạt Đậu, và hắn sẽ sinh ra từ một hạt đậu."

Con rắn nói đùa thế, chứ có chờ đối thủ nào đâu. Kẻ mạnh cậy sức mình, nhưng lời đùa cũng có khi thành sự thật.

Ở nhà, mẹ của nàng Va-xi-li-xa xinh đẹp buồn rầu vì chẳng có tin tức gì về các con: con gái mất tích, rồi hai con trai cũng biệt tăm.

Một hôm hoàng hậu cùng các mệnh phụ ra vườn dạo chơi. Ngày hôm ấy nắng gắt, hoàng hậu khát nước. Trong vườn có một dòng suối từ trên gò chảy xuống, bên trên là một cái giếng bằng đá cẩm thạch trắng. Hoàng hậu múc bằng gáo vàng một gáo nước trong như giọt lệ, vội vàng uống, bỗng nuốt luôn một hạt đậu cùng với nước.

Hạt đậu nở ra, hoàng hậu thấy nặng nề. Hạt đậu cứ lớn mãi, lớn mãi, còn hoàng hậu thì càng ngày càng thấy nặng. Ít lâu sau, hoàng hậu sinh được một đứa con trai. Người ta đặt tên cậu là I-van Hạt Đậu.

Cậu lớn không theo năm mà theo giờ, trắng trẻo, tròn trĩnh! Cậu nhìn, cậu cười, cậu nhảy nhót, cậu lăn lộn trên cát, sức cứ ngày một tăng thêm. Đến năm lên mười, cậu đã là một tráng sĩ hùng mạnh.

Cậu bắt đầu hỏi vua và hoàng hậu xem mình có mấy anh chị em. Rồi cậu biết chuyện chị mình bị cơn lốc cuốn đi chẳng biết nơi đâu, hai anh xin đi tìm chị rồi cũng mất tích.

"Thưa cha, thưa mẹ," I-van Hạt Đậu xin, "xin cha mẹ cho con đi, xin cha mẹ ban phúc cho con đi tìm anh chị."

"Con nói gì thế, con của ta!" vua và hoàng hậu cùng nói. "Con còn non nớt, còn bé bỏng lắm. Các anh con đi rồi mất tích, con mà đi thì cũng mất tích thôi!"

"Biết đâu con không mất tích!" I-van Hạt Đậu nói. "Con muốn tìm cho ra các anh và chị con."

Vua và hoàng hậu khuyên nhủ, nài nỉ đứa con yêu, nhưng cậu cứ xin mãi, khóc lóc, van nài. Cuối cùng vua và hoàng hậu đành sửa soạn hành trang cho con, khóc mà tiễn con đi.

I-van Hạt Đậu được tự do, lăn ra cánh đồng trống. Cậu đi một ngày, rồi ngày thứ hai, tối đến thì vào một khu rừng tối. Trong rừng có một căn chòi đứng trên chân gà, gió thổi là lắc lư, tự xoay vòng. Theo câu nói xưa, theo lời vú nuôi kể, I-van thổi một hơi vào căn chòi, nói:

"Chòi ơi, chòi ơi, quay lưng vào rừng, quay mặt về ta."

Căn chòi liền quay mặt về phía I-van. Một bà già tóc bạc nhìn ra cửa sổ, hỏi:

"Chúa đưa ai đến đây thế?"

I-van cúi chào, vội hỏi ngay:

"Bà ơi, bà có thấy cơn lốc bay qua không? Nó cuốn các cô gái xinh đẹp đi về hướng nào?"

"Ôi, ôi, chàng trai ơi!" bà già vừa đáp vừa ho, nhìn I-van. "Ta cũng bị cơn lốc ấy dọa cho khiếp vía, đến nỗi suốt một trăm hai mươi năm ngồi lì trong chòi, chẳng đi đâu cả: nhỡ nó bay đến cuốn ta đi thì sao! Nhưng đó đâu phải là cơn lốc, mà là con Rắn Dữ!"

"Làm sao đến được chỗ nó?" I-van hỏi.

"Con nói gì thế, con ơi, con rắn nuốt chửng con ngay."

"Biết đâu nó không nuốt được!"

"Coi chừng đấy, tráng sĩ ơi, khó mà giữ được đầu. Nhưng nếu con trở về được, con hãy hứa mang cho ta ít nước trong cung của con rắn. Thứ nước ấy hễ vục vào người là trẻ lại," bà già nói, đôi môi mấp máy khó nhọc.

"Lấy được thì cháu mang về, thưa bà! Cháu xin hứa."

"Ta tin vào lương tâm của con. Con cứ đi thẳng về phía mặt trời lặn. Một năm sau con sẽ đến núi Cáo. Ở đó con hỏi đường sang vương quốc của con rắn."

