Voi chúa Hiền và người tiều phu vô ơn

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát đầu thai làm một chú voi trên dãy núi Tuyết. Lúc sinh ra, voi trắng toát từ đầu tới chân, trông như một khối bạc lớn. Mắt voi sáng như hai viên kim cương. Miệng đỏ như tấm vải điều. Chiếc vòi như bạc lấm tấm vàng đỏ. Bốn bàn chân bóng như được đánh sơn mài. Thân hình voi đẹp đẽ không chỗ nào chê.

Khi voi lớn lên, cả đàn voi trên núi Tuyết đều theo về, tôn làm chúa. Voi chúa sống giữa tám mươi nghìn con voi, nhưng rồi nhận ra trong đàn có nhiều điều xấu xa. Ngài bèn tách khỏi đàn, sống một mình trong rừng sâu. Vì sống một đời hiền lành, ngay thẳng, nên Ngài được gọi là Voi chúa Hiền.

Một hôm, có một người tiều phu ở Ba-la-nại lên núi Tuyết, vào khu rừng ấy tìm gỗ làm đồ nghề. Anh ta lạc phương hướng, mất cả lối về, cứ đi quanh quẩn, dang tay khóc lóc, sợ mình sẽ chết giữa rừng.

Nghe tiếng người kêu khóc, đức Bồ Tát động lòng thương, quyết giúp người ấy qua cơn hoạn nạn. Ngài bèn đi tới. Nhưng vừa trông thấy voi, người tiều phu hoảng sợ bỏ chạy. Thấy anh ta chạy, đức Bồ Tát đứng lại, thế là người tiều phu cũng đứng lại. Đức Bồ Tát lại bước tới, người tiều phu lại bỏ chạy, rồi lại dừng khi voi dừng.

Lúc ấy người tiều phu mới vỡ lẽ: mình chạy thì voi đứng yên, mình đứng yên thì voi mới bước tới. Anh ta nghĩ: "Con vật này không định hại mình, mà muốn giúp mình." Thế là lần này anh ta mạnh dạn đứng yên. Đức Bồ Tát tới gần, hỏi:

— Này anh bạn, sao anh lại đi lang thang khóc lóc ở đây?

— Thưa ngài, tôi lạc mất phương hướng, mất cả lối về, sợ rằng sẽ chết ở đây.

Voi chúa đưa người ấy về chỗ mình ở, cho ở lại mấy hôm, mời ăn đủ thứ trái cây rừng. Rồi Ngài bảo:

— Đừng sợ, anh bạn. Ta sẽ đưa anh về chỗ có người ở.

Ngài cho người tiều phu ngồi lên lưng, đưa anh ta về phía làng mạc. Nhưng kẻ vô ơn ấy lại nghĩ bụng, lỡ ai hỏi thì mình phải nói ra được hết. Vì vậy, suốt đường ngồi trên lưng voi, anh ta để ý ghi nhớ từng gốc cây, từng ngọn đồi làm dấu.

Cuối cùng, voi đưa người ấy ra khỏi rừng, đặt xuống con đường lớn dẫn về Ba-la-nại, dặn rằng:

— Đường về của anh đây. Dù có ai hỏi hay không, anh cũng đừng nói cho ai biết chỗ ta ở.

Từ biệt xong, đức Bồ Tát quay về chỗ của mình.

Về tới Ba-la-nại, một hôm đi dạo trong thành, người ấy tới khu chợ của thợ chạm ngà, thấy người ta đang chạm ngà voi thành đủ thứ hình thù. Anh ta hỏi những người thợ:

— Ngà của voi còn sống thì các ông có mua không?

— Sao anh lại hỏi thế? Ngà voi sống đáng giá hơn ngà voi chết nhiều chứ.

— Vậy thì tôi sẽ mang ngà về cho các ông.

Nói rồi, anh ta mang lương ăn đường và một cái cưa thật sắc, tìm tới chỗ đức Bồ Tát ở. Được hỏi vì sao quay lại, anh ta than vãn rằng mình khổ sở cùng quẫn quá, chẳng cách gì kiếm sống nổi. Vì thế anh ta tới xin voi hiền một mẩu ngà để bán lấy tiền sinh sống.

Đức Bồ Tát bảo:

— Được thôi. Ta cho anh hẳn một chiếc ngà, nếu anh có cái cưa để cắt.

— Ồ, thưa ngài, tôi có mang cưa theo đây.

— Thế thì anh cưa ngà ta mà mang đi.

Nói rồi Ngài gập gối, nằm phục xuống đất như một con bò. Người tiều phu cưa đứt cả hai chiếc ngà lớn của đức Bồ Tát. Cưa xong, đức Bồ Tát dùng vòi nâng hai chiếc ngà lên, nói với người ấy:

— Anh bạn ơi, anh đừng nghĩ rằng ta cho anh đôi ngà này vì ta không quý chúng. Nhưng gấp nghìn lần, gấp trăm nghìn lần đôi ngà này, ta quý cái ngà của trí tuệ, thứ trí tuệ thấu suốt hết thảy mọi điều. Mong rằng việc ta cho anh đôi ngà này sẽ giúp ta đạt tới trí tuệ ấy.

Nói rồi, Ngài trao đôi ngà cho người tiều phu.

Người ấy mang ngà đi bán. Tiêu hết tiền, anh ta lại quay về với đức Bồ Tát, bảo rằng hai chiếc ngà chỉ vừa đủ trả nợ cũ, rồi xin nốt phần ngà còn lại. Đức Bồ Tát bằng lòng, lại nằm xuống cho anh ta cưa nốt phần ngà như lần trước. Người ấy lại mang đi bán.

Rồi anh ta lại quay về nữa, nói:

— Chẳng ăn thua gì, thưa ngài. Tôi vẫn chẳng cách gì kiếm sống nổi. Ngài cho tôi nốt mấy cái gốc ngà vậy.

— Được thôi.

Đức Bồ Tát lại nằm xuống như trước. Kẻ độc ác ấy giẫm lên chiếc vòi thiêng như bạc xoắn của đức Bồ Tát, trèo lên vầng trán trắng như đỉnh núi tuyết của Ngài, rồi lấy chân đạp vào chân ngà cho tới khi thịt bong ra. Đoạn anh ta cưa lấy hai gốc ngà, rồi bỏ đi.

Nhưng kẻ độc ác vừa khuất khỏi tầm mắt đức Bồ Tát thì mặt đất bao la, nơi vẫn đỡ được cả ngọn núi Tu Di cao vời cùng bao nhiêu đỉnh núi vây quanh, nay bỗng nứt toác ra một vực sâu hun hút, như thể không chịu nổi sức nặng của chừng ấy tội ác. Lửa từ tận đáy địa ngục bốc lên, cuốn lấy kẻ vô ơn như một tấm khăn liệm, kéo hắn đi mất.

Khi kẻ độc ác bị mặt đất nuốt chửng, vị thần cây sống trong khu rừng ấy cất tiếng vang khắp núi rừng:

— Kẻ vô ơn bạc nghĩa, dù có cho cả thiên hạ cũng không làm vừa lòng được. Kẻ vô ơn càng được nhiều càng thấy thiếu, cả thế gian này cũng không lấp đầy được lòng tham của nó.

Còn đức Bồ Tát sống trọn đời mình, rồi ra đi theo nghiệp của mình.

Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: kẻ vô ơn thuở ấy là Đề-bà-đạt-đa, vị thần cây là Xá-lợi-phất, còn Voi chúa Hiền chính là Ngài.

— Hết —