Chiếc váy tím

Ta hãy xét tới cái sắc màu gọi là màu tím. Đó là một màu xưa nay vẫn được các con trai con gái của loài người trọng vọng, mà trọng vọng là phải. Các hoàng đế giành nó làm màu nhuộm riêng của mình. Những tay sành rượu ở khắp nơi đều tìm cách đưa cái mũi của mình tới cái sắc ấm áp sinh ra khi màu đỏ hoà với màu xanh. Người ta nói các hoàng tử sinh ra trong màu tím, và hẳn là đúng thế thật, vì những cơn đau bụng cũng nhuộm gương mặt các hoàng tử bằng cái sắc vương giả ấy, y hệt như gương mặt mũi hếch của thằng con nhà tiều phu. Đàn bà con gái ai cũng mê nó, khi nó đang là mốt.

Mà bây giờ màu tím đang được mặc. Bạn cứ để ý ngoài phố mà xem. Dĩ nhiên các màu khác cũng mốt lắm. Thật thế, hôm nọ tôi thấy một bộ đáng yêu lắm, vải len mỏng màu ô liu, váy ba tầng diềm, viền những ô lụa ghép, khăn choàng ren rủ xuống, mở ra trên một chiếc áo gi-lê xếp nếp, tay áo phồng hai tầng có dải ren giữ hai đường diềm nhún. Nhưng bạn cũng thấy khối người mặc màu tím. Ồ, có chứ. Chiều nào bạn cứ thử đi dạo một vòng phố Hai mươi ba mà xem.

Vì thế Mây-đa, cô gái có đôi mắt nâu to tròn và mái tóc màu quế ở cửa hàng Tổ Ong, mới bảo Grây-xơ, cô gái cài trâm đá giả kim cương, ăn nói có vị bạc hà the the, rằng:

— Tớ sẽ may một chiếc váy tím. Một chiếc váy tím đặt thợ may hẳn hoi, để mặc ngày lễ Tạ ơn.

— Ồ, thế à, Grây-xơ nói, tay đang xếp mấy đôi găng cỡ số bảy rưỡi vào hộp cỡ số sáu ba phần tư. Còn tớ thì màu đỏ. Trên Đại lộ Năm người ta mặc đỏ nhiều hơn. Mà hình như đàn ông ai cũng thích màu đỏ.

— Tớ thích màu tím nhất, Mây-đa nói. Mà lão Sơ-lê-gơn đã hứa may cho tớ với giá tám đô-la. Nó sẽ đẹp lắm. Tớ sẽ có một chiếc váy xếp li, với áo khoác kiểu bờ-lu-dông viền một dải đăng-ten kim tuyến dưới cổ áo dạ trắng có hai hàng...

— Đồ ma lanh! Grây-xơ nói, nháy mắt một cái ra chiều từng trải.

— ...dây viền thêu nổi trên áo gi-lê trắng vạt chéo, có vạt áo xếp li, và...

— Đồ ma lanh! Đồ ma lanh! Grây-xơ nhắc lại.

— ...tay áo phồng kiểu đùi cừu xếp li, có dải nhung rút chun trên cổ tay áo lót trong. Cậu nói thế là có ý gì?

— Cậu nghĩ là anh Ram-xi thích màu tím. Hôm qua tớ nghe anh ấy bảo mấy sắc đỏ thẫm trông tuyệt lắm.

— Tớ cóc cần, Mây-đa nói. Tớ thích màu tím hơn, ai không thích thì cứ việc sang bên kia đường mà đi.

Điều này gợi ra ý nghĩ rằng rốt cuộc những kẻ theo màu tím có lẽ cũng dễ mắc chút ảo tưởng. Nguy cơ đã ở gần khi một cô gái nghĩ rằng mình có thể mặc màu tím mà chẳng cần đếm xỉa gì tới nước da hay ý kiến của người khác. Cũng như khi các hoàng đế nghĩ rằng tấm long bào màu tím của mình sẽ mặc được mãi mãi.

