Bí mật của vua rắn Pan-đa-ra

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, có năm trăm người buôn bán xuống thuyền giương buồm ra khơi. Tới ngày thứ bảy, khi đã khuất bóng đất liền, thuyền bị đắm giữa biển khơi, tất cả đều làm mồi cho cá, chỉ trừ một người. Người ấy nhờ gió đưa đẩy, dạt vào bến Ca-ram-bi-a.

Lên bờ trần truồng, tay trắng, anh ta đi khắp nơi xin ăn. Dân chúng nghĩ: "Đây là một nhà tu khổ hạnh, sống vui vẻ và biết đủ với chút ít." Họ đối đãi với anh hết sức tử tế. Nhưng anh ta nói:

— Tôi có đủ để sống rồi.

Người ta đem áo trong áo ngoài tới biếu, anh ta cũng không nhận. Họ bảo nhau:

— Chẳng nhà tu nào biết đủ hơn thế được nữa.

Họ càng quý anh hơn, dựng cho anh một am tu làm chỗ ở. Người ta gọi anh là nhà tu Ca-ram-bi-a. Sống ở đó, anh được trọng vọng và được biếu xén rất nhiều. Cả một vua rắn thần lẫn một vua chim thần Ga-ru-đa đều tới chào kính anh. Vua rắn thần tên là Pan-đa-ra.

Một hôm, vua chim thần tới chỗ nhà tu, chào hỏi xong thì ngồi xuống một bên, nói:

— Thưa thầy, loài chim chúng tôi mỗi lần tấn công loài rắn thần là bao nhiêu con chết. Chúng tôi không biết cách nào bắt rắn cho đúng. Người ta bảo việc này có điều gì bí mật. Có lẽ thầy dỗ ngọt được bọn chúng nói ra bí mật ấy chăng.

— Được thôi.

Vua chim thần chào từ biệt ra về. Vua rắn thần vừa tới, kính cẩn chào rồi ngồi xuống, nhà tu đã hỏi ngay:

— Này vua rắn, loài chim thần Ga-ru-đa bảo rằng mỗi lần chúng bắt các ngài thì nhiều con bị chết. Chúng phải tấn công thế nào thì mới bắt được các ngài cho chắc?

— Thưa thầy, đó là bí mật của chúng tôi. Nếu tôi nói ra thì sẽ đem lại diệt vong cho cả họ hàng tôi.

— Thật ra ngài nghi tôi sẽ đi kể với người khác chứ gì? Tôi chẳng kể với ai đâu. Tôi chỉ hỏi cho thoả tò mò thôi. Ngài cứ tin tôi mà nói, chẳng phải sợ gì hết.

Vua rắn thần hứa sẽ nói, rồi từ biệt ra về. Hôm sau, nhà tu lại hỏi, vua rắn vẫn chưa nói. Đến ngày thứ ba, khi vua rắn tới ngồi xuống, nhà tu nói:

— Hôm nay đã là ngày thứ ba từ lúc tôi hỏi ngài. Sao ngài không nói cho tôi biết?

— Thưa thầy, tôi sợ thầy kể với người khác.

— Tôi không hé một lời với bất cứ sinh linh nào. Ngài cứ nói, đừng sợ gì cả.

Bấy giờ vua rắn bắt nhà tu hứa không nói với ai, rồi kể:

— Thưa thầy, chúng tôi nuốt những hòn đá thật to cho mình nặng, rồi nằm xuống. Khi chim thần tới, chúng tôi há thật to miệng ra, nhe răng mà xông vào chúng. Chúng sà xuống đớp lấy đầu chúng tôi. Trong lúc chúng cố nhấc chúng tôi lên khỏi mặt đất, mà chúng tôi lại nặng như thế, thì nước trên mình chúng chảy ròng ròng, và chúng rơi xuống chết ngay giữa dòng nước. Cứ thế mà bao nhiêu chim thần bỏ mạng. Mà sao khi tấn công chúng tôi, chúng cứ nhè đầu mà đớp làm gì không biết? Nếu lũ dại ấy biết đớp lấy đuôi chúng tôi, dốc ngược đầu xuống, thì chúng sẽ bắt chúng tôi nôn hết đá đã nuốt ra, khiến chúng tôi nhẹ hẳn đi, và cứ thế mà quắp chúng tôi đi được.