"Cảm ơn bà!"

"Có gì đâu mà cảm ơn, con ơi!"

Thế là I-van Hạt Đậu đi về phía mặt trời lặn. Chuyện kể thì nhanh, việc làm thì chậm. Cậu đi qua ba vương quốc, đến được vương quốc của con rắn. Trước cổng thành, cậu thấy một người ăn mày, một ông lão vừa què vừa mù, chống gậy. Cậu bố thí cho ông, rồi hỏi trong thành có nàng công chúa trẻ Va-xi-li-xa Tóc Vàng không.

"Có, nhưng người ta cấm nói!" người ăn mày đáp.

I-van đoán chị mình đang ở đó. Chàng trai can đảm, lấy lại tinh thần, đi thẳng đến cung điện.

Lúc ấy nàng Va-xi-li-xa Tóc Vàng xinh đẹp đang nhìn qua cửa sổ xem con Rắn Dữ có bay về không. Từ xa nàng đã thấy một tráng sĩ trẻ tuổi. Nàng muốn biết chàng là ai, bèn lặng lẽ sai người đi dò hỏi: chàng từ xứ nào đến, thuộc dòng họ nào, có phải cha nàng sai đến, hay mẹ nàng sai đến? Nghe tin đó là I-van, em út của mình, nàng công chúa chạy ra đón em. Nàng chưa từng biết mặt em, nàng vừa khóc vừa đón em vào.

"Chạy mau đi, em ơi, chạy mau đi!" nàng kêu lên. "Con rắn sắp về rồi, nó mà thấy thì em chết mất!"

"Chị yêu quý ơi!" I-van đáp. "Chị đừng nói thế, em không nghe đâu. Em chẳng sợ con rắn với cả sức mạnh của nó."

"Thế em là Hạt Đậu à," Va-xi-li-xa Tóc Vàng hỏi, "mà đòi trị được nó?"

"Chị khoan đã, chị yêu ơi, cho em uống nước trước đã. Em đi dưới nắng gắt, đường xa mệt quá, khát lắm rồi."

"Em uống gì, em trai?"

"Mỗi lần một xô mật ong ngọt, chị yêu ạ!"

Va-xi-li-xa Tóc Vàng sai mang đến một xô mật ong ngọt. Hạt Đậu uống một hơi cạn sạch cả xô, rồi xin thêm xô nữa. Nàng công chúa vội sai người mang đến, vừa nhìn vừa kinh ngạc.

"Em trai ơi," nàng nói, "chị chưa biết em, nhưng giờ thì chị tin em đúng là I-van Hạt Đậu."

"Chị cho em ngồi nghỉ chân một chút đã."

Va-xi-li-xa sai kê cho em một cái ghế thật chắc. Nhưng cái ghế gãy ngay dưới người I-van, vỡ ra từng mảnh. Người ta mang đến một cái ghế khác, bọc sắt khắp nơi, mà nó cũng kêu răng rắc rồi cong oằn.

"Ôi em ơi," nàng công chúa kêu lên, "đấy là ghế của con Rắn Dữ đấy."

"Thế thì hẳn là em nặng hơn nó!" Hạt Đậu cười nói.

Rồi cậu đứng dậy, ra phố, từ cung điện đi thẳng đến lò rèn. Ở đó cậu đặt ông thợ rèn già thông thái của triều đình rèn cho mình một cây gậy sắt nặng năm trăm pút. Các bác thợ rèn bắt tay vào việc, rèn sắt ngày đêm, búa nện vang trời, tia lửa bắn tung tóe. Bốn mươi giờ sau, cây gậy đã xong. Năm mươi người khiêng còn lê không nổi, vậy mà I-van Hạt Đậu một tay cầm lấy, tung lên trời.

Cây gậy bay vút đi, ầm ầm như sấm, vượt cả mây, khuất khỏi tầm mắt. Dân chúng bỏ chạy tán loạn, run lên vì sợ. Họ nghĩ: nếu cây gậy rơi xuống thành thì sẽ đánh thủng tường, đè chết người; còn nếu rơi xuống biển thì biển sẽ trào lên, nhấn chìm cả thành.

Nhưng I-van Hạt Đậu thản nhiên đi vào cung, chỉ dặn người ta báo cho mình khi nào cây gậy bay trở xuống. Dân chúng chạy khỏi quảng trường, nấp dưới cổng, nhìn qua cửa sổ, ngóng xem cây gậy có bay về không. Chờ một giờ, chờ hai giờ, đến giờ thứ ba thì ai nấy run lên, chạy vào báo rằng cây gậy đang bay về.

