Vực Chuông

"Boong boong! Boong boong!" Tiếng chuông vang lên từ Vực Chuông dưới lòng sông Ô-đen-xơ.

Sông nào thế nhỉ? Đứa trẻ nào ở thành phố Ô-đen-xơ cũng biết con sông ấy. Nó chảy vòng dưới chân các khu vườn, từ cửa cống tới cối xay nước, luồn qua dưới những chiếc cầu gỗ. Dưới sông mọc những bông súng vàng, những ngọn sậy lông nâu, và những cây bồn bồn đen mượt như nhung, vừa cao vừa to. Những cây liễu già nứt nẻ, cong queo, vặn vẹo, ngả mình ra xa trên mặt nước, phía bên đầm Thầy Tu và bên bãi cỏ của bác thợ tẩy vải. Còn phía bên kia, vườn này nối vườn kia, chẳng vườn nào giống vườn nào. Có vườn đầy hoa đẹp và chòi hóng mát, sạch sẽ xinh xắn như một thành phố búp bê nho nhỏ. Có vườn chỉ trồng toàn bắp cải. Có chỗ chẳng thấy vườn đâu, vì những bụi cơm cháy to lớn trùm kín cả, cành ngả dài ra trên dòng nước chảy. Dòng nước ấy có chỗ sâu hơn cả mái chèo thọc xuống.

Chỗ sâu nhất là ngay trước tu viện cũ của các tiểu thư, người ta gọi là Vực Chuông. Ở đó có ông Thần Sông. Ban ngày, khi nắng rọi qua làn nước, ông ngủ. Nhưng những đêm đầy sao hay đêm trăng sáng, ông lại trồi lên. Ông già lắm rồi. Bà cố bảo bà nghe kể về ông từ bà cố của bà. Ông sống một đời cô độc, chẳng có ai để trò chuyện, ngoài cái chuông nhà thờ to lớn, già nua. Ngày xưa nó treo trên tháp chuông nhà thờ. Phải, bây giờ chẳng còn dấu vết gì của cả tháp lẫn nhà thờ nữa, cái nhà thờ mang tên Thánh An-ba-ni.

"Boong boong! Boong boong!" Chuông ngân lên hồi tháp còn đứng đó. Rồi một buổi chiều, lúc mặt trời lặn, đúng lúc chuông đang đưa mạnh nhất, nó bứt tung ra, bay vút qua không trung. Lớp đồng sáng loáng rực đỏ lên như lửa trong những tia nắng chiều.

"Boong boong! Boong boong! Giờ ta đi ngủ đây!"

Chuông hát lên như thế, rồi bay thẳng xuống sông Ô-đen-xơ, đúng chỗ sâu nhất. Vì thế mà bây giờ chỗ ấy mới có tên là Vực Chuông. Nhưng ở đó chuông nào có được ngủ, được nghỉ! Ở bên ông Thần Sông, nó vẫn ngân, vẫn vang, đến nỗi thỉnh thoảng người ta còn nghe thấy tiếng nó vọng lên qua làn nước. Nhiều người bảo tiếng chuông ấy báo rằng sắp có người chết. Nhưng không phải thế đâu. Chuông ngân là để kể chuyện cho ông Thần Sông nghe, để ông không còn cô đơn nữa.

Thế chuông kể những chuyện gì? Chuông già lắm, già lắm, người ta bảo thế. Nó có từ lâu trước khi bà cố của bà cố ra đời. Vậy mà so với ông Thần Sông, nó chỉ là một đứa trẻ. Ông Thần Sông là một ông già lặng lẽ, kỳ quái, mặc quần bằng da lươn, áo bằng da cá vảy, cài khuy bằng hoa súng vàng, tóc vương đầy cói, râu dính đầy bèo tấm. Trông chẳng đẹp đẽ gì cho lắm.

Những chuyện chuông kể thì phải mất hàng năm trời mới thuật lại hết. Nó kể đi kể lại, kể tới kể lui, lắm khi chỉ một chuyện mà kể mãi. Khi kể ngắn, khi kể dài, tuỳ theo hứng. Nó kể về thời xưa, những năm tháng khắc nghiệt, những năm tháng tối tăm.

Chuông kể:

"Ở nhà thờ Thánh An-ba-ni, trên tháp, chỗ ta treo, có một thầy tu hay lên. Thầy vừa trẻ vừa đẹp, nhưng hay trầm ngâm hơn bất cứ ai. Thầy đứng bên ô cửa nhìn ra sông Ô-đen-xơ, hồi lòng sông còn rộng và đầm lầy còn là một cái hồ. Thầy nhìn qua mặt hồ, sang bờ đất xanh bên kia, tức là đồi Nữ Tu, nơi có tu viện, nơi ánh đèn sáng lên từ căn phòng nhỏ của một nữ tu. Thầy đã từng quen biết cô ấy. Thầy nhớ lại, và tim thầy đập mạnh. Boong boong! Boong boong!"

Phải, chuông kể như thế đấy.

