Cúp-ti và I-ma-ni

Ngày xưa có một ông vua có hai cô con gái, tên là Cúp-ti và I-ma-ni. Ông thương cả hai nàng lắm, hằng giờ liền ngồi trò chuyện với các con. Một hôm ông hỏi cô chị là Cúp-ti:

— Con có bằng lòng phó thác đời mình và vận mệnh mình vào tay cha không?

Công chúa ngạc nhiên trước câu hỏi, đáp:

— Thưa vâng, dĩ nhiên rồi. Không phó thác vào tay cha thì còn phó thác vào tay ai?

Nhưng khi ông hỏi cô em là I-ma-ni câu y như thế, nàng đáp:

— Không, thưa cha! Nếu có dịp, con sẽ tự làm nên số phận của mình.

Nghe câu trả lời ấy, nhà vua phật ý lắm:

— Con còn non dại quá, chưa hiểu mình nói gì đâu. Nhưng thôi được, cha sẽ cho con dịp làm theo ý muốn.

Rồi ông cho gọi một ông lão khổ hạnh què chân sống trong một túp lều xiêu vẹo ở ngoại thành tới. Khi ông lão vào chầu, nhà vua phán:

— Hẳn ngươi đã già cả, lại gần như tàn tật, thì cũng mừng nếu có người trẻ tuổi ở cùng để hầu hạ. Vậy ta cho ngươi đứa con gái út của ta. Nó muốn tự kiếm sống, thì cứ về kiếm sống với ngươi.

Dĩ nhiên ông lão khổ hạnh chẳng biết nói gì, mà có biết thì ông cũng đang quá kinh ngạc và bối rối mà nói không nên lời. Còn cô công chúa nhỏ thì tươi cười đi theo ông, bước chân nhẹ nhàng vui vẻ, trong khi ông lão khập khiễng dẫn nàng về nhà, lòng rối bời, chẳng nói câu nào.

Vừa về tới lều, ông lão đã bắt đầu tính xem làm sao cho công chúa được sống dễ chịu. Nhưng ông vốn là người tu khổ hạnh, nhà cửa trống trơn, chỉ có một chiếc giường gỗ, hai cái nồi cũ để nấu ăn và một cái vò đất đựng nước. Mấy thứ ấy thì khó mà làm cho ai sống dễ chịu được. Nhưng công chúa chẳng mấy chốc đã gỡ rối cho ông bằng một câu hỏi:

— Ông có tiền không?

— Đâu đó tôi còn một đồng xu.

— Được lắm. Ông đưa cháu đồng xu, rồi ông ra ngoài mượn giúp cháu một cái xa quay sợi và một khung cửi.

Tìm mãi ông lão mới thấy đồng xu, rồi lên đường làm việc nàng nhờ. Còn công chúa thì đi chợ. Trước hết nàng mua một ít dầu, rồi mua một ít sợi lanh. Mang đồ về tới nhà, nàng đặt ông lão ngồi lên giường, lấy dầu xoa bóp cái chân què của ông suốt một giờ. Rồi nàng ngồi vào xa quay sợi, quay mãi quay mãi suốt đêm trong khi ông lão ngủ, tới sáng thì nàng đã kéo được thứ sợi mảnh nhất xưa nay chưa ai thấy. Tiếp đó nàng ngồi vào khung cửi, dệt mãi dệt mãi, tới chiều thì dệt xong một tấm vải ánh bạc tuyệt đẹp.

— Bây giờ ông ra chợ bán tấm vải này giúp cháu, cháu nghỉ một lát.

— Thế tôi phải đòi bao nhiêu?

— Hai đồng vàng.

Thế là ông lão khập khiễng ra chợ, đứng bán tấm vải. Lát sau, cô công chúa chị đi xe ngang qua. Thấy tấm vải, nàng dừng lại hỏi giá.

— Hai đồng vàng.

Ông lão đáp. Công chúa vui vẻ trả tiền, và ông lão lại khập khiễng mang tiền về nhà.

Như hôm trước, I-ma-ni cứ làm thế ngày này qua ngày khác. Lần nào nàng cũng tiêu một đồng xu vào dầu và sợi lanh, lần nào nàng cũng xoa bóp cái chân què cho ông lão, rồi quay sợi, dệt những tấm vải đẹp nhất, bán được giá cao. Dần dần cả thành nổi tiếng nhờ những tấm vải tuyệt đẹp của nàng. Cái chân què của ông lão cũng mỗi ngày một thẳng hơn, khoẻ hơn. Còn cái hố dưới sàn lều, nơi họ cất tiền, mỗi ngày một đầy thêm những đồng vàng. Cuối cùng, một hôm công chúa nói:

— Cháu nghĩ thật sự chúng ta đã đủ tiền để sống sung túc hơn rồi.

