Con gà gô thông thái

Thuở đức Phật ở núi Linh Thứu, các vị tỳ kheo ngồi trong giảng đường bàn tán:

— Than ôi, các thầy ơi, Đề-bà-đạt-đa thật là vô liêm sỉ, đê tiện biết bao. Ông ta cấu kết với vua A-xà-thế, bày mưu giết đức Phật cao quý, khi thì thuê cung thủ, khi thì lăn đá, khi thì thả voi dữ Na-la-gi-ri.

Đức Phật bước vào, hỏi các vị đang tụ họp bàn chuyện gì. Nghe các vị thưa lại, Ngài nói:

— Không phải chỉ bây giờ, mà ngày xưa Đề-bà-đạt-đa cũng đã tìm cách giết ta. Nhưng bây giờ ông ta chẳng làm ta sợ được chút nào.

Rồi Ngài kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, có một ông thầy nổi tiếng khắp thiên hạ dạy học cho năm trăm cậu học trò bà-la-môn. Một hôm, ông nghĩ: "Chừng nào còn ở đây, ta còn gặp nhiều trở ngại cho việc tu hành, mà học trò của ta cũng chẳng học được tới nơi tới chốn. Ta sẽ vào một ngôi nhà trong rừng, trên sườn núi Tuyết, mà dạy học ở đó."

Ông nói với học trò, bảo họ mang theo vừng, gạo, dầu, quần áo và những thứ cần dùng, rồi vào rừng, dựng một túp lều lá, ở ngay sát đường cái. Học trò của ông cũng mỗi người dựng cho mình một túp lều.

Họ hàng của các cậu gửi tới gạo và những thứ khác. Dân trong vùng bảo nhau: "Nghe nói có một ông thầy nổi tiếng đang ở chỗ nọ trong rừng, dạy học ở đó." Thế là họ mang gạo tới biếu. Những người đi rừng cũng mang quà tới. Lại có một người biếu một con bò sữa cùng một con bê, để thầy trò có sữa uống.

Có một cô thằn lằn cùng hai đứa con nhỏ tới ở trong túp lều của ông thầy. Một con sư tử và một con hổ thường tới hầu hạ ông. Lại có một con gà gô sống luôn ở đó. Ngày ngày nghe thầy dạy kinh cho học trò, con gà gô thuộc lòng được cả ba bộ kinh Vệ-đà. Các cậu học trò bà-la-môn quý con chim lắm.

Rồi chẳng bao lâu, khi các cậu học trò chưa học được tới nơi tới chốn, thì ông thầy qua đời. Học trò làm lễ hoả táng thầy, đắp một ngôi tháp bằng cát trên tro cốt của thầy, vừa khóc vừa than, kết đủ thứ hoa quanh tháp.

Con gà gô hỏi các cậu vì sao khóc.

— Thầy của chúng tôi mất rồi, mà chúng tôi học hành còn dở dang.

— Nếu vậy thì đừng buồn. Tôi sẽ dạy các cậu.

— Làm sao gà gô biết?

— Tôi vẫn nghe thầy các cậu giảng bài cho các cậu, và đã học thuộc lòng ba bộ kinh Vệ-đà.

— Vậy thì gà gô hãy dạy cho chúng tôi những gì gà gô đã thuộc.

— Được, nghe đây, con gà gô nói.

Rồi nó giảng giải những chỗ khó hiểu cho các cậu, trôi chảy như dòng suối từ trên núi cao đổ xuống. Các cậu học trò mừng rỡ vô cùng, theo học con gà gô thông thái. Con chim đứng vào chỗ của ông thầy nổi tiếng, giảng bài cho các cậu.

Các cậu làm cho nó một chiếc lồng vàng, căng một tấm màn che phía trên, dâng cho nó mật ong và thóc rang trong đĩa vàng, tặng nó những bông hoa đủ màu, hết mực tôn kính con chim.

