An-đrát Bai-vê, người chạy nhanh nhất xứ Lắp-pi

Ngày xưa ở xứ Lắp-pi có một ông quan coi trấn khoẻ mạnh và chạy nhanh đến nỗi, những tối mùa hè chạy thi, chẳng ai trong thị trấn Vát-xơ quê ông theo kịp. Dân Vát-xơ rất tự hào về nhà vô địch của mình, nghĩ trên đời chẳng ai bằng ông. Cho tới một ngày, tai họ nghe đồn rằng trên vùng núi có một người Lắp-pi tên là An-đrát Bai-vê, bạn bè anh bảo anh còn khoẻ hơn, chạy nhanh hơn cả ông quan coi trấn. Dĩ nhiên chẳng một ai ở Vát-xơ tin chuyện ấy. Họ bảo nếu dân miền núi nói nhảm như thế mà thấy vui hơn thì cứ để họ nói!

Mùa đông dài và lạnh, dân làng còn mải lo chuyện chó sói hơn là chuyện An-đrát Bai-vê, thì bỗng một ngày giá buốt, anh xuất hiện ở thị trấn nhỏ Vát-xơ. Ông quan mừng rỡ vì có dịp thử sức, lập tức đi tìm An-đrát, dụ anh cho xem sức vóc. Đang đi, mắt ông bắt gặp một chiếc thuyền lớn tám mái chèo nằm trên bãi, mặt ông sáng rỡ lên.

— Đúng là thứ mình cần, — ông cười. — Mình sẽ bắt hắn nhảy qua chiếc thuyền kia.

An-đrát sẵn sàng nhận lời thách đấu, và hai bên chẳng mấy chốc đã giao hẹn xong. Ai nhảy qua được chiếc thuyền mà gót chân không chạm vào nó sẽ thắng, được một món tiền lớn làm giải thưởng. Thế là hai người đi xuống bờ biển, rất đông dân làng theo sau.

Người ta chọn một ông lão đánh cá đứng cạnh thuyền làm trọng tài cho công bằng, và giữ tiền cược. Còn An-đrát, là khách lạ, được mời nhảy trước. Anh lùi về chỗ lá cờ cắm trên cát đánh dấu chỗ xuất phát, rồi lao tới, đầu ngửa ra sau, nhảy một cú thật mạnh, vượt qua chiếc thuyền gọn gàng. Người xem hò reo khen ngợi, mà anh thật xứng đáng. Nhưng họ vẫn hồi hộp chờ xem ông quan sẽ làm gì. Ông chạy tới, cao hơn An-đrát mấy phân, nhưng người nặng nề hơn. Ông cũng nhảy cao, nhảy đẹp, nhưng khi rơi xuống, gót chân ông sượt nhẹ vào mép thuyền. Dân trấn lặng ngắt như tờ. Còn An-đrát chỉ cười mà nói, giọng thản nhiên:

— Hơi ngắn một tí rồi ông quan ạ. Lần sau ông phải nhảy khá hơn.

Ông quan đỏ mặt tía tai vì lời lẽ khinh khỉnh của đối thủ, đáp ngay:

— Lần sau thì mày sẽ phải làm việc khó hơn.

Rồi ông quay lưng bỏ mặc bạn bè, hậm hực về nhà. An-đrát bỏ món tiền vừa thắng vào túi, cũng về nhà.

Mùa xuân năm sau, An-đrát tình cờ lùa đàn tuần lộc đi dọc một vịnh hẹp lớn ở phía tây Vát-xơ. Có một cậu bé gặp anh, vội chạy về báo ông quan rằng kẻ thù của ông chỉ cách đó mấy dặm. Ông quan bèn hoá trang thành một Xta-lô, tức là yêu tinh ăn thịt người, gọi con trai và con chó theo, chèo thuyền băng qua vịnh tới chỗ cậu bé đã gặp An-đrát.

Lúc ấy chàng trai miền núi đang thong thả đi dạo trên bãi cát, nghĩ tới túp lều mới đang dựng bằng số tiền thắng được hôm nhảy may mắn ấy. Anh cứ đi, mắt dán xuống cát, nên chẳng thấy ông quan cho thuyền nấp sau một tảng đá, rồi biến mình thành một đống mảnh vỡ thuyền trôi dạt vào theo con sóng. Vấp phải một hòn đá, An-đrát mới sực tỉnh, ngẩng lên thì thấy đống mảnh vỡ.

— Chà! Có khi mình dùng được cái này, — anh nói.

Rồi anh vội xuống bờ, chờ có sợi dây thừng nào trôi lạc về phía mình thì túm lấy. Bỗng, chẳng hiểu vì sao, một nỗi sợ không tên ập tới, và anh bỏ chạy khỏi bờ biển như chạy thoát thân. Đang chạy, anh nghe tiếng một cây sáo, thứ sáo chỉ loài yêu tinh Xta-lô mới thổi. Và trong đầu anh loé lên câu ông quan đã nói hôm nhảy qua thuyền: "Lần sau thì mày sẽ phải làm việc khó hơn." Thế ra cái anh thấy nào phải mảnh vỡ thuyền, mà chính là ông quan.

Ở trên núi, những đêm hè dài mặt trời không bao giờ lặn, rất khó ngủ, An-đrát đã bỏ ra nhiều giờ học phép thuật. Bây giờ cái vốn ấy giúp anh đắc lực. Vừa nghe tiếng sáo của Xta-lô, anh liền ước mình có chân tuần lộc. Mang đôi chân ấy, anh phi nhanh như gió mấy dặm liền. Rồi anh dừng lại lấy hơi, xem kẻ thù đang làm gì. Mắt anh chẳng thấy gì, nhưng tai anh nghe tiếng sáo vọng qua đồng bằng, và anh càng nghe, tiếng sáo càng tới gần.

