Con cua vàng trả ơn

Ngày xưa, ở phía đông thành Vương Xá có một làng bà-la-môn tên là Sa-lin-đi-a. Đức Bồ Tát sinh ra ở làng ấy, trong một gia đình bà-la-môn làm ruộng. Lớn lên, chàng lập nghiệp, cày cấy một trang trại rộng mênh mông ở một vùng của xứ Ma-kiệt-đà, về phía đông bắc của làng.

Một hôm, chàng cùng những người làm công ra đồng. Dặn họ cày ruộng xong, chàng đi tới một cái ao lớn ở cuối cánh đồng để rửa mặt. Trong ao có một con cua màu vàng óng, xinh đẹp, dễ thương. Đức Bồ Tát nhai xong que xỉa răng rồi bước xuống ao. Khi chàng đang súc miệng thì con cua bò lại gần. Chàng nhấc con cua lên, đặt vào vạt áo ngoài của mình. Làm việc ngoài đồng xong, chàng thả cua trở lại ao rồi mới về nhà.

Từ đó, mỗi lần ra đồng, bao giờ chàng cũng ghé cái ao ấy trước, đặt con cua vào vạt áo ngoài rồi mới đi làm. Thế là giữa chàng và con cua nảy sinh một niềm tin cậy gắn bó.

Đức Bồ Tát ra đồng đều đặn. Đôi mắt chàng trong sáng tuyệt đẹp. Trên một cây thốt nốt ở góc ruộng ấy có một con quạ cái làm tổ. Quạ cái nhìn thấy đôi mắt chàng, thèm được ăn, bèn bảo quạ đực:

— Mình ơi, em đang thèm một thứ.

— Thèm thứ gì?

— Em muốn ăn đôi mắt của một ông bà-la-môn.

— Mình thèm cái thứ quái gì thế. Ai mà lấy được cho mình?

— Em biết mình không lấy được. Nhưng trong tổ mối gần cây của mình có một con rắn đen. Mình hãy tới hầu hạ nó. Nó sẽ cắn chết ông bà-la-môn, rồi mình mổ lấy đôi mắt ông ta mang về cho em.

Quạ đực bằng lòng, rồi từ đó tới hầu hạ con rắn đen.

Khi hạt giống đức Bồ Tát gieo xuống bắt đầu nảy mầm, thì con cua cũng đã lớn. Một hôm, con rắn bảo con quạ:

— Này bạn, bạn cứ hầu hạ tôi mãi. Tôi làm được gì cho bạn đây?

— Thưa ngài, con quạ cái, kẻ tôi tớ của ngài, đang thèm đôi mắt của người chủ cánh đồng này. Tôi hầu hạ ngài là mong nhờ ơn ngài mà có được đôi mắt ấy.

— Ồ, việc ấy có khó gì. Bạn sẽ có ngay thôi.

Con rắn hứa như thế. Hôm sau, nó nằm rình người bà-la-môn, giấu mình trong đám cỏ bên bờ ruộng, chỗ chàng thường đi qua.

Đức Bồ Tát bước xuống ao súc miệng, lòng lại dâng lên niềm thương mến con cua. Chàng ôm lấy cua, đặt vào vạt áo ngoài rồi ra đồng. Con rắn thấy chàng đi tới, liền lao vụt ra, cắn vào bắp chân chàng, làm chàng ngã vật xuống ngay tại chỗ, rồi trốn về tổ mối.

Đức Bồ Tát ngã xuống, con cua vàng nhảy ra khỏi vạt áo, con quạ đậu xuống ngực chàng, ba việc ấy xảy ra liền nhau. Con quạ vừa đậu xuống đã thò mỏ toan mổ vào mắt đức Bồ Tát. Con cua nghĩ: "Chính vì con quạ này mà bạn mình gặp nạn. Nếu mình tóm lấy nó, con rắn sẽ phải tới." Thế là cua dùng càng kẹp chặt lấy cổ con quạ, chặt như cái êtô. Kẹp mãi mỏi càng, cua mới nới ra một chút.

