Chuyện lạ của chàng sinh viên Đức

Vào một đêm giông bão, giữa những ngày sóng gió của Cách mạng Pháp, có một chàng trai người Đức trở về chỗ trọ lúc đêm khuya, băng qua khu phố cổ của Pa-ri. Chớp loé sáng, tiếng sấm vang rền dội qua những con phố cao và hẹp. Nhưng trước hết, tôi nên kể đôi điều về chàng trai Đức này.

Gốt-phrít Vôn-gang là một thanh niên con nhà tử tế. Chàng đã học một thời gian ở Gơ-tinh-ghen, nhưng vốn có tính mơ mộng và cuồng nhiệt, chàng đã lạc vào những học thuyết hoang đường và trừu tượng vẫn thường làm các sinh viên Đức mê muội. Cuộc sống cô độc, sự miệt mài học tập và tính chất kỳ lạ của những thứ chàng nghiên cứu đã tác động tới cả tinh thần lẫn thể xác chàng. Sức khoẻ chàng sa sút, trí tưởng tượng của chàng thành bệnh hoạn. Chàng đã đắm mình trong những suy tưởng hão huyền về các thực thể linh hồn, cho tới khi, giống như nhà thần bí Xvê-đen-boóc, chàng có cả một thế giới tưởng tượng riêng quanh mình. Chẳng hiểu vì nguyên cớ gì, chàng nảy ra ý nghĩ rằng có một thế lực xấu xa đang lơ lửng trên đầu mình, một ác thần hay một linh hồn nào đó đang tìm cách bẫy chàng, đẩy chàng tới chỗ huỷ diệt. Ý nghĩ ấy tác động lên tính khí u sầu của chàng, gây ra những hậu quả hết sức ảm đạm. Chàng trở nên hốc hác và chán nản. Bạn bè phát hiện ra căn bệnh tinh thần đang gặm nhấm chàng, và quyết định rằng cách chữa tốt nhất là thay đổi khung cảnh. Vì thế người ta gửi chàng sang học nốt giữa chốn tráng lệ và vui nhộn của Pa-ri.

Vôn-gang tới Pa-ri đúng lúc cách mạng bùng nổ. Cơn cuồng nhiệt của dân chúng thoạt đầu cuốn hút tâm hồn hăng hái của chàng, và chàng say mê những lý thuyết chính trị và triết học thời ấy. Nhưng những cảnh máu đổ tiếp theo làm bản tính nhạy cảm của chàng bàng hoàng, khiến chàng chán ghét xã hội và thế gian, và càng sống ẩn dật hơn bao giờ hết. Chàng nhốt mình trong một căn phòng cô quạnh ở Khu La-tinh, khu phố của sinh viên. Ở đó, trong một con phố u tối không xa những bức tường tu viện của trường Xoóc-bon, chàng theo đuổi những suy tưởng ưa thích của mình. Có khi chàng ở hàng giờ liền trong những thư viện lớn của Pa-ri, những hầm mộ của các tác giả đã khuất, lục lọi giữa đống sách bụi bặm, lỗi thời của họ để tìm thức ăn cho cơn thèm khát bệnh hoạn của mình. Có thể nói chàng là một con ma cà rồng văn chương, kiếm ăn trong nhà mồ của nền văn chương mục nát.

Dù cô độc và ẩn dật, Vôn-gang vốn có tính khí nồng nhiệt, nhưng một thời gian dài nó chỉ tác động lên trí tưởng tượng của chàng. Chàng quá nhút nhát và quá ngờ nghệch về chuyện đời nên không dám tán tỉnh phái đẹp, nhưng chàng lại say mê ngưỡng mộ nhan sắc phụ nữ. Trong căn phòng cô quạnh, chàng thường chìm đắm trong những mơ màng về những dáng hình, những khuôn mặt mình từng gặp, và trí tưởng tượng của chàng tô vẽ nên những hình ảnh kiều diễm hơn thực tế rất nhiều.

