Chương một. Lâu đài có ma và viên tướng hay vuốt mũi

Chương 1: Chương một. Lâu đài có ma và viên tướng hay vuốt mũi

Nhà cửa cũng như con người, đều có tiếng tăm của mình. Có những ngôi nhà mà theo lời mọi người là không sạch sẽ, tức là ở đó người ta thấy những biểu hiện này nọ của một sức mạnh ma quái, hay ít ra là khó hiểu. Những người theo thuyết gọi hồn đã cố làm nhiều điều để giải thích loại hiện tượng này, nhưng vì lý thuyết của họ không được tin cậy lắm, nên chuyện những ngôi nhà đáng sợ vẫn y nguyên như cũ.

Ở Pê-téc-bua, theo ý kiến của nhiều người, mang tiếng xấu như thế từ lâu là toà nhà đặc biệt vốn là cung điện của hoàng đế Pa-ven, mà nay được gọi là lâu đài Công binh. Những hiện tượng bí ẩn, mà người ta gán cho hồn ma và bóng ma, đã được nhận thấy ở đây gần như ngay từ khi lâu đài mới xây. Người ta kể rằng ngay khi hoàng đế Pa-ven còn sống, ở đây đã nghe thấy tiếng của Pi-e Đại đế, và cuối cùng chính hoàng đế Pa-ven cũng đã nhìn thấy bóng hồn của cụ tổ mình. Chuyện này, không hề bị bác bỏ, được ghi lại trong những tuyển tập in ở nước ngoài, nơi kể về cái chết đột ngột của Pa-ven Pê-tơ-rô-vích, và cả trong cuốn sách mới nhất bằng tiếng Nga của ông Cô-bê-cô. Người ta bảo cụ tổ đã rời khỏi mồ để báo cho người chắt rằng những ngày của ông ta chẳng còn bao lâu và kết cục đã gần kề. Lời báo trước ấy đã ứng nghiệm.

Vả lại, bóng hồn của Pi-e chẳng phải chỉ một mình hoàng đế Pa-ven nhìn thấy trong những bức tường lâu đài, mà cả những người thân cận của ông. Nói tóm lại, ngôi nhà đáng sợ vì ở đó có những bóng hồn, những bóng ma sống, hay ít ra là hiện về, và nói những điều gì đó đáng sợ, mà lại còn ứng nghiệm nữa. Cái chết bất ngờ, đột ngột của hoàng đế Pa-ven, nhân đó người ta trong xã hội lập tức nhớ lại và bàn tán về những bóng hồn báo trước đã gặp ông vua quá cố trong lâu đài, càng làm tăng thêm tiếng tăm u ám và bí ẩn của ngôi nhà ảm đạm này. Từ đó ngôi nhà mất đi ý nghĩa ngày trước của một cung điện có người ở, và như dân gian nói, thì nó đã “về tay học trò thiếu sinh quân”.

Ngày nay trong cung điện bị bỏ không ấy là chỗ ở của học viên ngành công binh, nhưng những người đầu tiên tới “ở cho quen hơi” lại là các học sinh thiếu sinh quân công binh thuở trước. Đó là một đám người còn trẻ hơn nữa, còn hoàn toàn chưa thoát khỏi những điều mê tín trẻ con, lại còn hiếu động, nghịch ngợm, tò mò và gan dạ. Lẽ dĩ nhiên ai trong bọn họ cũng ít nhiều biết những nỗi sợ người ta kể về toà lâu đài đáng sợ của mình. Bọn trẻ rất thích thú với những chi tiết của các câu chuyện rùng rợn và thấm đẫm những nỗi sợ ấy, còn những cậu nào đã kịp quen với chúng thì lại rất thích doạ người khác. Trò này rất thịnh hành trong đám thiếu sinh quân công binh, và cấp trên chẳng tài nào dẹp được cái thói xấu ấy, cho tới khi xảy ra một chuyện làm tất cả bỗng chốc chẳng còn ai thiết doạ nhau hay nghịch ngợm nữa.

Câu chuyện sắp kể đây chính là về chuyện ấy.