Nàng cho gọi thợ tới. Họ xây cho nàng và ông lão khổ hạnh một ngôi nhà tuyệt đẹp, cả thành không có ngôi nhà nào đẹp hơn, trừ cung điện của nhà vua. Chẳng bao lâu chuyện ấy tới tai nhà vua. Khi ngài hỏi nhà ấy của ai, người ta thưa rằng đó là nhà của con gái ngài.

Nhà vua kêu lên:

— Chà, nó bảo nó sẽ tự làm nên số phận của mình, mà không biết bằng cách nào, có vẻ nó làm được thật!

Ít lâu sau, nhà vua có việc phải sang một nước khác. Trước khi đi, ngài hỏi cô con gái lớn muốn cha mang về món quà gì.

— Một chuỗi hồng ngọc.

Rồi nhà vua nghĩ cũng muốn hỏi I-ma-ni, nên sai một người đưa tin đi hỏi xem nàng muốn quà gì. Người ấy tới đúng lúc nàng đang cố gỡ một mối chỉ rối trên khung cửi. Hắn cúi rạp chào nàng:

— Nhà vua sai tôi tới hỏi công chúa muốn ngài mang về quà gì từ nước Đua?

Nhưng I-ma-ni đang mải tính xem gỡ mối rối thế nào cho khỏi đứt sợi, nên chỉ đáp:

— Kiên nhẫn!

Ý nàng là bảo người đưa tin chờ cho tới khi nàng rảnh tay. Nhưng người đưa tin cầm luôn câu ấy về làm câu trả lời, thưa với nhà vua rằng thứ duy nhất công chúa I-ma-ni muốn là "kiên nhẫn".

Nhà vua nói:

— Ồ! Ta chẳng biết ở nước Đua có bán thứ ấy không. Chính ta cũng chưa bao giờ có nó. Nhưng nếu kiếm được thì ta sẽ mua cho nó.

Hôm sau nhà vua lên đường. Xong việc ở nước Đua, ngài mua cho Cúp-ti một chuỗi hồng ngọc tuyệt đẹp. Rồi ngài bảo một người hầu:

— Công chúa I-ma-ni muốn có ít kiên nhẫn. Ta không biết có thứ ấy trên đời không, nhưng ngươi cứ ra chợ hỏi xem. Nếu có bán thì mua về cho ta.

Người hầu cúi chào rồi lui ra. Hắn đi khắp chợ một lúc lâu, rao lên:

— Có ai bán kiên nhẫn không? Kiên nhẫn đây, ai bán không?

Có người chế nhạo hắn. Có người, vốn chẳng có chút kiên nhẫn nào, bảo hắn đi chỗ khác, đừng làm trò ngu ngốc. Có người lại bảo:

— Thằng cha này điên rồi! Kiên nhẫn mà cũng đòi mua đòi bán!

Cuối cùng, chuyện có một gã điên ở chợ đang đi mua kiên nhẫn đến tai vua nước Đua. Nhà vua bật cười:

— Ta muốn xem mặt gã ấy. Đưa hắn tới đây!

Lập tức người hầu cận của ngài đi tìm gã kia, đưa tới trước mặt nhà vua. Nhà vua hỏi:

— Ngươi muốn mua thứ gì thế?

Người kia thưa:

— Tâu bệ hạ, tôi được sai đi mua kiên nhẫn.

— Ồ, chủ ngươi hẳn là người kỳ quặc! Ông ta cần nó làm gì?

— Chủ tôi muốn có nó làm quà cho con gái ngài là công chúa I-ma-ni.

— Được. Ta biết có một thứ kiên nhẫn mà cô gái ấy có thể có, nếu cô ấy muốn. Nhưng thứ ấy không mua được bằng tiền.

Ông vua này tên là Xúp-ba Khan, mà Xúp-ba, trong tiếng nước ấy, có nghĩa là "kiên nhẫn". Nhưng người đưa tin không biết điều đó, nên chẳng hiểu rằng nhà vua đang nói đùa. Hắn chỉ ra sức kể rằng công chúa I-ma-ni không những trẻ đẹp mà còn là cô công chúa khôn ngoan nhất, chăm chỉ nhất, tốt bụng nhất. Hắn còn định kể tiếp các đức tính của nàng, thì nhà vua cười, giơ tay ngăn lại:

— Được rồi, được rồi, chờ ta một lát, để ta xem làm được gì.

