Bùi Thầm đắc đạo

Bùi Thầm, Vương Kính Bá và Lương Phương kết làm bạn tu hành ngoài cõi đời. Trong khoảng năm Đại Nghiệp đời Tuỳ, ba người cùng vào núi Bạch Lộc học đạo. Họ cho rằng vàng bạc có thể luyện thành, thuốc trường sinh có thể có được, bay lên mây hoá thành tiên chẳng qua là nhờ tích luỹ công phu học tập. Họ khổ công hái thuốc luyện đan, tay chân chai sạn, suốt hơn mười năm.

Chẳng bao lâu, Lương Phương chết. Vương Kính Bá bảo Bùi Thầm:

— Chúng ta bỏ nước, quên nhà, tai không nghe đàn sáo, miệng chán thịt béo, mắt bỏ sắc đẹp, rời nhà cao mà vui lều cỏ, coi rẻ cuộc vui mà quý cảnh vắng lặng, há chẳng phải mong được cưỡi mây cưỡi hạc, dạo chơi nơi Bồng Hồ đó sao? Dù không thành tiên, cũng mong sống lâu, thọ ngang trời đất. Nay biển tiên mênh mông không bờ, trường sinh chưa tới, vất vả ngoài mây núi mà vẫn không khỏi chết. Điều tôi muốn bây giờ là xuống núi, cưỡi ngựa béo, mặc áo nhẹ, nghe hát ngắm người đẹp, đi chơi Trường An, Lạc Dương. Thoả ý rồi mới cầu hiển đạt, lập công dựng nghiệp, cho vẻ vang cõi người. Dẫu không được nghỉ chân ở ba núi tiên, uống rượu ở ao Dao Trì, cưỡi rồng mặc ráng, hát cùng loan, bay cùng phượng, làm bạn với các vị tiên ông, thì cũng được đeo ấn vàng, kéo dải tía, vẽ hình lên gác Lăng Yên, đứng vào hàng khanh đại phu. Như thế thì sao? Anh sao không về đi? Đừng chết uổng trong núi sâu.

Bùi Thầm nói:

— Tôi là người đã tỉnh mộng, không còn mê muội nữa.

Kính Bá bèn về, Bùi Thầm giữ không được.

Lúc ấy là đầu năm Trinh Quán đời Đường. Kính Bá nhờ tên còn trong sổ quan cũ mà được bổ làm tham quân kỵ tào ở Tả vũ vệ. Đại tướng quân Triệu Phỉ gả con gái cho. Mấy năm sau, Kính Bá được thăng làm bình sự ở Đại Lý tự, mặc áo đỏ, phụng mệnh đi Hoài Nam, đi thuyền qua Cao Bưu.

Quan khâm sai đi tới đâu, tiếng quát dẹp đường vù vù như gió, thuyền bè qua lại không dám động. Lúc ấy trời mưa lâm râm, bỗng có một chiếc thuyền đánh cá vượt qua, trên thuyền có một ông già khoác áo tơi, đội nón lá, khua mái chèo mà đi, nhanh như gió. Kính Bá nghĩ: ta là quan khâm sai, uy danh vang xa gần, thế mà lão đánh cá này dám vượt qua thuyền ta. Nhìn kỹ thì ra là Bùi Thầm. Kính Bá vội sai đuổi theo, mời buộc thuyền lại, mời vào ngồi trong khoang, nắm tay mà an ủi:

— Anh ở lâu trong núi sâu, vứt bỏ danh vọng quan tước mà chẳng làm nên trò trống gì, đến nông nỗi này. Gió không buộc được, bóng không bắt được. Người xưa than đêm dài còn thắp đuốc mà đi chơi, huống chi tuổi trẻ ban ngày mà vứt bỏ đi. Tôi ra núi mấy năm, nay đã làm bình sự ở Đình uý rồi. Vừa rồi tôi xét án công bằng, được vua ban áo đỏ. Hoài Nam có vụ án khó, nay đang treo ở nha môn, nhà vua chọn quan lại tinh tường để xét lại, tôi được dự chọn, nên mới có chuyến đi này. Tuy chưa dám nói là hiển đạt, nhưng so với ông già trong núi, tôi tự cho là hơn chút ít. Anh cam chịu khổ cực, vẫn y như ngày trước, lạ thật, lạ thật! Bây giờ anh cần gì, tôi sẽ biếu.