Thế là con rắn đã để lộ bí mật của mình cho kẻ gian ác kia.

Vua rắn vừa đi, vua chim thần đã tới, chào nhà tu Ca-ram-bi-a, hỏi:

— Thế nào, thưa thầy, thầy đã biết được bí mật của vua rắn chưa?

— Biết rồi.

Rồi hắn kể lại hết y như lời vua rắn đã nói. Nghe xong, chim thần nói:

— Vua rắn đã phạm một lỗi lớn. Lẽ ra hắn không được nói với người khác cách diệt họ hàng mình. Thôi được, hôm nay ta phải tạo ra cơn gió của loài Ga-ru-đa mà bắt hắn trước tiên.

Thế là chim thần tạo ra cơn gió lớn, quắp lấy đuôi vua rắn Pan-đa-ra, dốc ngược đầu xuống, bắt rắn nôn hết những hòn đá đã nuốt, rồi quắp rắn bay vút lên không.

Pan-đa-ra bị treo ngược đầu giữa không trung, đau đớn than khóc:

— Chính ta đã tự chuốc lấy khổ đau! Kẻ nào để lộ điều thầm kín của mình, ăn nói bừa bãi, dễ hớ hênh, kẻ dại ấy lập tức bị nỗi sợ đè bẹp, như ta, vua rắn, bị con chim này quật ngã. Kẻ nào dại dột để lộ điều phải giấu khỏi ánh sáng ban ngày, kẻ ấy vì lời nói hớ hênh mà bị nỗi sợ đè bẹp, như ta, vua rắn, đang làm mồi cho con chim này.

— Chẳng bạn bè nào nên được chia sẻ những điều thầm kín nhất trong lòng mình. Người bạn tốt nhất nhiều khi lại là kẻ dại khờ nhất, còn nếu quá khôn ngoan thì hãy coi chừng sự phản trắc. Than ôi, ta đã tin hắn! Hắn chẳng phải một người tu hành thánh thiện, khổ hạnh nghiêm khắc đó sao? Ta đã để lộ bí mật của mình. Việc đã xong rồi, giờ ta chỉ còn biết khóc vì khốn khổ. Kẻ khốn nạn ấy đã len lỏi vào lòng tin của ta, ta chẳng giấu nổi hắn điều gì. Từ chính hắn mà mối nguy ta sợ hãi đã ập tới, giờ ta chỉ còn biết khóc vì khốn khổ.

— Cứ tưởng bạn mình trung thành tới tận đáy lòng, vì sợ hãi hay vì thương mến, người ta đem bí mật của mình kể cho một kẻ đê tiện, rồi kẻ dại ấy bị quật ngã, không bao giờ đứng dậy được nữa. Ai đem điều thầm kín đáng giấu kín mà nói ra giữa đám bạn xấu, thì bị người đời coi như một con rắn độc, ai cũng kêu: "Hãy tránh xa kẻ ấy ra!" Hỡi chim thần, chỉ cần ngài cứu chúng tôi, thì những người đàn bà xinh đẹp, những tấm áo lụa, gỗ đàn hương, vòng hoa, hương thơm, đến cả thức ăn thức uống, mọi điều ham muốn, chúng tôi đều xin từ bỏ.

Nghe tiếng rắn than khóc, chim thần trách:

— Hỡi vua rắn, ngươi đã để lộ bí mật của mình với nhà tu, sao giờ còn than khóc? Ba kẻ chúng ta sống ở đây, ngươi hãy kể xem kẻ nào đáng bị trách. Chẳng phải nhà tu, chẳng phải con chim, mà chính việc dại dột của ngươi, hỡi rắn, đã đẩy ngươi xuống tận cùng nỗi nhục này.

Pan-đa-ra đáp:

— Tôi cứ tưởng nhà tu ấy phải là bạn tôi, một người tu hành thánh thiện, khổ hạnh nghiêm khắc. Tôi đã để lộ bí mật của mình. Việc đã xong rồi, giờ tôi chỉ còn biết khóc vì khốn khổ.