Con quạ kêu gọi con rắn:

— Bạn ơi, sao bạn bỏ mặc tôi mà chạy trốn thế? Con cua này đang hành tôi đây, tới mau trước khi tôi chết! Cái con càng vàng, mắt lồi, sống dưới ao, không có lông, mặc áo bằng xương ấy, nó đã tóm được tôi rồi. Hãy nghe tiếng tôi kêu cứu! Sao bạn lại bỏ rơi người bạn hết lòng thương mến bạn?

Nghe vậy, con rắn phùng mang thật to, lao tới an ủi con quạ. Con rắn xông vào con cua, quyết không bỏ rơi bạn mình. Nó phùng chiếc mang khổng lồ lao tới, nhưng con cua quay sang tóm luôn con rắn.

Mỏi càng, con cua lại nới ra một chút. Con rắn nghĩ: "Cua đâu có ăn thịt quạ, cũng chẳng ăn thịt rắn. Vậy nó tóm chúng mình làm gì?" Rồi nó hỏi:

— Cua đâu có tóm rắn hay quạ để làm thức ăn. Này anh mắt lồi, hãy nói cho tôi biết vì sao anh tóm chặt chúng tôi thế này?

Nghe vậy, con cua giải thích:

— Người này đã nhấc tôi lên khỏi ao, ơn của anh ấy với tôi lớn lắm. Nếu anh ấy chết, tôi sẽ đau khổ khôn cùng. Này rắn, anh ấy với tôi là một. Thấy tôi đã lớn thế này, ai cũng muốn giết tôi. Tôi béo, thịt ngọt, lại mềm, quạ mà trông thấy là hại tôi ngay!

Nghe vậy, con rắn nghĩ: "Phải tìm cách nào lừa nó, để thoát thân cho mình và cho con quạ." Thế là để đánh lừa con cua, nó nói:

— Nếu anh tóm chúng tôi chỉ vì anh ấy, thì tôi sẽ hút hết nọc độc ra cho anh ấy đứng dậy. Mau lên! Hãy buông càng ra khỏi con quạ và tôi. Không thì nọc độc ngấm sâu vào người, anh ấy chết mất.

Nghe vậy, con cua nghĩ: "Gã này muốn tìm cách làm mình thả cả hai ra, rồi chạy trốn. Gã đâu biết tài xoay xở của mình. Bây giờ mình sẽ nới càng cho con rắn cử động được, nhưng không thả con quạ." Rồi cua nói:

— Tôi sẽ thả con rắn, nhưng không thả con quạ. Con quạ sẽ bị giữ làm con tin. Tôi sẽ không bao giờ thả nó, chừng nào bạn tôi chưa khoẻ mạnh lành lặn.

Nói rồi, cua nới càng cho con rắn thong thả cử động. Con rắn hút nọc độc ra, làm cho thân thể đức Bồ Tát sạch hết chất độc. Chàng khoẻ mạnh đứng dậy, lại có dáng vẻ bình thường như trước.

Con cua nghĩ: "Nếu hai đứa này còn sống, bạn mình sẽ không bao giờ được yên." Thế là cua dùng càng kẹp nát đầu cả hai như kẹp những nụ sen, lấy mạng cả hai. Con quạ cái hoảng sợ bay khỏi chỗ ấy.

Đức Bồ Tát lấy gậy xiên xác con rắn, ném vào bụi cây, thả con cua vàng trở về ao, tắm rửa xong rồi về làng Sa-lin-đi-a. Từ đó, tình bạn giữa chàng và con cua càng thêm thắm thiết.

Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: con rắn đen thuở ấy là Ma vương, con quạ là Đề-bà-đạt-đa, con cua hiền là A-nan, còn người bà-la-môn chính là Ngài.

— Hết —