Nói rồi ngài đứng dậy, về phòng riêng, lấy ra một chiếc tráp nhỏ. Ngài đặt vào tráp một chiếc quạt, đóng nắp cẩn thận, mang ra đưa cho người đưa tin:

— Đây là một chiếc tráp. Nó không có khoá, cũng không có chìa, vậy mà chỉ mở ra khi được chính người cần thứ đựng bên trong chạm vào. Ai mở được nó sẽ có được kiên nhẫn. Nhưng ta không dám chắc đó có đúng là thứ kiên nhẫn người ta muốn hay không.

Người hầu cúi rạp, nhận chiếc tráp. Nhưng khi hắn hỏi phải trả bao nhiêu, nhà vua không lấy gì cả. Thế là hắn đi về, dâng chiếc tráp lên chủ, kể lại mọi chuyện đã gặp.

Vua cha vừa về nước, Cúp-ti và I-ma-ni đều được nhận quà ngài mang về. I-ma-ni ngạc nhiên lắm khi một người đưa tin mang chiếc tráp tới tận tay nàng.

— Nhưng cái gì thế này? Tôi có xin gì đâu! Thật ra tôi chẳng kịp xin, vì người đưa tin chạy mất trước khi tôi gỡ xong mối chỉ rối.

Nhưng người hầu một mực bảo chiếc tráp là của nàng. Nàng tò mò nhận lấy, đem tới cho ông lão khổ hạnh. Ông lão cố mở mà mở không được. Nắp tráp khít tới mức như chẳng thể nhúc nhích, vậy mà chẳng có ổ khoá, then cài hay lò xo nào giữ nó lại. Cố mãi mỏi tay, ông đưa chiếc tráp cho công chúa. Nàng vừa chạm vào, nó đã mở ra dễ dàng, bên trong là một chiếc quạt tuyệt đẹp. I-ma-ni reo lên vì ngạc nhiên và thích thú, cầm chiếc quạt lên phe phẩy.

Nàng vừa quạt được ba cái, thì chẳng biết từ đâu, vua Xúp-ba Khan nước Đua bỗng hiện ra trước mặt! Công chúa há hốc miệng, dụi mắt. Còn ông lão khổ hạnh ngồi trố mắt nhìn, kinh ngạc tới mức mấy phút liền không nói được câu nào. Cuối cùng ông mới hỏi:

— Thưa ngài, xin cho hỏi ngài là ai?

— Ta tên là Xúp-ba Khan, vua nước Đua. Cô nương đây đã gọi ta, nên ta tới.

Nhà vua nói, rồi cúi chào công chúa. Công chúa lắp bắp:

— Tôi ư? Tôi gọi ngài ư? Cả đời tôi chưa từng gặp, chưa từng nghe nói tới ngài, sao lại có chuyện ấy được?

Bấy giờ nhà vua kể cho họ nghe chuyện ngài nghe nói có một người đàn ông ở chính kinh thành Đua của ngài đi mua kiên nhẫn, và ngài đã đưa cho hắn chiếc quạt trong tráp như thế nào.

— Cả hai thứ đều có phép. Hễ có ai dùng chiếc quạt, quạt tới cái thứ ba là ta có mặt bên họ. Nếu họ gấp quạt lại, gõ xuống bàn, thì tới cái gõ thứ ba ta đã về tới nhà. Chiếc tráp không mở ra cho tất cả mọi người. Nhưng cô nương thấy đấy, chính cô nương là người xin kiên nhẫn, mà kiên nhẫn lại là tên ta, nên ta ở đây, sẵn sàng hầu cô nương.

Công chúa I-ma-ni vốn cao ngạo, nóng lòng muốn gấp quạt lại, gõ ba cái để đưa nhà vua về nước cho xong. Nhưng ông lão khổ hạnh lại rất quý vị khách này, nên chuyện nọ xọ chuyện kia, ba người qua một buổi tối thật vui vẻ rồi Xúp-ba Khan mới cáo từ.

Từ đó, nhà vua thường được gọi tới. Ông lão khổ hạnh và nhà vua đều mê cờ, lại đều chơi giỏi, nên họ thường ngồi đánh cờ tới quá nửa đêm. Dần dần, có một căn phòng nhỏ trong nhà được gọi là phòng của nhà vua. Những hôm ở lại khuya, nhà vua ngủ luôn trong đó, sáng hôm sau mới về.