Chim thần nói:

— Mọi sinh linh sinh ra trên đời đều phải chết. Nhưng con đường của trí tuệ thì luôn chứng tỏ là đúng. Nhờ hiểu biết, công bằng, tự chế và chân thật, con người rốt cuộc sẽ đạt được mục đích cao cả của mình. Cha mẹ thương mình hơn mọi người thân khác, không có người thứ ba nào thương mình bằng. Thế mà ngay cả với cha mẹ, cũng đừng để lộ điều thầm kín của mình, kẻo lỡ ra họ lại phản bội ngươi. Cha mẹ và họ hàng gần xa, đồng minh và bạn bè, ai cũng có thể thân thiết. Nhưng đừng trao điều thầm kín của mình cho ai trong số họ, kẻo sau này phải ân hận vì bị phụ lòng. Người vợ có thể trẻ trung, hiền thục, xinh đẹp, có đông bạn bè, được con cái thương yêu, nhưng ngay cả với nàng cũng đừng trao điều thầm kín, kẻo phải đề phòng sự phụ bạc.

— Bí mật của mình thì chớ nói ra, mà hãy giữ như giữ kho báu. Người khôn chẳng bao giờ tán thành việc để lộ điều bí mật. Người khôn không tiết lộ bí mật với kẻ thù, không tin những kẻ làm nô lệ cho ham muốn, vì đó là những kẻ bốc đồng. Ai đem điều thầm kín nói với kẻ chẳng khôn ngoan gì, sẽ phải lo sợ bị phản bội, và bị kẻ ấy nắm thóp. Tất cả những ai biết được điều đáng giấu kín của ngươi đều đe doạ sự yên ổn trong lòng ngươi. Vậy đừng trao bí mật ấy cho ai cả. Ban ngày, chỉ dám nhắc tới bí mật một mình với chính mình. Đêm khuya chớ nói ra bí mật ấy, vì ngay cạnh mình, chắc chắn có kẻ đang đứng nghe, sẵn sàng phản bội chỉ vì một lời nhỏ nhặt nhất mà chúng nghe được. Vậy xin đừng tin chúng.

— Như một toà thành lớn có hào sắt bao quanh, từ lâu kẻ thù không sao vào được, những ai giấu kín được điều mình toan tính cũng như thế. Những ai không vì lời nói bừa bãi mà để lộ manh mối của điều bí mật, luôn vững vàng giữ mình, thì mọi kẻ thù đều tránh xa họ, như người ta chạy thật xa khi bị rắn độc đuổi theo.

Nghe chim thần giảng như thế, Pan-đa-ra nói:

— Một nhà tu trọc đầu, trần truồng, bỏ nhà ra đi, lang thang khắp xứ xin ăn. Than ôi, tôi đã kể bí mật của mình với hắn, và lập tức rơi khỏi hạnh phúc, mất cả đức hạnh. Vậy một người tu hành phải sống thế nào, phải giữ những giới nguyện gì, phải tránh những lỗi gì? Làm sao để rũ bỏ được tội lỗi đeo bám mình, và rốt cuộc được lên cõi trời?

Chim thần đáp:

— Bằng lòng kiên nhẫn, sự tự chế, sự chịu đựng lâu dài, bằng cách từ bỏ thói vu khống và cơn giận, người tu hành có thể rũ sạch mọi tội lỗi, và rốt cuộc được lên cõi trời.

Nghe vua chim thần giảng chân lý như thế, Pan-đa-ra xin tha mạng:

— Như người mẹ nhìn đứa con trai bé bỏng, khắp người rung lên niềm vui thiêng liêng, hỡi vua của loài chim, xin ngài hãy rủ lòng thương tôi như mẹ thương con.

Chim thần tha mạng cho rắn, nói:

— Hỡi rắn, hôm nay ta tha cho ngươi khỏi chết. Trên đời chỉ có ba loại con: học trò, con nuôi và con ruột. Hãy vui lên, vì chắc chắn ngươi là một trong số đó.

Nói rồi chim thần từ trên không hạ xuống, nhẹ nhàng đặt kẻ thù của mình xuống mặt đất, nói:

— Hôm nay ngươi được tự do. Hãy đi đi, sống bình yên không còn hiểm nguy, dưới nước hay trên cạn tuỳ ý. Ta sẽ che chở cho ngươi. Như thầy thuốc giỏi đối với người bệnh tật, như hồ nước mát đối với kẻ đang khát, như ngôi nhà che chở khỏi giá rét, ta sẽ là chỗ nương tựa cho ngươi khi ngươi lạc lối. Đi đi!

Chim thần thả rắn đi. Rắn biến vào cõi của loài rắn thần.