An-đrát rùng mình ớn lạnh. Lần này anh ước mình có chân của một chú tuần lộc con. Vì khi tuần lộc con tới tuổi bắt đầu thay lông, nó chạy nhanh đến mức chẳng thú hay chim nào theo kịp. Tuần lộc con là loài chạy nhanh nhất trong muôn loài. Phải, nhưng vẫn không nhanh bằng Xta-lô, như An-đrát nhận ra khi dừng lại nghỉ và lại nghe tiếng sáo!

Lòng anh chùng xuống trong giây lát, anh tưởng mình chết chắc. Rồi anh nhớ ra cách đó không xa có hai cái hồ nhỏ nối với nhau bằng một con sông ngắn nhưng rất rộng. Giữa sông có một hòn đá lúc nào cũng chìm dưới nước, trừ những mùa khô hạn. Mùa đông năm nay mưa nhiều, anh tin chắc đến đỉnh hòn đá cũng không lộ ra. Một khắc sau, nếu có ai nhìn về phía ấy, sẽ thấy một chú tuần lộc con đang phóng về phương bắc, rồi nhảy một bước thật xa, đáp xuống ngay giữa dòng. Nhưng thay vì chìm xuống đáy, nó dừng lại một giây lấy thăng bằng, rồi nhảy bước thứ hai, đáp xuống bờ bên kia. Rồi nó chạy lên một ngọn đồi nhỏ, ngồi xuống, kêu rống thật to, để Xta-lô biết chính xác nó đang ở đâu.

— A! Mày đây rồi, — Xta-lô kêu lên, hiện ra ở bờ bên kia. — Ta cứ tưởng mất dấu mày rồi chứ.

— Làm gì có may mắn thế, — An-đrát đáp, buồn bã lắc đầu. Lúc này anh đã trở lại hình người.

— Nhưng ta chẳng biết làm sao sang chỗ mày được! — Xta-lô nói, nhìn ngược nhìn xuôi.

— Nhảy qua như tôi đây này, — An-đrát đáp. — Dễ ợt.

— Nhưng ta không nhảy qua con sông này được, mà ta cũng chẳng biết mày nhảy bằng cách nào, — Xta-lô đáp.

— Nói thế mà không thấy xấu hổ à, — An-đrát kêu lên. — Ông định bảo tôi rằng một cú nhảy mà đứa trẻ con Lắp-pi yếu nhất cũng coi như không, lại quá sức ông sao?

Nghe những lời ấy, Xta-lô đỏ mặt giận dữ, đúng như An-đrát muốn. Hắn nhảy vọt lên không, và rơi thẳng xuống sông. Chuyện ấy cũng chẳng sao, vì hắn bơi giỏi. Nhưng An-đrát rút cung tên, thứ người Lắp-pi nào cũng mang theo, nhắm vào hắn. Anh nhắm rất trúng, nhưng Xta-lô nhảy vọt lên cao, mũi tên bay lọt giữa hai chân hắn. Phát thứ hai nhắm vào trán hắn cũng chẳng khá hơn, vì lần này Xta-lô nhảy cao sang phía bên kia, mũi tên bay lọt giữa ngón cái và ngón trỏ. Bấy giờ An-đrát nhắm mũi tên thứ ba cao hơn đầu Xta-lô một chút. Hắn nhảy lên sớm quá chỉ một khắc, và mũi tên cắm trúng giữa mạng sườn.

Bị thương chí mạng, nhưng Xta-lô chưa chết ngay, gắng bơi được vào bờ. Nằm duỗi dài trên cát, hắn chậm rãi nói với An-đrát:

— Hãy hứa rằng mày sẽ chôn cất ta tử tế. Khi xác ta đã nằm yên dưới mộ, hãy đi thuyền của ta băng qua vịnh, lấy hết những gì của ta mày thấy trong nhà. Con chó của ta thì mày phải giết, nhưng hãy tha cho con trai ta, An-đrát ạ.

Rồi hắn chết. An-đrát đi thuyền của hắn băng qua vịnh, tìm thấy con chó và cậu bé. Con chó trông dữ tợn, độc ác, anh chỉ một cú đấm đã giết chết. Vì ai cũng biết, nếu chó của Xta-lô liếm được máu chảy ra từ vết thương của chủ đã chết, Xta-lô sẽ sống lại. Vì thế chẳng bao giờ thấy một Xta-lô thật nào đi đâu mà không có chó. Nhưng ông quan chỉ là nửa Xta-lô, nên đã quên mất con chó khi đi tới mấy cái hồ nhỏ tìm An-đrát.

Sau đó, An-đrát bỏ hết vàng bạc châu báu tìm thấy trên thuyền vào túi, bảo cậu bé lên thuyền, đẩy thuyền khỏi bờ, để mặc con thuyền nhỏ trôi đi đâu thì đi, còn anh chạy về nhà. Với số của cải ấy, anh mua được một đàn tuần lộc lớn. Rồi chẳng bao lâu anh cưới được một cô vợ giàu có, mà bố mẹ cô trước kia không chịu nhận anh làm rể khi anh còn nghèo. Và hai vợ chồng sống hạnh phúc mãi mãi về sau.

— Hết —