Sau tám tháng tằn tiện, Mây-đa đã để dành được mười tám đô-la. Số tiền ấy đủ mua vải may chiếc váy tím và trả trước cho Sơ-lê-gơn bốn đô-la tiền công. Vào ngày trước lễ Tạ ơn, cô sẽ có vừa đủ để trả nốt bốn đô-la còn lại. Rồi thì được đón ngày lễ trong bộ váy mới. Trên đời còn gì mê hồn hơn thế?

Lão Bác-man, chủ cửa hàng Tổ Ong, năm nào cũng mở tiệc lễ Tạ ơn đãi nhân viên. Suốt ba trăm sáu mươi tư ngày sau đó, trừ các ngày Chủ nhật, ngày nào lão cũng nhắc họ nhớ tới niềm vui của bữa tiệc vừa qua và niềm mong đợi bữa tiệc sắp tới, để họ hăng hái làm việc hơn. Bữa tiệc được bày ngay trong cửa hàng, trên một trong những chiếc bàn dài ở giữa gian phòng. Người ta dán giấy gói hàng lên các cửa kính mặt tiền, còn gà tây và những món ngon khác thì được mang vào bằng cửa sau từ tiệm ăn ở góc phố. Bạn sẽ nhận ra rằng Tổ Ong chẳng phải một cửa hàng bách hoá sang trọng có thang máy cuốn với những cô bán hàng chải tóc bồng. Nó nhỏ tới mức gần như có thể gọi là một cửa hiệu, và ở đó bạn thật sự có thể bước vào, được phục vụ, rồi bước ra. Và năm nào trong bữa tiệc lễ Tạ ơn, anh Ram-xi cũng...

Ôi, chết thật! Lẽ ra tôi phải nói về anh Ram-xi trước tiên mới phải. Anh quan trọng hơn cả màu tím hay màu xanh, thậm chí hơn cả món nước sốt việt quất đỏ.

Anh Ram-xi là trưởng quầy, và riêng tôi thì tôi đứng về phía anh. Anh chẳng bao giờ véo tay các cô khi đi ngang qua họ ở những góc tối trong cửa hàng. Và những lúc vắng khách, anh kể chuyện cho các cô nghe, các cô cười khúc khích kêu "Ôi, xì!", thì cũng chỉ là xì cho vui chứ chẳng có ý gì. Ngoài chuyện là một quý ông, anh Ram-xi còn kì quặc và độc đáo ở những mặt khác. Anh là một kẻ cuồng sức khoẻ, tin rằng người ta không bao giờ được ăn bất cứ thứ gì ngon lành. Anh kịch liệt phản đối việc ai đó được dễ chịu, việc tránh vào nhà khi bão tuyết, việc đi giày cao su chống ướt, việc uống thuốc, hay việc nâng niu chiều chuộng bản thân dưới bất cứ hình thức nào. Cả mười cô gái trong cửa hàng, tối nào cũng có những giấc mơ nho nhỏ thơm mùi sườn lợn với hành rán, mơ được trở thành bà Ram-xi. Bởi năm tới lão Bác-man sẽ nhận anh làm người hùn vốn. Và cô nào cũng biết rằng nếu bắt được anh, cô sẽ đánh văng mấy cái ý tưởng kì cục về sức khoẻ ấy lên tận trời xanh, trước cả khi cơn khó tiêu vì bánh cưới qua đi.

Anh Ram-xi là người chủ trì các bữa tiệc. Năm nào họ cũng mời hai người Ý tới chơi vĩ cầm và đàn hạc, và tổ chức một buổi khiêu vũ nho nhỏ ngay trong cửa hàng.

Và giờ đây có hai chiếc váy đang được thai nghén để quyến rũ anh Ram-xi, một chiếc màu tím, một chiếc màu đỏ. Dĩ nhiên tám cô kia cũng sẽ có váy, nhưng họ không đáng kể. Có lẽ họ chỉ mặc mấy bộ áo sơ mi với váy đen, chẳng có gì rực rỡ như màu tím hay màu đỏ.

Grây-xơ cũng đã để dành được tiền. Cô định mua váy may sẵn. Ồ, mất công với thợ may làm gì, khi người ta có dáng thì mặc gì chẳng vừa. Váy may sẵn là để dành cho những dáng người hoàn hảo, chỉ có điều tớ phải bóp bớt eo lại, vì dáng người trung bình eo to quá.