Bấy giờ Hạt Đậu nhảy ra quảng trường, giơ tay ra, đón lấy cây gậy giữa không trung. Cậu chẳng hề khom người, còn cây gậy thì cong lại trên lòng bàn tay cậu. I-van cầm cây gậy, đặt lên đầu gối uốn cho thẳng lại, rồi đi vào cung.

Bỗng có tiếng huýt rợn người. Con Rắn Dữ đang lao về. Con ngựa lốc của nó bay như mũi tên, phun lửa phừng phừng. Trông con rắn như một tráng sĩ, nhưng mang cái đầu rắn. Mọi khi nó bay về, cách mười dặm cả cung điện đã bắt đầu xoay vòng, dịch chuyển chỗ này chỗ khác. Vậy mà lần này cung điện đứng im không nhúc nhích. Hẳn là có kẻ ngồi đè!

Con rắn ngẫm nghĩ, huýt sáo, quát tháo. Con ngựa lốc hất bờm đen, xòe đôi cánh rộng, vút lên ào ào. Con rắn bay đến cung điện, mà cung điện vẫn đứng im.

"Ồ!" con Rắn Dữ gầm lên. "Hẳn là có đối thủ rồi. Hay là thằng Hạt Đậu đang làm khách nhà ta?"

Chẳng mấy chốc, người tráng sĩ bước ra.

"Ta sẽ đặt mày lên một bàn tay, lấy bàn tay kia đập xuống, đến xương cũng chẳng còn!" con rắn nói.

"Rồi xem!" I-van Hạt Đậu đáp, cầm gậy bước ra.

Con rắn trên lưng ngựa lốc thét:

"Tránh ra, Hạt Đậu, đừng có lăn lóc!"

"Rắn Dữ kia, xông vào đi!" I-van đáp, giơ gậy lên.

Con rắn lao đến định đánh I-van, định xiên chàng lên mũi giáo, nhưng đâm trượt. Hạt Đậu nhảy tránh, chẳng hề lảo đảo.

"Giờ đến lượt ta!" Hạt Đậu gầm lên, phóng cây gậy vào con rắn. Cú đánh mạnh đến nỗi con rắn tan xác, văng tứ tung, còn cây gậy thì đâm thủng mặt đất, xuyên qua hai vương quốc sang đến vương quốc thứ ba.

Dân chúng tung mũ lên trời, tôn I-van làm vua. Nhưng I-van nhìn thấy ông thợ rèn già thông thái, liền gọi ông đến, để thưởng công ông đã rèn gậy nhanh, rồi nói với dân chúng:

"Đây là người đứng đầu của các người. Hãy nghe lời ông, mà làm điều thiện, như trước kia các người đã nghe lời con Rắn Dữ mà làm điều ác."

I-van lấy được nước sống nước chết, rảy lên hai người anh. Hai chàng trai đứng dậy, dụi mắt, nghĩ bụng:

"Chúng ta ngủ lâu quá. Có Chúa biết đã xảy ra chuyện gì!"

"Không có em thì các anh ngủ suốt đời rồi, các anh yêu quý, ruột thịt của em!" I-van Hạt Đậu nói, ôm chặt hai anh vào lòng.

Chàng không quên lấy thêm ít nước trong cung con rắn. Chàng sắm một con tàu, cùng nàng Va-xi-li-xa Tóc Vàng xinh đẹp xuôi theo dòng sông Thiên Nga, vượt qua ba vương quốc, trở về vương quốc thứ tư là quê nhà. Chàng cũng không quên bà già trong căn chòi. Chàng cho bà rửa mặt bằng nước của con rắn. Bà liền biến thành một thiếu phụ trẻ trung, vừa hát vừa nhảy, chạy theo Hạt Đậu, tiễn chàng suốt dọc đường.

Vua cha và hoàng hậu đón I-van vui mừng, trọng thể. Họ sai sứ đi khắp các xứ báo tin con gái yêu là Va-xi-li-xa Tóc Vàng đã trở về. Khắp thành chuông ngân vang dội, kèn thổi, trống đánh, súng nổ. Va-xi-li-xa chờ được người chồng xứng đôi, còn I-van cũng tìm được cô dâu. Người ta đặt bốn chiếc vương miện cưới, mở hai đám cưới, tiệc tùng vui vẻ, đồ ăn chất như núi, rượu mật chảy như sông!

Ông của ông chúng ta có mặt ở đó, uống rượu mật ong. Rượu truyền đến tận chúng ta, chảy tràn trên ria, mà chẳng giọt nào vào miệng. Chỉ biết rằng sau khi vua cha mất, I-van lên ngôi, trị nước vẻ vang, và tên tuổi vua Hạt Đậu được truyền tụng mãi đời này sang đời khác.

— Hết —