Đặc biệt thịnh hành là trò doạ những người mới tới, hay những đứa gọi là “lính mầm”, những đứa vừa vào lâu đài đã bỗng nghe được cả một núi chuyện rùng rợn về lâu đài, đến mức trở nên mê tín và nhút nhát vô cùng. Điều làm chúng sợ nhất là ở một đầu hành lang lâu đài có một căn phòng từng là phòng ngủ của hoàng đế Pa-ven quá cố, nơi ông lên giường nằm nghỉ còn khoẻ mạnh, còn sáng ra thì người ta khiêng ông ra đã chết. Bọn “lính cũ” quả quyết rằng hồn hoàng đế sống trong căn phòng ấy, đêm nào cũng ra ngoài đi xem xét toà lâu đài yêu quý của mình, và bọn “lính mầm” tin là thật. Căn phòng ấy lúc nào cũng khoá chặt, lại chẳng phải bằng một mà bằng mấy cái khoá, nhưng với hồn ma thì ai cũng biết, chẳng khoá chốt nào có nghĩa lý gì. Hơn nữa, người ta bảo rằng vẫn có cách nào đó lọt vào căn phòng ấy được. Hình như thật sự là thế. Ít ra thì có một truyền thuyết từng sống và tới giờ vẫn sống, rằng có mấy “học trò cũ” đã làm được điều ấy, và chuyện cứ thế kéo dài cho tới khi một cậu trong số đó nghĩ ra một trò nghịch liều lĩnh, mà cậu đã phải trả giá đắt. Cậu tìm ra một lối chui không ai biết vào căn phòng ngủ đáng sợ của ông vua quá cố, kịp mang vào đó một tấm khăn trải giường, giấu ở đấy, rồi tối tối chui vào, trùm tấm khăn kín từ đầu đến chân, đứng ở khung cửa sổ tối om nhìn ra phố Xa-đô-vai-a, nơi ai đi bộ hay đi xe ngang qua mà nhìn về phía ấy đều thấy rõ.

Đóng vai hồn ma như thế, cậu thiếu sinh quân quả đã kịp làm cho nhiều người mê tín sống trong lâu đài, và cả những người qua đường từng thấy cái bóng trắng của cậu, khiếp sợ. Ai cũng tưởng đó là bóng hồn của ông vua quá cố.

Trò nghịch này kéo dài mấy tháng và làm lan ra một lời đồn dai dẳng rằng Pa-ven Pê-tơ-rô-vích đêm đêm đi quanh phòng ngủ của mình và nhìn từ cửa sổ ra thành Pê-téc-bua. Nhiều người hình dung rõ ràng, sống động đến không còn nghi ngờ gì, rằng cái bóng trắng đứng ở cửa sổ đã bao lần gật đầu, cúi chào họ. Quả thật cậu thiếu sinh quân có làm những trò như thế. Tất cả những chuyện ấy gây ra trong lâu đài những cuộc bàn tán rộng khắp, với đủ thứ lời giải đoán điềm báo, và kết thúc ở chỗ cậu thiếu sinh quân gây ra cơn hoảng loạn kể trên bị bắt quả tang, chịu “một trận phạt làm gương bằng roi vọt”, rồi biến mất khỏi trường mãi mãi. Có lời đồn rằng cậu học trò xấu số ấy đã chẳng may làm hoảng sợ, bằng sự xuất hiện ở cửa sổ, một nhân vật cao quý tình cờ đi xe ngang qua lâu đài, và vì thế bị phạt chẳng nương tay như với trẻ con. Nói gọn hơn, đám thiếu sinh quân bảo nhau rằng cậu bé nghịch ngợm bất hạnh đã “chết dưới làn roi”, và vì vào thời ấy những chuyện như thế không có vẻ gì khó tin, nên người ta tin cả lời đồn này, và từ đó chính cậu thiếu sinh quân ấy trở thành một bóng ma mới. Bạn bè bắt đầu thấy cậu “thân mình đầy vết roi”, trên trán đeo dải băng tang như người nằm trong quan tài, và nghe nói trên dải băng còn đọc được dòng chữ: “Con chỉ nếm một chút mật ong, mà nay con phải chết.”

Nếu nhớ lại câu chuyện trong Kinh Thánh có những lời ấy, thì nó thật cảm động.

Ít lâu sau khi cậu thiếu sinh quân chết, căn phòng ngủ, nơi phát ra những nỗi sợ chính của lâu đài Công binh, được mở ra và được sửa sang để dùng vào việc khác, khiến nó mất hẳn vẻ rùng rợn, nhưng những truyền thuyết về bóng ma vẫn sống rất lâu, dẫu bí mật đã bị vạch trần. Các học sinh vẫn tiếp tục tin rằng trong lâu đài của họ có một hồn ma sống, và thỉnh thoảng hiện ra vào ban đêm. Đó là niềm tin chung, giữ đều như nhau ở cả học sinh nhỏ lẫn học sinh lớn, chỉ có khác là bọn nhỏ thì tin mù quáng vào bóng ma, còn bọn lớn thì đôi khi chính mình bày ra những lần nó hiện. Nhưng điều này chẳng cản trở điều kia, và chính những kẻ giả làm bóng ma cũng sợ nó. Cũng như có những kẻ “bịa ra phép lạ”, tự mình làm ra phép lạ, rồi tự mình sùng bái nó, thậm chí tin là thật.

Học sinh nhỏ tuổi không biết “toàn bộ câu chuyện”, vì việc bàn tán về nó sau vụ cậu học trò bị phạt roi tàn nhẫn bị nghiêm cấm gắt gao, nhưng chúng tin rằng đàn anh, trong đó còn có những bạn học của cậu bị đánh roi, hay bị đánh tới chết, biết hết bí mật của bóng ma. Điều ấy cho đàn anh một uy thế lớn, và bọn họ tận dụng nó cho tới năm 1859 hay 1860, khi chính bốn người trong bọn họ phải chịu một trận hoảng sợ khủng khiếp, mà tôi sẽ kể lại theo lời một người trong cuộc của trò đùa không phải lúc bên linh cữu.