Tin đồn lan khắp cõi Ấn Độ: có một con gà gô trong rừng đang dạy kinh cho năm trăm cậu học trò bà-la-môn.

Hồi ấy, người ta mở một hội lớn, đông như người tụ họp trên đỉnh núi. Cha mẹ các cậu học trò nhắn các cậu về xem hội. Các cậu thưa với con gà gô, rồi gửi con chim thông thái cùng cả khu am cho cô thằn lằn trông coi, rồi ai về thành nấy.

Đúng lúc ấy, có một gã ẩn sĩ độc ác, xấu xa, đi lang thang khắp đó đây, lần tới chỗ này. Thấy hắn, cô thằn lằn vui vẻ trò chuyện, bảo:

— Ở chỗ nọ chỗ kia có gạo, có dầu và những thứ khác. Ông cứ nấu cơm mà ăn cho thoả thích.

Nói rồi cô đi kiếm ăn.

Sáng sớm, gã khốn nấu cơm, rồi bắt hai con thằn lằn con giết thịt, làm thành một món ăn ngon lành. Giữa trưa, hắn giết con gà gô thông thái và con bê mà ăn. Chiều tối, thấy con bò mẹ về, hắn lại giết nốt mà ăn thịt. Rồi hắn nằm xuống dưới gốc cây, ngáy khò khò, ngủ thiếp đi.

Chiều tối, cô thằn lằn về, không thấy hai con đâu, đi khắp nơi tìm kiếm. Một vị thần cây thấy cô thằn lằn run lẩy bẩy vì không tìm thấy con, bèn dùng phép thần đứng trong hốc cây, nói:

— Đừng run nữa, thằn lằn ạ. Các con của cô, con gà gô, con bê và con bò đều đã bị gã độc ác này giết rồi. Hãy cắn vào cổ hắn mà giết chết hắn đi.

Rồi thần đọc câu kệ:

— Cô đã cho hắn bao nhiêu là gạo, vậy mà hắn ăn thịt những đứa con vô tội của cô. Hãy cắm răng vào thịt hắn, đừng để kẻ khốn ấy sống mà thoát đi.

Cô thằn lằn đọc câu kệ đáp lại:

— Tâm hồn tham lam của hắn bẩn thỉu như tấm áo của người vú nuôi, thân hắn chắc chẳng răng nào của tôi cắn thủng được. Kẻ vô ơn đê tiện thì chỗ nào cũng thấy lỗi của người khác, cho hắn cả thế gian hắn cũng chẳng thấy đủ.

Nói vậy rồi, cô thằn lằn nghĩ: "Gã này mà tỉnh dậy sẽ ăn thịt mình mất." Và để giữ mạng mình, cô chạy trốn.

Con sư tử và con hổ vốn rất thân với con gà gô. Có khi chúng tới thăm con gà gô, có khi con gà gô tới giảng đạo cho chúng nghe. Hôm ấy, sư tử bảo hổ:

— Lâu lắm rồi chúng ta không gặp con gà gô, chắc phải bảy tám ngày rồi. Anh đi xem tin tức nó thế nào rồi về báo cho tôi.

Hổ nhận lời ngay, tới nơi đúng lúc cô thằn lằn vừa chạy đi, và thấy gã khốn đang ngủ. Trên mớ tóc bết của hắn còn dính mấy cái lông gà gô, ngay bên cạnh là xương con bò và con bê. Hổ chúa thấy hết những thứ ấy, lại không thấy con gà gô trong lồng vàng, nghĩ bụng: "Những con vật này hẳn đã bị gã độc ác này giết."

Hổ đá cho hắn một cái để đánh thức hắn dậy. Trông thấy hổ, gã kia sợ hết hồn. Hổ hỏi:

— Có phải ngươi đã giết và ăn thịt những con vật này không?

— Tôi chẳng giết, cũng chẳng ăn thịt con nào cả.