Trong khi tâm trí chàng đang ở trạng thái bị kích động và bay bổng như thế, một giấc mơ đã tác động đến chàng một cách lạ lùng. Đó là giấc mơ về một khuôn mặt phụ nữ đẹp tuyệt trần. Ấn tượng mạnh đến nỗi chàng mơ thấy nó hết lần này đến lần khác. Nó ám ảnh ý nghĩ của chàng ban ngày, giấc ngủ của chàng ban đêm. Tóm lại, chàng đã say đắm yêu cái bóng của một giấc mơ. Tình trạng ấy kéo dài đến nỗi nó trở thành một trong những ý nghĩ cố định vẫn ám ảnh đầu óc những người u sầu, mà đôi khi người ta tưởng nhầm là điên.

Gốt-phrít Vôn-gang là như thế, và hoàn cảnh của chàng là như thế vào lúc tôi vừa nhắc tới. Một đêm giông bão, chàng đi về nhà muộn, qua mấy con phố cũ kỹ và u tối của khu Ma-rê, khu phố cổ của Pa-ri. Tiếng sấm vang rền giữa những ngôi nhà cao trong những con phố hẹp. Chàng tới quảng trường Grê-vơ, nơi diễn ra những cuộc hành hình công khai. Tia chớp nhấp nháy quanh những ngọn tháp nhọn của toà thị chính cổ kính, hắt những tia sáng chập chờn xuống khoảng trống phía trước. Đang băng qua quảng trường, Vôn-gang kinh hoàng lùi lại khi thấy mình đứng ngay sát máy chém. Đó là lúc thời khủng bố lên đến đỉnh điểm, khi cỗ máy giết người khủng khiếp ấy luôn dựng sẵn, và đoạn đầu đài của nó không ngớt chảy máu của những con người đức hạnh và dũng cảm. Ngay hôm ấy nó đã bận rộn với công việc tàn sát, và giờ nó đứng đó, sừng sững dữ tợn giữa thành phố đang ngủ lặng im, chờ những nạn nhân mới.

Tim Vôn-gang thắt lại, chàng rùng mình định quay đi khỏi cỗ máy ghê rợn, thì thấy một bóng người mờ mờ như đang thu mình dưới chân những bậc thang dẫn lên đoạn đầu đài. Một loạt tia chớp sáng loá làm hiện rõ hơn bóng người ấy. Đó là một người phụ nữ mặc đồ đen. Nàng ngồi trên một bậc thấp của đoạn đầu đài, người cúi về phía trước, mặt vùi vào lòng, mái tóc dài rối bời buông xuống tận đất, ướt sũng nước mưa đang đổ như trút. Vôn-gang dừng lại. Có cái gì đó thật ghê gớm ở hình ảnh đau thương cô độc ấy. Người phụ nữ có vẻ không thuộc hạng người tầm thường. Chàng biết thời buổi đầy biến động, và nhiều mái đầu đẹp đẽ từng gối trên nệm lông nay lang thang không nhà. Có lẽ đây là một người đang chịu tang đáng thương mà lưỡi rìu khủng khiếp đã cướp hết người thân, đang ngồi đây tan nát cõi lòng trên bờ cuộc đời, nơi mọi người thân yêu của nàng đã bị đẩy đi vào cõi vĩnh hằng.

Chàng tới gần, cất lời hỏi han với giọng cảm thông. Nàng ngẩng đầu lên, nhìn chàng đăm đăm hoảng loạn. Chàng mới sửng sốt làm sao khi dưới ánh chớp sáng loá, chàng nhìn thấy chính khuôn mặt đã ám ảnh mình trong những giấc mơ. Khuôn mặt ấy nhợt nhạt, buồn thảm, nhưng đẹp mê hồn.

Run rẩy vì những cảm xúc dữ dội và trái ngược nhau, Vôn-gang lại cất lời với nàng. Chàng nói gì đó về việc nàng phải ở ngoài trời vào giờ này, giữa cơn bão dữ dội như thế, và ngỏ ý đưa nàng về nhà bạn bè.

Nàng chỉ tay vào máy chém, một cử chỉ mang ý nghĩa khủng khiếp.

– Tôi chẳng còn người bạn nào trên đời! – Nàng nói.

– Nhưng cô có nhà, – Vôn-gang nói.

– Có, ở dưới mồ!

Trái tim chàng sinh viên tan chảy khi nghe những lời ấy.