Vào năm 1859 hay 1860 ấy, trong lâu đài Công binh, viên hiệu trưởng của trường là tướng Lam-nốp-xki qua đời. Ông khó mà là một vị chỉ huy được đám học trò yêu mến, và nghe nói hình như cũng chẳng được cấp trên đánh giá cao lắm. Bọn học trò kể ra nhiều lý do: người ta thấy ông tướng đối xử với trẻ con rất nghiêm khắc và thờ ơ, ít để tâm tới nhu cầu của chúng, chẳng lo tới việc ăn ở của chúng, mà điều chính là ông hay quấy rầy, bắt bẻ, khắt khe vụn vặt. Trong trường còn đồn rằng tự bản thân ông tướng có lẽ còn độc ác hơn nữa, nhưng cái tính hung dữ không ai cản nổi của ông được thuần hoá bởi bà vợ hiền lành như thiên thần, người mà chưa một học sinh nào từng thấy mặt, vì bà ốm đau liên miên, nhưng họ coi bà là vị thần hộ mệnh tốt lành, che chở mọi người khỏi cơn hung dữ cuối cùng của ông tướng.

Ngoài cái tiếng về tính tình như thế, tướng Lam-nốp-xki còn có những cung cách rất khó chịu. Trong số đó có những thói buồn cười mà bọn trẻ hay bắt bẻ, và khi muốn “diễn lại” ông chỉ huy chúng không ưa, chúng thường đem một trong những thói buồn cười ấy ra phóng đại tới mức thành tranh biếm hoạ.

Thói buồn cười nhất của Lam-nốp-xki là khi đọc một bài diễn văn hay khi răn dạy điều gì, ông luôn lấy cả năm ngón tay phải vuốt mũi. Theo cách bọn học trò mô tả, thì trông như thể ông đang “vắt sữa chữ từ trong mũi ra”. Ông quá cố không có tài ăn nói, và như người ta bảo, thường thiếu chữ để diễn đạt những lời răn dạy của bề trên với trẻ con, cho nên hễ vấp váp là việc “vắt sữa” mũi lại mạnh thêm, còn bọn học trò lập tức mất cả vẻ nghiêm trang, bắt đầu cười khúc khích với nhau. Thấy cái sự vi phạm kỷ luật ấy, ông tướng lại càng tức giận hơn và phạt chúng. Thế là quan hệ giữa ông tướng và đám học trò ngày càng tệ hơn, mà trong chuyện này, theo ý bọn học trò, kẻ có lỗi nhiều nhất là cái “mũi”.

Không ưa Lam-nốp-xki, bọn học trò chẳng bỏ lỡ dịp nào để chọc tức ông, trả thù ông, làm mất uy tín ông bằng cách này cách khác trước mắt những bạn học mới. Với mục đích ấy, chúng tung ra trong trường lời đồn rằng Lam-nốp-xki giao du với ma quỷ, bắt lũ quỷ khiêng đá cẩm thạch cho ông, thứ đá mà Lam-nốp-xki cung cấp cho một công trình nào đó, hình như là cho nhà thờ lớn I-xa-ác. Nhưng vì lũ quỷ đã chán việc này, nên người ta kể rằng chúng sốt ruột chờ ông tướng chết, coi đó là việc sẽ trả lại tự do cho chúng. Còn để chuyện này trông càng đáng tin hơn, một buổi tối, đúng ngày lễ thánh bổn mạng của ông tướng, bọn học trò đã làm cho ông một chuyện rất khó chịu, bày ra một “đám ma”. Chuyện được bày ra thế này: khi khách khứa đang tiệc tùng trong nhà ở của Lam-nốp-xki, thì ở hành lang khu học trò xuất hiện một đám rước buồn thảm. Mấy cậu học trò trùm khăn trải giường, tay cầm nến, khiêng trên cáng một hình nộm đeo mặt nạ mũi dài và khe khẽ hát những bài ca đưa tang. Những kẻ bày ra lễ ấy bị phát hiện và bị phạt, nhưng tới ngày lễ bổn mạng sau của Lam-nốp-xki, trò đùa đám ma không thể tha thứ ấy lại được lặp lại. Chuyện cứ thế cho tới năm 1859 hay 1860, khi tướng Lam-nốp-xki chết thật, và phải cử hành đám tang thật của ông. Theo lệ thời bấy giờ, học trò phải thay phiên nhau đứng canh bên linh cữu, và chính lúc ấy đã xảy ra câu chuyện khủng khiếp, làm khiếp vía chính những người hùng đã bao lâu doạ người khác.

— Hết chương 1 —