Đêm trước lễ Tạ ơn tới. Mây-đa vội vã về nhà, lòng háo hức, rạng rỡ khi nghĩ tới ngày mai tươi đẹp. Những ý nghĩ của cô toàn màu tím, nhưng bản thân chúng thì trong trắng, ấy là niềm hăng say vui sướng của tuổi trẻ đối với những niềm vui mà tuổi trẻ phải có, không thì sẽ héo tàn. Cô biết màu tím sẽ hợp với mình. Và lần thứ một nghìn, cô cố tự trấn an rằng anh Ram-xi đã nói anh thích màu tím chứ không phải màu đỏ. Cô định về nhà trước để lấy bốn đô-la gói trong mảnh giấy lụa ở ngăn kéo dưới cùng của bàn trang điểm, rồi đi trả tiền cho Sơ-lê-gơn và tự mang chiếc váy về.

Grây-xơ ở cùng nhà. Cô thuê căn phòng hành lang ngay trên phòng Mây-đa.

Về tới nhà, Mây-đa thấy ồn ào và lộn xộn. Lưỡi bà chủ nhà khua chua loét ngoài hành lang như cái que đánh bơ khuấy trong thùng sữa chua. Rồi Grây-xơ đi xuống phòng cô, khóc, mắt đỏ như bất cứ chiếc váy đỏ nào.

— Mụ ấy bảo tớ phải dọn đi, Grây-xơ nói. Cái mụ già khốn kiếp. Chỉ vì tớ nợ mụ bốn đô-la. Mụ đã quẳng cái rương của tớ ra hành lang và khoá cửa lại rồi. Tớ chẳng có chỗ nào khác mà đi. Tớ chẳng còn xu nào cả.

— Hôm qua cậu còn tiền cơ mà, Mây-đa nói.

— Tớ trả tiền váy rồi, Grây-xơ nói. Tớ cứ tưởng mụ ấy sẽ chờ tới tuần sau mới đòi tiền nhà.

Sụt sịt, sụt sịt, nức nở, sụt sịt.

Thế là bốn đô-la của Mây-đa đi ra. Nó phải đi ra thôi.

— Cậu thật là thiên thần! Grây-xơ reo lên, giờ đây đã thành cầu vồng thay vì hoàng hôn. Tớ sẽ trả cho mụ già bủn xỉn ấy, rồi tớ sẽ mặc thử váy. Tớ thấy nó đẹp như trên thiên đường. Lên mà xem đi. Tớ sẽ trả lại cậu, mỗi tuần một đô-la, thật đấy.

Lễ Tạ ơn.

Bữa tiệc sẽ bắt đầu lúc trưa. Mười hai giờ kém mười lăm, Grây-xơ uốn éo bước vào phòng Mây-đa. Phải, trông cô thật quyến rũ. Màu đỏ đúng là màu của cô. Mây-đa ngồi bên cửa sổ trong chiếc váy len cũ và chiếc áo cánh xanh, đang mạng một chiếc tất. À không, đang thêu thùa.

— Ơ kìa, trời đất ơi! Cậu vẫn chưa thay đồ à? Cô gái mặc đỏ kêu lanh lảnh. Đằng sau lưng tớ trông có vừa không? Cậu có thấy mấy cái nút nhung này trông sang kinh khủng không? Sao cậu chưa thay đồ, Mây-đa?

— Váy của tớ không may xong kịp, Mây-đa nói. Tớ không đi dự tiệc đâu.

— Tiếc quá. Ôi, tớ tiếc cho cậu quá, Mây-đa. Sao cậu không mặc tạm cái gì đó rồi đi cùng tớ? Toàn người trong cửa hàng cả mà, cậu biết đấy, họ chẳng để ý đâu.

— Tớ đã quyết mặc váy tím của tớ, Mây-đa nói. Không có nó thì tớ không đi đâu hết. Đừng lo cho tớ. Đi đi kẻo muộn. Cậu mặc màu đỏ đẹp lắm.