– Nếu một người lạ dám ngỏ lời, – chàng nói, – mà không sợ bị hiểu lầm, thì tôi xin mời cô tới trú tạm nơi ở tồi tàn của tôi, và xin được làm một người bạn tận tuỵ. Chính tôi cũng không có bạn bè ở Pa-ri, lại là người lạ ở xứ này. Nhưng nếu mạng sống của tôi có thể giúp được gì, thì nó xin tuỳ cô định đoạt, và tôi sẽ hy sinh nó trước khi để cô bị tổn hại hay nhục nhã.

Thái độ của chàng trai có một vẻ chân thành tha thiết, và nó đã có tác dụng. Giọng nói lơ lớ ngoại quốc của chàng cũng có lợi cho chàng, vì nó cho thấy chàng không phải dân Pa-ri lọc lõi. Quả thật, nhiệt tình chân thật có một sức thuyết phục không thể nghi ngờ. Người phụ nữ không nhà hoàn toàn phó thác mình cho sự che chở của chàng sinh viên.

Chàng dìu những bước chân loạng choạng của nàng qua cầu Pông Nớp, qua chỗ tượng vua Hăng-ri Đệ Tứ đã bị dân chúng giật đổ. Cơn bão đã dịu, sấm chỉ còn ì ầm đằng xa. Cả Pa-ri yên tĩnh. Ngọn núi lửa khổng lồ của những đam mê con người tạm ngủ một lúc, để lấy thêm sức cho cơn phun trào ngày mai. Chàng sinh viên dẫn người mình che chở qua những con phố cổ của Khu La-tinh, qua những bức tường tối sẫm của trường Xoóc-bon, tới toà nhà lớn tồi tàn nơi chàng ở. Bà gác cổng già ra mở cửa trố mắt ngạc nhiên trước cảnh tượng hiếm thấy: chàng Vôn-gang u sầu đi cùng một người phụ nữ.

Bước vào phòng, lần đầu tiên chàng sinh viên đỏ mặt vì chỗ ở của mình sơ sài và lôi thôi. Chàng chỉ có một phòng, một phòng khách kiểu cũ, chạm trổ nặng nề, bày biện kỳ quặc bằng những thứ còn sót lại của thời huy hoàng trước kia, vì đây là một trong những toà nhà ở khu cung điện Lúc-xăm-bua từng thuộc về giới quý tộc. Phòng bừa bộn sách vở giấy tờ và mọi thứ đồ lề thường thấy của một sinh viên. Giường của chàng kê trong một hốc tường ở một đầu phòng.

Khi đèn được thắp lên, Vôn-gang có dịp ngắm kỹ hơn người lạ, và chàng càng say đắm nhan sắc của nàng hơn bao giờ hết. Mặt nàng nhợt nhạt, nhưng trắng ngời loá mắt, nổi bật giữa làn tóc đen như cánh quạ dày dặn buông xoã quanh. Đôi mắt nàng to và sáng, ánh lên một vẻ kỳ lạ gần như hoang dại. Trong chừng mực bộ áo đen cho phép thấy được, thân hình nàng cân đối hoàn hảo. Toàn bộ dáng vẻ của nàng hết sức nổi bật, dù nàng ăn mặc giản dị nhất. Thứ duy nhất gần giống đồ trang sức nàng đeo là một dải băng đen bản rộng quanh cổ, cài bằng kim cương.

Lúc này chàng sinh viên bắt đầu bối rối không biết thu xếp thế nào cho người con gái không nơi nương tựa đã được phó thác cho mình che chở. Chàng nghĩ tới việc nhường phòng cho nàng, còn mình đi tìm chỗ trú khác. Nhưng chàng bị nhan sắc của nàng mê hoặc đến nỗi như có bùa phép ám vào ý nghĩ và giác quan, chàng không sao rời khỏi nàng được. Cử chỉ của nàng cũng lạ lùng, khó hiểu. Nàng không nhắc tới máy chém nữa. Nỗi đau của nàng đã dịu đi. Sự ân cần của chàng sinh viên thoạt tiên đã chiếm được lòng tin của nàng, rồi dường như chiếm được cả trái tim nàng. Rõ ràng nàng cũng là một người cuồng nhiệt như chàng, mà những người cuồng nhiệt thì chẳng mấy chốc đã hiểu nhau.