Bùi Thầm nói:

— Bọn chúng tôi là người quê mùa, lòng gần với mây với hạc, đừng lấy con chuột thối ra mà doạ. Tôi chìm, anh nổi, cá với chim mỗi loài một thích, cần gì khoe khoang. Những thứ người đời cần, tôi sẽ cho anh, anh lấy gì cho tôi? Tôi với bạn trong núi thỉnh thoảng xuống Quảng Lăng bán thuốc, cũng có chỗ nghỉ chân. Phía đông cầu Thanh Viên có một vườn anh đào mấy dặm, cái cổng xe ở phía bắc vườn, chính là nhà tôi. Khi nào việc công rảnh rang, anh tìm tôi ở đó.

Nói xong, Bùi Thầm thoắt cái đã đi mất.

Kính Bá đến Quảng Lăng được hơn mười ngày, việc công hơi rảnh, nhớ lời Bùi Thầm, bèn đi tìm. Quả có cái cổng xe. Hỏi thử thì đúng là nhà họ Bùi. Có người dẫn vào. Lúc đầu cảnh còn hoang vắng, càng đi càng đẹp. Đi mấy trăm bước mới tới cổng lớn, lầu gác trùng điệp, hoa cây tươi tốt, như không phải cõi người. Khói biếc xanh um, cảnh sắc tươi đẹp, không sao tả được. Gió thơm thoảng tới, tinh thần sảng khoái, lâng lâng như muốn bay lên mây. Kính Bá không còn coi xe khâm sai là trọng nữa, nhìn thân mình như con chuột thối, nhìn đám tuỳ tùng như lũ kiến.

Chốc lát nghe tiếng gươm, ngọc bội lanh canh, hai đứa hầu áo xanh ra nói:

— Ông chủ ra.

Liền có một người mũ áo oai vệ, dáng mạo đẹp lạ bước ra. Kính Bá bước tới lạy, nhìn kỹ thì là Bùi Thầm. Bùi Thầm an ủi:

— Làm quan cõi bụi, ăn của tanh hôi đã lâu, ngọn lửa lo âu ham muốn bốc cháy trong lòng, cõng nó mà đi, hẳn là mệt nhọc lắm.

Rồi Bùi Thầm vái mời vào, ngồi ở nhà giữa. Cửa sổ, cột kèo đều nạm ngọc quý, bình phong màn trướng đều vẽ mây hạc. Một lát, bốn đứa hầu áo xanh bưng mâm ngọc biếc ra, đồ dùng quý lạ, không phải của cõi người, rượu thơm món ngon, mắt chưa từng thấy.

Trời sắp tối, Bùi Thầm sai kéo chiếu ngồi sát lại, thắp đèn chín sắc, ánh sáng rực khắp bàn. Hai mươi nữ nhạc, ai cũng đẹp tuyệt đời, ngồi thành hàng phía trước.

Bùi Thầm quay sang bảo gã hầu đầu vàng:

— Vương bình sự ngày xưa là bạn trong núi của ta. Lòng đạo không vững, bỏ ta xuống núi. Xa nhau gần mười năm, mới làm tới chức thuộc quan của Đình uý. Nay lòng trần đã thành, phải có người hát xướng cõi trần mới làm hắn vui được. Đám con hát chẳng có ai đáng gọi, phải gọi con gái nhà sĩ đại phu đã có chồng. Nếu gần đây không có ai đẹp, thì trong vòng năm nghìn dặm đều có thể chọn.

Gã đầu vàng vâng dạ mà đi. Các nàng đang so dây đàn tranh ngọc biếc, chưa so xong thì gã đầu vàng đã về báo, dẫn một người đàn bà từ thềm phía tây lên, lạy trước chiếu Bùi Thầm. Bùi Thầm chỉ mà bảo:

— Chào Vương bình sự đi.