Còn chim thần thì trở về chốn ở của loài Ga-ru-đa, nghĩ: "Con rắn Pan-đa-ra đã thề thốt để ta tin nó, và đã được ta thả ra. Giờ ta phải thử xem lòng nó đối với ta thế nào."

Chim thần tới cõi rắn thần, tạo ra cơn gió của loài Ga-ru-đa. Thấy vậy, vua rắn tưởng vua chim thần tới bắt mình, liền hoá ra thân hình dài một nghìn sải tay, nuốt đá nuốt cát cho mình nặng, rồi nằm xuống, giấu đuôi dưới mình, bạnh mang trên đầu, như sắp mổ vua chim thần. Thấy vậy, chim thần nói:

— Hỡi rắn, ngươi đã làm hoà với kẻ thù cũ, thế mà giờ lại nhe nanh ra. Nỗi sợ này từ đâu mà tới vậy?

Vua rắn đáp:

— Hãy luôn nghi ngờ kẻ thù, cũng đừng tin bạn là vững chắc. Yên tâm quá thì sinh ra hiểm hoạ, đủ để giết ta tận gốc. Sao lại tin kẻ mà mình đã từng thù địch từ lâu? Không, hãy luôn đề phòng. Chẳng ai có thể yêu thương kẻ thù của mình. Hãy làm cho mọi người tin mình, nhưng chớ tin ai cả. Mình thì đừng để ai nghi, còn mình thì hãy luôn biết nghi ngờ. Người thật sự khôn ngoan phải gắng hết sức để bản chất thật của mình không bao giờ bị người khác nhìn thấu.

Hai bên nói chuyện với nhau như thế, rồi làm lành, trở thành bạn bè, cùng nhau tới am của nhà tu.

Hai vị cao quý như thần, dáng vẻ thanh thoát, toả ra hơi thở thánh thiện, như đôi ngựa cùng cặp dưới một ách, cùng chạy tới tìm chỗ ở của vị "thánh nhân" kia. Vua rắn tới thẳng chỗ nhà tu. Pan-đa-ra nói với kẻ đã hại mình:

— Ông hãy biết rằng hôm nay, mọi hiểm nguy đã qua, tôi được tự do. Nhưng đó chẳng phải nhờ ông thương tôi đâu.

Nhà tu đáp:

— Ta xin long trọng nói rằng, ta thương vua chim thần hơn ta từng thương ngươi. Vì quý mến vị vua của loài chim ấy, ta đã cố ý mà làm, chứ chẳng phải vì dại dột mà lầm lỡ.

Nghe vậy, vua rắn nói:

— Người biết nhìn cả đời này lẫn đời sau thì chẳng bao giờ bị yêu ghét làm cho phiền não. Dưới lớp áo tự chế, ông muốn che giấu những việc làm ngang ngược mà tấm áo thánh thiện kia không sao che được. Ông trông có vẻ cao quý mà đầy những điều hèn hạ. Ông khoác áo tu hành mà chẳng biết tự chế. Bản tính ông bị những ý nghĩ thấp hèn nguyền rủa, ông thạo đủ mọi thứ việc tội lỗi.

Rồi để trách mắng hắn, vua rắn nguyền rủa:

— Hỡi kẻ mách lẻo, kẻ phản bội, kẻ muốn giết người bạn chẳng hề có lòng gian, bằng lời thề chân thật này của ta, ta cầu cho đầu ngươi vỡ tan thành bảy mảnh!

Thế là ngay trước mắt vua rắn, đầu nhà tu vỡ làm bảy mảnh. Ngay chỗ hắn đang ngồi, mặt đất nứt toác ra. Hắn biến xuống lòng đất, tái sinh nơi địa ngục A-tỳ. Còn vua rắn và vua chim thần ai về chốn nấy.

Vì thế, bạn bè chớ bao giờ phản trắc nhau. Không có kẻ nào tệ hơn một người bạn giả dối. Kẻ độc ác ấy đã bị chôn vùi dưới lòng đất, và nhà tu ấy đã chết chỉ vì một lời của vua rắn.

Đức Phật kể chuyện này khi Đề Bà Đạt Đa nói dối rồi bị đất nuốt chửng. Kể xong, Ngài cho biết: nhà tu thuở ấy là Đề Bà Đạt Đa, vua rắn thần là Xá Lợi Phất, còn vua chim thần Ga-ru-đa chính là Ngài.

— Hết —