Trong phút say mê, Vôn-gang thổ lộ tình yêu của mình với nàng. Chàng kể cho nàng nghe giấc mơ bí ẩn, và việc nàng đã chiếm trọn trái tim chàng từ trước khi chàng gặp nàng. Nàng xúc động lạ lùng khi nghe chàng kể, và thú nhận rằng chính nàng cũng cảm thấy một sự thôi thúc hướng về chàng khó giải thích như thế. Đó là thời của những lý thuyết hoang đường và những hành động hoang đường. Những định kiến và mê tín cũ đã bị dẹp bỏ. Mọi thứ đều nằm dưới quyền cai trị của "Nữ thần Lý trí". Cùng với những thứ rác rưởi khác của thời cũ, những nghi thức và lễ lạt cưới xin bắt đầu bị coi là những ràng buộc thừa thãi đối với những tâm hồn cao thượng. Người ta chuộng những giao ước xã hội. Vôn-gang vốn quá mê lý thuyết nên không thể không nhiễm những học thuyết phóng khoáng của thời ấy.

– Sao chúng ta phải xa nhau? – Chàng nói. – Trái tim chúng ta đã hoà làm một. Trước mắt lý trí và danh dự, chúng ta là một. Cần gì những nghi thức tầm thường để ràng buộc những tâm hồn cao cả?

Người lạ xúc động lắng nghe. Rõ ràng nàng cũng đã được khai sáng ở cùng một trường phái.

– Em không có nhà, không có gia đình, – chàng nói tiếp. – Hãy để anh là tất cả của em, hay đúng hơn, hãy để chúng ta là tất cả của nhau. Nếu cần có nghi thức, thì nghi thức sẽ được giữ. Đây là bàn tay anh. Anh xin thề gắn bó với em mãi mãi.

– Mãi mãi ư? – Người lạ trang nghiêm hỏi.

– Mãi mãi! – Vôn-gang nhắc lại.

Người lạ nắm lấy bàn tay chàng chìa ra.

– Vậy thì em là của anh, – nàng thì thầm, và ngả vào ngực chàng.

Sáng hôm sau, chàng sinh viên để cô dâu của mình đang ngủ, ra đi từ sớm tìm một chỗ ở rộng rãi hơn, cho hợp với hoàn cảnh mới. Khi chàng trở về, thì thấy người lạ nằm, đầu buông thõng ra ngoài mép giường, một cánh tay vắt qua. Chàng gọi nàng, nhưng không có tiếng đáp. Chàng bước tới định đánh thức nàng khỏi tư thế khó chịu ấy. Khi cầm tay nàng, chàng thấy nó lạnh ngắt, không còn mạch đập. Mặt nàng trắng bệch, ghê rợn. Nói tóm lại, nàng đã là một xác chết.

Kinh hoàng, cuống cuồng, chàng làm náo động cả nhà. Một cảnh hỗn loạn diễn ra. Người ta gọi cảnh sát tới. Khi viên cảnh sát bước vào phòng, ông ta giật mình lùi lại khi nhìn thấy cái xác.

– Trời đất ơi! – Ông ta kêu lên. – Người đàn bà này sao lại ở đây?

– Ông có biết gì về cô ấy không? – Vôn-gang hăm hở hỏi.

– Biết ấy à? – Viên cảnh sát kêu lên. – Cô ta bị chém đầu hôm qua!

Ông ta bước tới, cởi dải băng đen quanh cổ cái xác, và cái đầu lăn xuống sàn!

Chàng sinh viên nổi cơn điên.

– Quỷ dữ! Quỷ dữ đã bắt được tôi rồi! – Chàng rú lên. – Tôi mất linh hồn mãi mãi rồi!

Người ta cố làm chàng dịu lại, nhưng vô ích. Chàng bị ám bởi niềm tin khủng khiếp rằng một ác quỷ đã làm cái xác sống lại để bẫy chàng. Chàng phát điên, và chết trong nhà thương điên.

Ông lão kể chuyện, người vẫn tự bảo đầu óc mình bị ma ám, kể đến đây thì dừng lại.

– Thế chuyện này có thật không? – Một người hay tò mò hỏi.

– Thật, không còn nghi ngờ gì nữa, – ông lão đáp. – Tôi nghe từ nguồn đáng tin nhất. Chính chàng sinh viên đã kể cho tôi. Tôi đã gặp chàng trong nhà thương điên ở Pa-ri.

— Hết —