Mây-đa ngồi bên cửa sổ suốt cả buổi sáng dài, qua cả giờ bữa tiệc ở cửa hàng. Trong trí tưởng tượng, cô nghe thấy các cô gái ré lên khi bẻ xương đòn gà để xem ai được ước. Cô nghe thấy tiếng lão Bác-man cười rống lên vì những câu đùa giấu kín tận đâu đâu của chính lão. Cô thấy những viên kim cương của bà Bác-man béo, người chỉ tới cửa hàng vào những ngày lễ Tạ ơn. Cô thấy anh Ram-xi đi lại, nhanh nhẹn, ân cần, lo cho mọi người được thoải mái.

Bốn giờ chiều, với một gương mặt vô hồn và một dáng điệu thất thểu, cô chậm chạp tới cửa hiệu của Sơ-lê-gơn, nói với lão rằng cô không trả được bốn đô-la còn nợ tiền chiếc váy.

— Trời đất! Sơ-lê-gơn giận dữ kêu lên. Sao cô buồn rầu thế hả? Mang nó về đi. Nó may xong rồi. Lúc nào có thì trả. Hai năm nay ngày nào tôi chẳng thấy cô đi qua hiệu tôi? Tôi làm nghề may quần áo, chẳng lẽ vì thế mà tôi không biết đọc người ta à? Lúc nào có thì cô trả. Mang nó về đi. Nó may khéo lắm, mà cô mặc vào đẹp thì tốt rồi. Thế đấy. Lúc nào có thì trả.

Mây-đa lí nhí nói lời cảm ơn, chỉ bằng một phần triệu niềm biết ơn trong lòng cô, rồi vội vã mang chiếc váy đi. Vừa ra khỏi cửa hiệu, một làn mưa quất mạnh vào mặt cô. Cô mỉm cười, và chẳng hề thấy gì.

Hỡi các quý bà đi sắm đồ bằng xe ngựa riêng, các bà không hiểu được đâu. Hỡi các tiểu thư mà tủ quần áo đã có ông bố trả tiền, các cô chẳng thể nào bắt đầu hiểu nổi, các cô không thể hiểu tại sao Mây-đa lại không thấy làn mưa lạnh ngày lễ Tạ ơn quất vào mặt.

Năm giờ chiều, cô ra phố, mặc chiếc váy tím của mình. Mưa đã nặng hạt hơn, trút xuống người cô đều đều, gió thổi tạt. Người ta hối hả chạy về nhà, chạy ra xe điện, ô giữ sát đầu, áo mưa cài kín cúc. Nhiều người quay đầu lại kinh ngạc nhìn cô gái xinh đẹp, thanh thản, mắt sáng ngời hạnh phúc trong chiếc váy tím, đang đi giữa cơn mưa bão như đang dạo chơi trong một khu vườn dưới bầu trời mùa hạ.

Tôi nói các bà không hiểu được đâu, hỡi các quý bà hầu bao rủng rỉnh và tủ áo đầy ắp. Các bà không biết sống với một nỗi khao khát triền miên những thứ xinh đẹp là thế nào. Không biết nhịn đói suốt tám tháng trời để có được một chiếc váy tím đúng vào một ngày lễ là thế nào. Mưa, mưa đá, gió, tuyết, bão táp thì đã sao?

Mây-đa không có ô, cũng chẳng có giày cao su. Cô có chiếc váy tím của mình, và cô ra phố. Mặc cho trời đất làm điều tồi tệ nhất. Một trái tim đói khát mỗi năm cũng phải có được một mẩu vụn. Nước mưa chảy dài xuống người cô, nhỏ giọt từ những ngón tay.

Có ai đó rẽ qua góc phố và chắn lối cô. Cô ngước lên, và bắt gặp đôi mắt anh Ram-xi, lấp lánh ngưỡng mộ và thích thú.

— Ơ kìa, cô Mây-đa, anh nói, trông cô lộng lẫy quá trong bộ váy mới. Tôi rất thất vọng vì không gặp cô ở bữa tiệc của chúng ta. Mà trong tất cả các cô gái tôi từng biết, cô là người tỏ ra hiểu biết và sáng suốt nhất. Chẳng có gì bổ ích, chẳng có gì làm người ta khoẻ khoắn hơn là dám đương đầu với thời tiết như cô đang làm. Tôi đi cùng cô được không?

Và Mây-đa đỏ mặt, rồi hắt xì một cái.

— Hết —