"Rồi lên tháp có anh hầu ngớ ngẩn của ông giám mục. Ta là chuông đúc bằng đồng, vừa cứng vừa nặng. Mỗi lần ta đưa qua đưa lại, ta có thể đập vỡ trán anh ta. Thế mà anh ta lại ngồi sát ngay dưới chân ta, cầm hai que gỗ mà chơi, như thể đó là một cây đàn. Anh ta vừa chơi vừa hát:

Giờ ta dám hát to những điều thường ngày ta chẳng dám thì thầm. Hát về tất cả những gì bị giấu sau then sau khoá! Ở đó lạnh lẽo, ẩm ướt! Lũ chuột ăn sống người ta! Chẳng ai biết, chẳng ai nghe! Bây giờ cũng chẳng ai nghe, vì chuông đang ngân to quá. Boong boong! Boong boong!"

"Ngày ấy có một ông vua, người ta gọi là vua Knút. Ông cúi chào cả giám mục lẫn thầy tu. Nhưng khi ông đè nặng lên dân Ven-đen bằng thuế má nặng nề và lời lẽ cay nghiệt, họ cầm lấy gươm giáo gậy gộc, đuổi theo ông như đuổi một con thú rừng. Ông chạy vào nhà thờ, khoá chặt cổng, khoá chặt cửa. Đám đông hung dữ vây kín bên ngoài, ta nghe thấy hết. Lũ ác là, lũ quạ, cả lũ quạ gáy xám nữa, hoảng sợ vì tiếng la hét om sòm. Chúng bay vào tháp, rồi lại bay ra. Chúng nhìn xuống đám đông dưới kia, chúng nhìn cả vào trong qua các ô cửa sổ nhà thờ, rồi kêu toáng lên những gì chúng thấy.

Vua Knút quỳ trước bàn thờ cầu nguyện. Hai người em của vua là Ê-rích và Bê-nê-đích đứng gác, tay cầm gươm tuốt trần. Nhưng tên hầu của vua, tên Bla-kơ phản trắc, đã bán đứng chủ mình. Đám người bên ngoài biết phải nhắm vào đâu. Một kẻ ném một hòn đá qua ô kính, và nhà vua ngã xuống chết! Đám đông hoang dại gào thét, đàn chim cũng kêu la, và ta cũng kêu lên, ta hát, ta ngân: Boong boong! Boong boong!"

"Chuông nhà thờ treo trên cao, nhìn được xa khắp xung quanh. Chim chóc tới thăm, và chuông hiểu được tiếng của chúng. Gió cũng luồn vào qua cửa tháp, qua các lỗ thoát tiếng, qua từng kẽ nứt. Gió biết hết mọi chuyện. Gió nghe được từ không khí, mà không khí thì bao bọc mọi sinh vật, len vào tận phổi con người, biết hết mọi điều thành tiếng, từng lời nói, từng tiếng thở dài! Không khí biết, gió kể lại, chuông nhà thờ hiểu được lời gió, rồi ngân vang lên cho cả thế gian nghe. Boong boong! Boong boong!"

"Nhưng ta phải nghe, phải biết nhiều quá, ta không sao ngân lên cho hết được! Ta mệt quá, ta nặng trĩu đến nỗi xà treo gãy răng rắc, và ta bay vút ra giữa bầu trời sáng rực, rơi xuống chỗ sông sâu nhất, nơi ông Thần Sông ở một mình lẻ loi. Và ở đó, năm này qua năm khác, ta kể lại những gì ta đã nghe, những gì ta biết: Boong boong! Boong boong!"

Tiếng chuông dưới Vực Chuông sông Ô-đen-xơ vọng lên như thế đấy. Bà cố đã kể như thế.

Nhưng thầy giáo của chúng ta thì bảo: "Chẳng có cái chuông nào ngân được dưới đó, vì nó không ngân được! Và chẳng có ông Thần Sông nào ở dưới đó cả, vì làm gì có ông Thần Sông!" Thầy còn bảo, mỗi khi chuông nhà thờ ngân vang vui vẻ, thì thật ra chẳng phải chuông ngân đâu, mà chính là không khí ngân. Không khí mới là cái phát ra tiếng.

Bà cố cũng nói thế, bà bảo chính cái chuông đã nói như vậy. Về điểm ấy thì hai người đồng ý với nhau, vậy hẳn là đúng rồi. Cả hai người cùng dặn:

— Hãy cẩn thận, hãy cẩn thận, hãy giữ gìn lấy mình!

Không khí biết hết mọi điều! Nó ở quanh ta, nó ở trong ta. Nó kể về ý nghĩ của ta, về việc làm của ta. Và nó kể lâu hơn cả cái chuông dưới vực sâu sông Ô-đen-xơ, nơi ông Thần Sông ở. Nó kể vang lên tận vực thẳm bao la của trời cao, xa mãi, xa mãi, mãi mãi muôn đời, cho tới khi những quả chuông trên thiên đường ngân lên: "Boong boong! Boong boong!"

— Hết —