Kính Bá vái đáp, nhìn kỹ thì chính là vợ mình, Triệu thị. Kính Bá kinh ngạc không dám nói. Người vợ cũng sợ lắm, cứ nhìn chồng mãi. Bùi Thầm cho nàng ngồi dưới thềm ngọc. Một đứa hầu bưng chiếc đàn tranh khảm đồi mồi trao cho nàng. Đàn tranh vốn là ngón sở trường của Triệu thị. Bùi Thầm bảo nàng hoà đàn cùng các nàng kia để mời rượu.

Đang ngồi, Kính Bá lấy một quả mận đỏ thẫm ném cho vợ. Triệu thị nhìn chồng, lén buộc quả mận vào dải áo. Các nàng tấu những khúc nàng không theo kịp, Bùi Thầm bèn bảo các nàng theo khúc Triệu thị đánh, thỉnh thoảng lại dừng, để nàng trổ hết khúc nhạc của mình. Tiếng hát điệu múa tuy không phải nhạc trời chín khúc, nhưng trong trẻo trầm bổng, chén thù chén tạc vui thoả vô cùng.

Trời sắp sáng, Bùi Thầm gọi gã đầu vàng lại, bảo:

— Đưa phu nhân họ Triệu về.

Rồi Bùi Thầm nói với Triệu thị:

— Nhà này là hoạ đường trên chín tầng trời, người thường không tới được. Ta ngày xưa với Vương là bạn ngoài cõi đời. Thương hắn bị đời trần mê hoặc, tự lao vào nước sôi lửa bỏng, lấy cái khôn tự đốt mình, lấy cái sáng tự hại mình, sắp chìm nổi trong biển sống chết mà tìm bờ không thấy. Cho nên ta gọi phu nhân tới đây, cũng là để thức tỉnh hắn. Cuộc gặp hôm nay thật khó có lần nữa, cũng là số trước của phu nhân nên mới được tạm tới chơi. Núi mây muôn trùng, đi về vất vả, xin đừng từ nan.

Triệu thị lạy rồi đi. Bùi Thầm bảo Kính Bá:

— Xe khâm sai của ông lưu lại đây một đêm, há chẳng làm kinh động đám tuỳ tùng sao? Ông nên về quán trọ đi. Lúc nào chưa phải về triều mà rảnh rỗi thì cứ tới thăm tôi. Đường trần xa xôi, muôn mối lo đánh vào người, hãy gắng mà tự giữ gìn.

Kính Bá lạy tạ rồi về. Năm ngày sau, sắp trở về kinh, Kính Bá lén tới từ biệt, thì cổng xe kia không còn nhà cửa gì nữa, chỉ là một bãi đất hoang, cỏ khói ngút tầm mắt. Kính Bá buồn bã quay về.

Về tới kinh tâu việc xong, Kính Bá trở về nhà riêng. Người nhà họ Triệu đều giận dữ trách:

— Con gái chúng tôi thật quê mùa vụng về, không đáng hầu hạ quân tử. Nhưng đã cưới hỏi đàng hoàng, thì cũng phải kính trọng nó. Trên thì thờ tổ tiên, dưới thì nối dõi, há phải chuyện qua loa. Sao lại dùng yêu thuật đưa nó đi xa vạn dặm để mua vui cho tai mắt người ta? Quả mận đỏ còn đây, bữa tiệc ấy đủ làm chứng, còn giấu làm gì?

Kính Bá kể hết sự tình, rồi nói:

— Lúc ấy tôi cũng không lường được. Đó là Bùi Thầm đạo đã thành, đem ra khoe với tôi.

Người vợ cũng nhớ lời Bùi Thầm nói, bèn không trách nữa.

Ôi, phép biến hoá của thần tiên quả như thế sao? Hay là kẻ làm ảo thuật bán nghề để mê hoặc người ta? Thật chẳng phải trí khôn thường mà hiểu thấu được. Vả lại chim sẻ hoá con trai, chim trĩ hoá con sò, người hoá hổ, cỏ mục hoá đom đóm, bọ hung hoá ve sầu, cá côn hoá chim bằng, sự biến hoá của muôn vật mà sách vở ghi chép, đã không thể lấy trí khôn mà hiểu hết, huống chi những chuyện ngoài tai mắt.

— Hết —