Ít lâu sau, chuyện có một chàng trai giàu có, đẹp đẽ hay tới thăm nhà cô em đến tai công chúa Cúp-ti, và nàng ghen tức lắm. Thế là một hôm nàng tới thăm I-ma-ni, giả vờ yêu thương em hết mực, làm ra vẻ quan tâm tới ngôi nhà, tới cách I-ma-ni và ông lão khổ hạnh sống, và tới vị khách vương giả bí ẩn của họ. Hai chị em đi xem hết chỗ này tới chỗ khác, và Cúp-ti được đưa vào xem căn phòng của Xúp-ba Khan. Một lát sau, kiếm cớ gì đó, nàng lẻn vào phòng ấy một mình. Nàng nhanh tay rải dưới tấm khăn trải giường một nắm thuỷ tinh tán thật mịn, vụn như bột, đã tẩm thuốc độc, thứ nàng mang giấu sẵn trong áo. Ngay sau đó nàng chào em ra về, nói rằng nàng chẳng bao giờ tha thứ cho mình vì bấy lâu không tới thăm em, và từ nay nàng sẽ bắt đầu bù đắp cho sự lơ là ấy.

Ngay tối hôm ấy, Xúp-ba Khan tới, như thường lệ ngồi đánh cờ khuya với ông lão khổ hạnh. Rất mệt, cuối cùng ngài chúc ông lão và công chúa ngủ ngon. Ngài vừa đặt lưng xuống giường thì hàng nghìn mảnh thuỷ tinh tẩm độc li ti đâm vào người. Ngài không hiểu chuyện gì xảy ra, cứ giật mình trở mình bên này bên kia, cho tới khi bị đâm khắp người, thấy mình như đang bốc cháy từ đầu tới chân. Nhưng ngài không nói một lời. Ngài ngồi suốt đêm, thân thể đau đớn, mà lòng còn đau đớn hơn khi nghĩ rằng mình đã bị đầu độc, như ngài đoán, ngay trong nhà I-ma-ni. Sáng ra, tuy gần như ngất lịm, ngài vẫn chẳng nói gì, và nhờ chiếc quạt thần mà về được nước mình.

Rồi ngài cho mời hết thầy thuốc trong nước tới, nhưng không ai biết ngài mắc bệnh gì. Thế là ngài nằm lay lắt hết tuần này sang tuần khác, thử đủ mọi phương thuốc người ta nghĩ ra, những đêm mất ngủ, những ngày đau đớn, sốt mê man, khổ sở, cho tới khi cuối cùng ngài đã gần đất xa trời.

Trong lúc ấy, công chúa I-ma-ni và ông lão khổ hạnh lo lắng lắm, vì quạt bao nhiêu lần chiếc quạt thần cũng chẳng thấy Xúp-ba Khan hiện ra. Họ sợ nhà vua đã chán họ, hay đã gặp phải tai hoạ gì. Cuối cùng công chúa băn khoăn, khắc khoải tới mức nàng quyết định tự mình tới nước Đua xem có chuyện gì. Nàng cải trang thành một thầy tu khổ hạnh trẻ, mặc đồ đàn ông, một mình đi bộ lên đường, đúng như một người tu khổ hạnh vẫn đi. Một buổi tối, nàng thấy mình đang ở trong một khu rừng, liền nằm xuống dưới một gốc cây to để qua đêm. Nhưng nàng không sao ngủ được, cứ nghĩ tới Xúp-ba Khan, không biết chàng đã gặp chuyện gì. Bỗng nàng nghe hai con khỉ lớn trò chuyện với nhau trên cây, ngay trên đầu nàng. Một con nói:

— Chào anh bạn. Anh ở đâu tới đấy, có tin gì không?

Con kia đáp:

— Tôi ở nước Đua tới. Tin là nhà vua đang hấp hối.

— Ôi, nghe thế tôi buồn quá. Ông ấy là tay cừ khôi trong việc giết báo và những con thú không đáng được sống. Ông ấy mắc bệnh gì thế?

— Chẳng người nào biết. Nhưng loài chim, chúng thấy hết mọi chuyện, mang đi mọi tin tức, bảo rằng ông ấy sắp chết vì thuỷ tinh tẩm độc do công chúa Cúp-ti rải trên giường ông ấy.

— Chà! Tin buồn thật. Giá mà họ biết, chỉ cần lấy quả của chính cái cây ta đang ngồi đây ngâm nước nóng là chữa khỏi bệnh ấy, chậm lắm là ba ngày.

