Con chim sẻ vàng và hai vòng ngọc

Chương 1: Con chim sẻ vàng và hai vòng ngọc

Loài bò loài bay có linh đều chung một tính, sinh từ thai trứng ẩm hoá đều là mạng sống. Được người cứu giúp chớ quên ơn, chim sẻ cũng biết đền ơn bằng vòng ngọc.

Bốn câu thơ này kể chuyện đời Hán có một anh học trò họ Dương tên Bảo, người Hoa Âm, tuổi vừa hai mươi, trời cho tư chất thông minh, học vấn hơn người. Một hôm đúng tiết Trùng Dương, anh ra ngoại ô dạo chơi, đi mỏi chân bèn ngồi nghỉ trong rừng. Chỉ thấy cây cối um tùm, trăm loài chim ríu rít, rất đáng yêu. Bỗng nghe bịch một tiếng, một con chim rơi xuống, không lệch không nghiêng, rơi đúng trước mặt Dương Bảo, miệng kêu chiêm chiếp mà không bay lên được, cứ giãy loạn dưới đất.

Dương Bảo nói:

— Lạ thật! Con chim này sao lại thế?

Anh bước tới nhặt lên xem, thì là một con sẻ vàng, chẳng biết bị ai bắn bị thương, kêu thảm thiết lắm. Dương Bảo không nỡ, bèn nói:

— Mang về nuôi cho khoẻ rồi thả.

Đang xem thì thấy một cậu thiếu niên tay cầm ná cao su từ phía sau đi tới:

— Anh học trò ơi, con sẻ vàng này là tôi bắn rơi, xin anh trả lại cho.

Dương Bảo nói:

— Trả thì cũng dễ thôi. Nhưng chim chóc với người tuy thân thể khác nhau mà mạng sống thì như nhau, sao nỡ giết hại! Huống chi giết trăm mạng chẳng đủ cho cậu một bữa ăn, bán vạn con chim chẳng làm cậu giàu lên được, sao không làm nghề khác mà sống? Nay tôi xin chuộc mạng con chim này.

Rồi anh lấy tiền trong người ra. Cậu thiếu niên nói:

— Tôi chẳng phải vì miếng ăn hay tiền bạc, chỉ là chơi thử tay nghề thôi. Anh học trò đã muốn con chim này thì tôi tặng luôn.

Dương Bảo nói:

— Cậu chơi cho vui, chim chóc có tội gì!

Cậu thiếu niên tạ lỗi:

— Tôi biết lỗi rồi!

Rồi vứt ná mà đi.

Dương Bảo mang con chim về nhà, để trong hộp khăn, ngày ngày hái nhuỵ hoa vàng cho ăn. Dần dần lông cánh thay mới. Nuôi được trăm ngày thì bay được. Nó lúc đi lúc về, Dương Bảo rất quý. Bỗng một hôm nó đi mà không về. Dương Bảo đang buồn bực thì thấy một đứa trẻ mày nhạt mắt nhỏ, mặc áo vàng, đi vào nhà, nhìn Dương Bảo mà lạy. Dương Bảo vội đỡ dậy. Đứa trẻ lấy ra một đôi vòng ngọc đưa cho Dương Bảo:

— Được ông cứu mạng, không lấy gì báo đáp, xin tạm dâng món đồ mọn này. Giữ nó thì đời đời con cháu làm đến tam công.

Dương Bảo nói:

— Ta với em xưa nay chưa từng quen biết, sao lại có chuyện cứu mạng?

Đứa trẻ cười:

— Ông quên rồi sao? Tôi chính là kẻ bị bắn trong rừng, được ông nuôi bằng nhuỵ hoa vàng trong hộp khăn đây.

Nói xong hoá thành con sẻ vàng bay đi.

Về sau Dương Bảo sinh con là Chấn, đời Minh Đế làm thái uý. Con Chấn là Bỉnh, đời Hoà Đế làm thái uý. Con Bỉnh là Tứ, đời An Đế làm tư đồ. Con Tứ là Bưu, đời Linh Đế làm tư đồ. Quả nhiên đời đời làm tam công, đức nghiệp nối nhau. Có thơ làm chứng: Hoa vàng nuôi sẻ chẳng mong đền, một tấm lòng từ bi thương vật. Mấy đời mũ áo xem rực rỡ, mới biết nhân nghĩa đáng nghìn vàng.

Người kể chuyện ơi, chuyện chim sẻ vàng ngậm vòng ai cũng biết, cần gì phải kể! Các vị không biết đấy thôi. Chỉ vì hôm nay muốn kể chuyện một chàng trai cũng bắt đầu từ chuyện bắn một loài vật lạ, mà không biết hối như cậu bé bắn chim kia, đến nỗi làm cả một cơ nghiệp lớn đảo điên, thành chuyện để người ta bàn tán, nên mới mượn chuyện ngậm vòng làm lời mở đầu. Khuyên các vị nên học Dương Bảo làm lành làm nhân, chớ bắt chước chàng trai kia rước tai chuốc hoạ. Đúng là: nên ngậm miệng thì phải ngậm miệng, nên buông tay thì phải buông tay. Nếu biết buông tay và ngậm miệng, trăm tuổi yên lành được tám chín.

— Hết chương 1 —