— Đồ khốn kiếp, nếu ngươi không giết thì còn ai giết nữa? Nói đi, nếu không ngươi chết!

Sợ mất mạng, hắn nói:

— Vâng, thưa ngài, tôi có giết và ăn thịt hai con thằn lằn con, con bò và con bê, nhưng tôi không giết con gà gô.

Hắn cố chối mãi, nhưng hổ không tin, lại hỏi:

— Ngươi từ đâu tới đây?

— Thưa ngài, tôi vốn đi bán hàng rong ở xứ Ca-lin-ga kiếm sống, làm hết nghề này tới nghề khác, rồi mới tới đây.

Nghe hắn kể hết những việc hắn đã làm, hổ nói:

— Đồ độc ác, nếu ngươi không giết con gà gô thì còn ai giết? Đi! Ta đưa ngươi tới trước mặt sư tử, chúa của muôn loài.

Thế là hổ lùa gã kia đi trước mặt mình. Thấy hổ dẫn theo một người, sư tử đọc câu kệ hỏi:

— Sao anh vội vã thế, hỡi Su-ba-hu, sao anh lại dẫn chàng trai này tới đây? Có chuyện gì gấp lắm vậy? Hãy nói nhanh và nói thật cho tôi nghe.

Nghe vậy, hổ đọc câu kệ:

— Tâu chúa, tôi e rằng con gà gô, người bạn quý của chúng ta, hôm nay đã gặp chuyện chẳng lành. Những việc gã này làm từ trước tới giờ khiến tôi sợ rằng chúng ta sẽ phải nghe tin dữ về con gà gô hiền lành của chúng ta.

Sư tử lại đọc câu kệ:

— Gã này trước kia đã làm những gì, hắn đã thú nhận với anh những tội gì, mà khiến anh ngờ rằng con chim thông thái hôm nay đã gặp nạn?

Hổ chúa đọc những câu kệ đáp lại:

— Hắn đi bán hàng rong khắp xứ Ca-lin-ga, chống gậy trên những nẻo đường gập ghềnh. Hắn từng lẫn vào đám người làm trò, từng trói những con vật vô hại vào bẫy. Hắn thường xuyên cờ bạc, giăng lưới bẫy chim non. Hắn cầm gậy đánh nhau giữa đám đông, đong gian thóc gạo để kiếm lời. Hắn bội lời thề, đánh nhau giữa đêm khuya bị thương, rồi lén rửa máu. Hắn còn bỏng cả tay vì liều lĩnh chộp lấy đồ ăn nóng quá. Đời hắn như thế đấy, tội lỗi trên đầu hắn là thế đấy. Giờ con bò đã chết, trên tóc hắn còn dính lông chim, nên tôi lo cho bạn gà gô lắm.

Sư tử hỏi gã kia:

— Có phải ngươi đã giết con gà gô thông thái không?

— Vâng, thưa ngài, tôi đã giết.

Nghe hắn nói thật, sư tử muốn tha cho hắn đi. Nhưng hổ chúa nói:

— Tên khốn này đáng chết.

Và hổ xé xác hắn ngay tại chỗ, rồi đào một cái hố, quăng xác hắn xuống.

Các cậu học trò bà-la-môn trở về, không thấy con gà gô đâu, vừa khóc vừa than, rồi bỏ đi khỏi chốn ấy.

Đức Phật kết thúc bài giảng:

— Này các tỳ kheo, ngày xưa Đề-bà-đạt-đa cũng đã tìm cách giết ta như thế.

Rồi Ngài cho biết: gã ẩn sĩ thuở ấy là Đề-bà-đạt-đa, cô thằn lằn là Ki-xa Cồ-đàm-di, hổ là Mục-kiền-liên, sư tử là Xá-lợi-phất, ông thầy nổi tiếng là Ca-diếp, còn con gà gô thông thái chính là Ngài.

— Hết —