Thuở đức Phật ở tinh xá Kỳ Viên, ở thành Xá-vệ có hai người lái buôn, một người ngay thẳng, một người gian dối. Hai người chung vốn với nhau, chất đầy năm trăm cỗ xe hàng, đi từ miền đông sang miền tây buôn bán, rồi trở về Xá-vệ với món lời lớn.
Người lái buôn ngay thẳng bàn với bạn chia hàng. Gã gian dối nghĩ bụng: "Thằng cha này bao lâu nay ăn đói ngủ khổ ở đất người. Giờ về nhà, hắn sẽ ăn đủ thứ ngon, rồi bội thực mà chết. Thế là mình được hưởng hết số hàng."
Nhưng ngoài miệng gã lại nói:
— Sao trời không tốt, ngày cũng không tốt. Mai kia rồi hẵng tính.
Cứ thế gã lần lữa mãi. Nhưng người lái buôn ngay thẳng cứ giục, rốt cuộc hàng cũng được chia. Xong việc, anh mang hương hoa tới thăm đức Phật, cung kính lạy chào rồi ngồi xuống một bên. Đức Phật hỏi anh về từ bao giờ.
— Bạch Thế Tôn, con về đã nửa tháng rồi ạ.
— Thế sao giờ mới tới thăm Phật?
Người lái buôn kể lại đầu đuôi. Đức Phật nói:
— Không phải bây giờ người bạn chung vốn của ông mới gian dối đâu. Ngày xưa hắn cũng y như thế.
Rồi theo lời xin của anh, Ngài kể lại chuyện ngày xưa.
Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh làm con một vị quan trong triều. Lớn lên, chàng được cử làm quan toà.
Hồi ấy có hai người lái buôn, một người ở làng, một người ở thành, chơi thân với nhau. Người ở làng gửi người ở thành năm trăm lưỡi cày bằng sắt. Gã ở thành đem bán sạch, bỏ túi số tiền, rồi rải cứt chuột vào chỗ để lưỡi cày.
Ít lâu sau, người ở làng tới đòi lại lưỡi cày.
— Chuột ăn hết rồi! Gã gian nói, rồi chỉ cho anh xem chỗ cứt chuột.
— Thôi thì đành vậy, người ở làng đáp. Chuột đã ăn rồi thì còn làm gì được nữa?
Tới giờ đi tắm, anh dắt con trai của gã gian theo, gửi thằng bé ở nhà một người bạn, cho ngồi trong một gian phòng phía trong, dặn đừng cho nó đi đâu cả. Tắm xong, anh tới nhà người bạn ở thành.
— Con tôi đâu? Gã gian hỏi.
— Bạn thân mến ơi, anh đáp, tôi dắt cháu theo, để cháu trên bờ sông. Tôi vừa lội xuống nước thì có một con diều hâu sà tới, giương móng quắp lấy cháu, bay vút lên trời. Tôi đập nước, hò hét, vùng vẫy, mà không sao làm cho nó nhả cháu ra.
— Nói láo! Gã gian thét lên. Làm gì có diều hâu nào tha nổi một đứa trẻ!
— Thôi mà, bạn thân mến. Chuyện không nên xảy ra mà nó cứ xảy ra thì tôi làm sao được? Con bạn bị diều hâu tha mất rồi, đúng như tôi nói.
Gã kia chửi rủa ầm ĩ:
— A, đồ khốn nạn! Đồ giết người! Tao sẽ tới quan toà, lôi mày ra trước mặt quan!
Nói rồi gã bỏ đi. Người ở làng đáp:
— Tuỳ anh.
Rồi anh cũng tới công đường. Gã gian thưa với đức Bồ Tát:
— Bẩm quan, thằng cha này dắt con tôi đi tắm. Tôi hỏi con tôi đâu, hắn bảo bị diều hâu tha mất rồi. Xin quan xử cho tôi!
— Hãy nói thật đi, đức Bồ Tát hỏi người kia.
— Bẩm quan, thật thế ạ, anh đáp. Tôi dắt cháu theo, rồi một con diều hâu tha cháu đi mất.
— Nhưng trên đời này ở đâu lại có diều hâu tha được trẻ con?
— Bẩm quan, anh đáp, tôi xin hỏi quan một câu. Nếu diều hâu không tha được trẻ con lên trời, thì chuột có ăn được lưỡi cày bằng sắt không ạ?
— Ý anh là sao?
— Bẩm quan, tôi có gửi ở nhà người này năm trăm lưỡi cày. Hắn bảo tôi chuột ăn hết rồi, còn chỉ cho tôi xem cứt của lũ chuột đã ăn. Bẩm quan, nếu chuột ăn được lưỡi cày, thì diều hâu cũng tha được trẻ con. Còn nếu chuột không ăn được lưỡi cày, thì diều hâu cũng chẳng tha đứa bé đi được. Hắn bảo chuột ăn lưỡi cày của tôi. Xin quan xử xem lưỡi cày có bị ăn thật hay không. Xin quan xử cho tôi!
Đức Bồ Tát nghĩ bụng: "Hẳn anh này muốn lấy gậy ông đập lưng ông." Rồi chàng nói:
— Nghĩ hay lắm!
Và chàng đọc hai câu kệ:
— Nghĩ hay lắm thay! Kẻ lừa bị lừa lại, kẻ gian gặp kẻ gian hơn, một đòn thật khéo! Nếu chuột ăn được lưỡi cày, thì diều hâu cũng tha được trẻ con lên trời!
— Kẻ gian gặp kẻ gian hơn, ăn miếng trả miếng! Hãy trả lại lưỡi cày đi, rồi biết đâu người mất lưỡi cày sẽ trả lại con cho ông ngay bây giờ!
Thế là người mất con lại được con về, còn người mất lưỡi cày cũng được trả lại lưỡi cày. Về sau, cả hai đều ra đi theo nghiệp của mình.
Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: kẻ gian dối thuở ấy và bây giờ vẫn là một người, người khôn ngoan thuở ấy và bây giờ cũng vẫn là một người, còn vị quan toà chính là Ngài.
— Hết —
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích