Chuyện vặt trong đời

Ni-cô-lai I-li-ích Bê-li-a-ép, một chủ nhà ở Pê-téc-bua hay lui tới trường đua ngựa, một người còn trẻ, chừng ba mươi hai tuổi, béo tốt, hồng hào, một buổi chiều nọ ghé thăm bà I-éc-ni-na, Ôn-ga I-va-nốp-na, người mà anh đang chung sống, hay theo lời anh nói, người mà anh đang kéo lê một cuốn tiểu thuyết dài dằng dặc và buồn tẻ. Mà quả thật, những trang đầu của cuốn tiểu thuyết ấy, hấp dẫn và đầy cảm hứng, đã được đọc xong từ lâu. Bây giờ các trang cứ kéo dài, kéo dài mãi, chẳng có gì mới mẻ, chẳng có gì thú vị.

Không gặp Ôn-ga I-va-nốp-na ở nhà, nhân vật của tôi ngả lưng trên chiếc đi-văng trong phòng khách, nằm chờ.

- Chào chú Ni-cô-lai I-li-ích! - anh nghe có giọng trẻ con. - Mẹ cháu về ngay bây giờ đấy. Mẹ đưa chị Xô-ni-a đi nhà thợ may.

Cũng trong phòng khách ấy, trên chiếc trường kỷ, A-li-ô-sa, con trai Ôn-ga I-va-nốp-na, đang nằm. Đó là một cậu bé chừng tám tuổi, dong dỏng, được chăm chút kỹ, ăn mặc như tranh, áo khoác ngắn bằng nhung, bít tất đen dài. Cậu nằm trên chiếc gối sa-tanh, và hẳn là bắt chước một diễn viên nhào lộn mới xem ở rạp xiếc, cậu cứ giơ hết chân này đến chân kia lên trời. Khi đôi chân xinh xắn đã mỏi, cậu chuyển sang dùng tay, hoặc chồm dậy, chống bốn chân bò, cố trồng cây chuối. Tất cả những việc ấy cậu làm với vẻ mặt hết sức nghiêm trang, thở phì phò khổ sở, như thể chính cậu cũng chẳng vui gì vì Chúa đã ban cho cậu một cơ thể hiếu động đến thế.

- À, chào anh bạn! - Bê-li-a-ép nói. - Cháu đấy à? Thế mà chú không để ý. Mẹ cháu khoẻ không?

A-li-ô-sa, lúc ấy đang lấy tay phải nắm mũi bàn chân trái, trong một tư thế kỳ cục nhất trần đời, bèn lật người lại, nhổm dậy, ló mặt ra từ sau chiếc chụp đèn to xù lông nhìn Bê-li-a-ép.

- Biết nói với chú thế nào nhỉ? - cậu nói, nhún vai. - Thật ra thì mẹ cháu chẳng bao giờ khoẻ cả. Mẹ là đàn bà mà, mà đàn bà thì, chú Ni-cô-lai I-li-ích ạ, lúc nào cũng có chỗ đau.

Vì chẳng có việc gì làm, Bê-li-a-ép bắt đầu ngắm khuôn mặt A-li-ô-sa. Trước đây, suốt thời gian quen Ôn-ga I-va-nốp-na, chưa lần nào anh để ý đến thằng bé, hoàn toàn không nhận ra sự tồn tại của nó. Có một thằng bé lù lù trước mắt, nhưng nó ở đây để làm gì, nó đóng vai trò gì, thì chẳng hiểu sao anh không muốn nghĩ tới.

Trong ánh chạng vạng, khuôn mặt A-li-ô-sa, với vầng trán xanh xao và đôi mắt đen không chớp, bỗng gợi cho Bê-li-a-ép nhớ đến Ôn-ga I-va-nốp-na như nàng từng là ở những trang đầu cuốn tiểu thuyết. Và anh muốn vỗ về thằng bé.

- Lại đây nào, nhóc con! - anh nói. - Cho chú nhìn cháu gần một tí xem nào.

Thằng bé nhảy khỏi trường kỷ, chạy đến bên Bê-li-a-ép.

- Thế nào? - Ni-cô-lai I-li-ích mở lời, đặt tay lên bờ vai gầy của nó. - Sao? Sống thế nào?

- Biết nói với chú thế nào nhỉ? Ngày trước sống sướng hơn nhiều.

- Sao thế?

- Đơn giản lắm! Ngày trước cháu với chị Xô-ni-a chỉ học nhạc với đọc sách thôi, còn bây giờ người ta bắt học thuộc thơ tiếng Pháp. Mà chú mới cắt tóc à!

- Ừ, mới cắt.

- Thảo nào cháu thấy. Râu chú ngắn đi rồi. Cho cháu sờ vào nó một tí nhé... Có đau không?

- Không, không đau.

- Sao kéo một sợi thì đau, mà kéo nhiều sợi thì lại chẳng đau tí nào? Ha ha! Mà chú biết không, chú không để tóc mai thì phí lắm. Chỗ này thì cạo đi, còn hai bên... chỗ này này, thì để tóc lại...

Thằng bé nép vào người Bê-li-a-ép, nghịch sợi dây đồng hồ của anh.

- Khi nào cháu vào trường trung học, - nó nói, - mẹ sẽ mua cho cháu một cái đồng hồ. Cháu sẽ xin mẹ mua cho cháu sợi dây giống hệt thế này... Cái mặt dây chuyền đẹp quá! Bố cháu cũng có một cái mặt dây chuyền giống hệt, có điều cái của chú có vạch, còn cái của bố thì có chữ... Ở giữa có ảnh mẹ cháu. Bây giờ bố đeo dây khác rồi, không phải dây mắt xích mà là dây dẹt như dải băng...

- Sao cháu biết? Cháu có gặp bố à?

- Cháu ấy ạ? Ừm... không! Cháu...

A-li-ô-sa đỏ mặt, bối rối vô cùng vì bị bắt quả tang nói dối, cậu ra sức lấy móng tay cào cào vào mặt dây chuyền. Bê-li-a-ép nhìn chằm chằm vào mặt nó, hỏi:

- Cháu có gặp bố không?

- Kh... không ạ!..

- Không, cháu cứ nói thật, thật lòng đi... Nhìn mặt là chú biết cháu nói dối. Đã lỡ miệng rồi thì còn quanh co làm gì. Nói đi, có gặp không? Nào, nói với nhau như bạn bè!

A-li-ô-sa ngẫm nghĩ.

- Chú không nói với mẹ chứ? - nó hỏi.

- Lại còn thế nữa!

- Chú hứa danh dự nhé?

- Chú hứa danh dự.

- Chú thề đi!

- Ôi, cái thằng khó chịu này! Cháu coi chú là hạng người gì thế?

A-li-ô-sa nhìn quanh, mở to mắt, rồi thì thầm:

- Có điều, lạy Chúa, chú đừng nói với mẹ nhé... Đừng nói với ai hết, vì đây là bí mật. Lạy Chúa, mẹ mà biết thì cả cháu, cả chị Xô-ni-a, cả chị vú Pê-la-ghê-a đều bị mắng... Thôi, chú nghe nhé. Cháu với chị Xô-ni-a gặp bố vào mỗi thứ ba và thứ sáu. Khi chị Pê-la-ghê-a dắt chúng cháu đi dạo trước bữa trưa, chúng cháu ghé vào hiệu bánh ngọt Áp-phen, và ở đấy bố đã chờ sẵn... Bố bao giờ cũng ngồi trong một phòng nhỏ riêng, chú biết không, có cái bàn đá hoa với cái gạt tàn hình con ngỗng không có lưng...

- Thế các cháu làm gì ở đấy?

- Chẳng làm gì cả! Đầu tiên chúng cháu chào nhau, rồi tất cả ngồi vào bàn, bố gọi cà phê với bánh nướng cho chúng cháu ăn. Chú biết không, chị Xô-ni-a ăn bánh nhân thịt, còn cháu thì ghét bánh nhân thịt lắm! Cháu thích nhân bắp cải với trứng cơ. Chúng cháu ăn no căng, nên đến bữa trưa, để mẹ không để ý, chúng cháu lại phải cố ăn thật nhiều.

- Thế các cháu nói chuyện gì ở đấy?

- Với bố ấy ạ? Đủ thứ chuyện. Bố hôn chúng cháu, ôm chúng cháu, kể đủ thứ chuyện cười. Chú biết không, bố bảo khi nào chúng cháu lớn, bố sẽ đón chúng cháu về ở với bố. Chị Xô-ni-a không muốn, còn cháu thì đồng ý. Dĩ nhiên không có mẹ thì sẽ buồn, nhưng cháu sẽ viết thư cho mẹ! Lạ thế đấy, ngày lễ chúng cháu còn có thể đến thăm mẹ nữa cơ, phải không chú? Bố còn bảo bố sẽ mua cho cháu một con ngựa. Bố tốt bụng lắm! Cháu chẳng hiểu sao mẹ lại không gọi bố về ở với mẹ, lại còn cấm chúng cháu gặp bố. Bố yêu mẹ lắm cơ mà. Lần nào bố cũng hỏi mẹ có khoẻ không, mẹ đang làm gì. Hồi mẹ ốm, bố ôm lấy đầu thế này này, rồi... rồi cứ chạy đi chạy lại, chạy đi chạy lại. Bố cứ dặn chúng cháu phải nghe lời mẹ, phải kính trọng mẹ. Chú ơi, có thật là chúng cháu bất hạnh không?

- Hừm... Sao lại bất hạnh?

- Bố nói thế đấy. Bố bảo các con là những đứa trẻ bất hạnh. Nghe bố nói mà lạ lắm. Bố bảo các con bất hạnh, bố bất hạnh, mẹ cũng bất hạnh. Bố bảo các con hãy cầu Chúa cho các con và cho cả mẹ.

A-li-ô-sa dừng mắt nhìn con chim nhồi bông và ngẫm nghĩ.

- Ra thế... - Bê-li-a-ép lầm bầm. - Vậy ra các cháu làm thế đấy. Họp hội nghị ở hiệu bánh ngọt. Mà mẹ không biết à?

- Khô-ông... Mẹ biết làm sao được? Chị Pê-la-ghê-a thì đời nào nói. Hôm kia bố còn cho chúng cháu ăn lê. Ngọt như mứt ấy! Cháu ăn hai quả.

- Hừm... Thế, ờ... này, bố cháu có nói gì về chú không?

- Về chú ấy ạ? Biết nói với chú thế nào nhỉ?

A-li-ô-sa nhìn dò xét vào mặt Bê-li-a-ép rồi nhún vai.

- Chẳng nói gì đặc biệt cả.

- Đại khái là nói gì?

- Chú không giận chứ?

- Lại còn thế nữa! Bố cháu chửi chú à?

- Bố không chửi, nhưng chú biết không... bố giận chú. Bố bảo vì chú mà mẹ bất hạnh, và chú đã... làm hại đời mẹ. Bố cháu lạ lắm! Cháu giảng cho bố hiểu là chú tốt, chú chẳng bao giờ quát mẹ, mà bố chỉ lắc đầu.

- Bố cháu nói hẳn ra là chú đã làm hại đời mẹ cháu à?

- Vâng. Chú đừng giận nhé, chú Ni-cô-lai I-li-ích!

Bê-li-a-ép đứng dậy, đứng một lúc rồi đi đi lại lại trong phòng khách.

- Thật là lạ, và... buồn cười! - anh lẩm bẩm, nhún vai, cười chế giễu. - Chính hắn có lỗi trăm bề, vậy mà lại là tôi làm hại đời người ta, hả? Thử nghe xem, con cừu non vô tội chưa kìa. Hắn nói hẳn với cháu là chú đã làm hại đời mẹ cháu à?

- Vâng, nhưng... chú đã bảo là chú không giận cơ mà!

- Chú không giận, và... và không phải việc của cháu! Không, chuyện này... chuyện này thật là nực cười! Mình bỗng dưng vướng vào chuyện này như gà mắc tóc, thế mà cuối cùng mình lại là kẻ có lỗi!

Có tiếng chuông. Thằng bé vụt chạy ra ngoài. Một phút sau, một người đàn bà dắt cô bé Xô-ni-a bước vào phòng khách. Đó là Ôn-ga I-va-nốp-na, mẹ A-li-ô-sa. Theo sau, A-li-ô-sa nhảy chân sáo, hát to, vung vẩy hai tay. Bê-li-a-ép gật đầu chào rồi tiếp tục đi đi lại lại.

- Dĩ nhiên, bây giờ không đổ tội cho tôi thì đổ cho ai? - anh lầm bầm, khịt mũi. - Hắn nói phải lắm! Hắn là người chồng bị xúc phạm cơ mà!

- Anh nói chuyện gì thế? - Ôn-ga I-va-nốp-na hỏi.

- Chuyện gì à?.. Thì em nghe xem ông chồng quý hoá của em đang rao giảng những gì đây này! Hoá ra tôi là thằng đểu, là kẻ độc ác, tôi đã làm hại đời em và lũ trẻ. Ai cũng bất hạnh cả, chỉ có mình tôi là sung sướng ghê gớm! Sướng ghê gớm, ghê gớm lắm!

- Em không hiểu, Ni-cô-lai! Chuyện gì thế?

- Thì em cứ nghe vị công tử trẻ tuổi này đây! - Bê-li-a-ép nói, chỉ vào A-li-ô-sa.

A-li-ô-sa đỏ mặt, rồi bỗng tái nhợt, cả khuôn mặt méo xệch vì sợ hãi.

- Chú Ni-cô-lai I-li-ích! - nó thì thầm thật to. - Suỵt!

Ôn-ga I-va-nốp-na ngạc nhiên nhìn A-li-ô-sa, nhìn Bê-li-a-ép, rồi lại nhìn A-li-ô-sa.

- Em cứ hỏi nó xem! - Bê-li-a-ép nói tiếp. - Con Pê-la-ghê-a của em, cái đồ ngu như bò ấy, dẫn chúng nó đi các hiệu bánh rồi bày ra những cuộc hẹn gặp với ông bố yêu quý. Nhưng chuyện ấy không quan trọng, quan trọng là ông bố yêu quý thì là người đau khổ, còn tôi là kẻ độc ác, tôi là thằng khốn nạn đã làm tan nát đời hai người...

- Chú Ni-cô-lai I-li-ích! - A-li-ô-sa rên lên. - Chú đã hứa danh dự rồi cơ mà!

- Ôi, cút đi! - Bê-li-a-ép xua tay. - Ở đây có chuyện quan trọng hơn mọi lời hứa danh dự. Tôi phẫn nộ vì sự đạo đức giả, vì sự dối trá!

- Em không hiểu! - Ôn-ga I-va-nốp-na nói, và nước mắt long lanh trên mắt chị. - Này, A-li-ô-sa, - chị quay sang con trai, - con có gặp bố à?

A-li-ô-sa không nghe thấy mẹ, chỉ kinh hoàng nhìn Bê-li-a-ép.

- Không thể có chuyện ấy! - người mẹ nói. - Để mẹ đi hỏi con Pê-la-ghê-a.

Ôn-ga I-va-nốp-na đi ra.

- Chú ơi, chú đã hứa danh dự rồi cơ mà! - A-li-ô-sa nói, toàn thân run rẩy.

Bê-li-a-ép xua tay về phía nó rồi tiếp tục đi đi lại lại. Anh chìm đắm trong nỗi tức giận của mình, và lại như trước, không còn để ý đến sự có mặt của thằng bé. Anh là người lớn, người nghiêm túc, đâu có rảnh mà bận tâm đến trẻ con. Còn A-li-ô-sa thì ngồi thu vào một góc, kinh hoàng kể cho chị Xô-ni-a nghe nó đã bị lừa như thế nào. Nó run rẩy, nói lắp bắp, nó khóc. Đó là lần đầu tiên trong đời nó đối mặt thô bạo đến thế với sự dối trá. Trước đây nó không hề biết rằng trên đời này, ngoài những quả lê ngọt, những chiếc bánh nướng và những chiếc đồng hồ đắt tiền, còn có rất nhiều thứ khác nữa, những thứ không có tên gọi trong ngôn ngữ của trẻ con.

— Hết —