— Đúng thế! Tiếc là ta không nói cho người nào biết được một phương thuốc giản đơn như thế để cứu mạng một người tốt. Nhưng con người ngốc lắm. Họ cứ tự nhốt mình trong những ngôi nhà ngột ngạt giữa những thành phố ngột ngạt, chứ không sống trên những cái cây thoáng đãng dễ chịu, nên chẳng biết được những điều hay nhất.

Nghe tin Xúp-ba Khan đang hấp hối, I-ma-ni lặng lẽ khóc. Nhưng nghe tới đó, nàng lau nước mắt, ngồi dậy. Vừa rạng sáng, nàng đã hái quả trên cây, đầy cả một bọc vải. Rồi nàng đi nhanh hết sức, hai ngày sau tới kinh thành Đua. Việc đầu tiên nàng làm là đi qua chợ, rao to:

— Thuốc đây! Có ai đau ốm cần thuốc của tôi không?

Lát sau, có một người bảo người bên cạnh:

— Kìa, có cậu thầy tu trẻ bán thuốc. Biết đâu cậu ta lại chữa được cho nhà vua.

— Xì! Bao nhiêu ông râu tóc bạc phơ còn bó tay, một thằng nhãi như thế thì làm được gì?

— Dù sao cứ để cậu ta thử.

Người kia nói, rồi tới bắt chuyện với I-ma-ni. Họ cùng tới cung, báo rằng có thêm một thầy thuốc tới xin chữa bệnh cho nhà vua.

Chờ một lúc, I-ma-ni được đưa vào phòng bệnh. Nàng cải trang khéo tới mức nhà vua không nhận ra nàng, còn nhà vua thì gầy rộc vì bệnh tới mức nàng cũng suýt không nhận ra chàng. Nhưng nàng bắt tay ngay vào việc, lòng đầy hy vọng. Trước hết nàng xin một gian phòng riêng và một cái nồi đun nước. Nước vừa nóng, nàng ngâm một ít quả vào, đưa cho người hầu của nhà vua, dặn họ lấy nước ấy lau rửa khắp người ngài. Lần lau đầu tiên đã công hiệu tới mức đêm ấy nhà vua ngủ yên giấc. Ngày thứ hai nàng lại làm y như thế, và lần này nhà vua kêu đói, đòi ăn. Sau ngày thứ ba, ngài khỏi hẳn, chỉ còn yếu vì ốm lâu. Ngày thứ tư, ngài dậy, ngự lên ngai, rồi sai người đi mời người thầy thuốc đã chữa khỏi bệnh cho mình.

Khi I-ma-ni tới, ai nấy đều lấy làm lạ vì một chàng trai trẻ thế mà đã là thầy thuốc giỏi đến vậy. Nhà vua muốn ban cho chàng thầy thuốc vô số tiền bạc và đủ thứ của quý. Lúc đầu I-ma-ni không nhận gì cả. Nhưng cuối cùng nàng nói rằng nếu nhất định phải được thưởng, thì nàng xin chiếc nhẫn ấn của nhà vua và chiếc khăn tay của ngài. Thấy nàng không chịu nhận gì hơn, nhà vua trao cho nàng chiếc nhẫn ấn và chiếc khăn tay. Nàng từ biệt, đi nhanh hết sức về nước mình.

Về nhà ít lâu, sau khi đã kể cho ông lão khổ hạnh nghe hết mọi chuyện, hai người dùng chiếc quạt thần gọi Xúp-ba Khan tới. Khi chàng hiện ra, họ hỏi sao bấy lâu chàng không tới. Chàng kể cho họ nghe chuyện chàng bị bệnh, và đã được chữa khỏi thế nào. Chàng vừa kể xong, công chúa đứng dậy, mở một chiếc tủ nhỏ, lấy ra chiếc nhẫn và chiếc khăn tay, cười hỏi:

— Có phải đây là những thứ ngài thưởng cho thầy thuốc của ngài không?

Nhà vua nhìn, nhận ra nàng, và hiểu ngay mọi chuyện đã xảy ra. Chàng đứng bật dậy, bỏ chiếc quạt thần vào túi mình, tuyên bố từ nay không ai được đưa chàng về nước nữa, trừ khi I-ma-ni chịu đi theo chàng và làm vợ chàng.

Mọi việc được định như thế. Ông lão khổ hạnh và I-ma-ni về kinh thành Đua. Ở đó I-ma-ni kết duyên với nhà vua, và sống hạnh phúc mãi mãi về sau.

— Hết —