Giấc mơ cuối cùng của cây sồi già

Trong rừng, trên bờ dốc cao, cách bờ biển trống không xa, có một cây sồi rất già. Cây vừa tròn ba trăm sáu mươi lăm tuổi. Nhưng chừng ấy thời gian với cây cũng chỉ như chừng ấy ngày với chúng ta. Chúng ta ngày thức đêm ngủ, và khi ngủ thì ta mơ. Với cây thì khác. Cây phải thức suốt ba mùa trong năm, mãi tới khi mùa đông đến mới được ngủ. Mùa đông là lúc cây nghỉ ngơi, là đêm của cây sau một ngày dài gồm mùa xuân, mùa hạ và mùa thu.

Bao nhiêu mùa hè ấm áp, lũ phù du, những sinh linh bé nhỏ chỉ sống được một ngày, đã bay rập rờn quanh cây sồi già, tận hưởng cuộc đời và thấy mình sung sướng. Hễ có một sinh linh bé xíu nào đậu nghỉ một lát trên một chiếc lá to tươi của cây, thì bao giờ cây cũng nói:

— Tội nghiệp chú bé! Cả đời chú chỉ có một ngày. Ngắn quá! Hẳn là buồn lắm.

Sinh linh bé nhỏ bao giờ cũng đáp:

— Buồn ư? Ông nói thế là thế nào? Mọi thứ quanh cháu đều sáng sủa, ấm áp, đẹp đẽ lạ lùng, cháu vui lắm.

Cây sồi nói:

— Nhưng chỉ một ngày thôi, rồi là hết.

Con phù du nhắc lại:

— Hết ư? Hết là thế nào? Ông cũng hết à?

Cây sồi đáp:

— Không. Có lẽ ta còn sống hàng nghìn ngày của chú. Một ngày của ta dài bằng mấy mùa liền, dài đến nỗi chú chẳng bao giờ đếm xuể.

Con phù du nói:

— Thế ư? Thế thì cháu không hiểu ông. Ông có hàng nghìn ngày của cháu, nhưng cháu có hàng nghìn khoảnh khắc để được vui, được sung sướng. Khi ông chết thì mọi cái đẹp trên đời có mất đi không?

Cây đáp:

— Không. Chắc chắn nó còn mãi lâu hơn nữa, lâu hơn vô cùng, lâu hơn cả những gì ta nghĩ được.

Con phù du nhỏ nói:

— Thế thì ông với cháu được sống bằng nhau, chỉ có điều cách tính khác nhau thôi.

Rồi sinh linh bé nhỏ nhảy múa, bay lượn trong không trung, vui sướng với đôi cánh mỏng như lụa, mượt như nhung, vui sướng với làn gió dịu mang theo hương thơm từ những cánh đồng cỏ ba lá, từ hoa hồng dại, hoa cơm cháy, hoa kim ngân trên những hàng rào vườn, hương cỏ xạ hương dại, hoa anh thảo, bạc hà. Mùi hương nồng đến nỗi con phù du nhỏ như say. Ngày dài đẹp đẽ ấy đầy ắp niềm vui và những điều ngọt ngào, đến nỗi khi mặt trời xuống thấp, nó thấy mệt vì sung sướng, vì tận hưởng quá nhiều. Đôi cánh không đỡ nổi nó nữa. Nó nhẹ nhàng, chầm chậm lượn xuống những ngọn cỏ mềm đang đung đưa, gật gật cái đầu bé xíu, gật được chừng nào hay chừng ấy, rồi ngủ thiếp đi, êm ả, ngọt ngào. Con phù du đã chết.

Cây sồi nói:

— Tội nghiệp con phù du nhỏ! Đời gì mà ngắn khủng khiếp!

Và cứ thế, ngày hè nào điệu múa ấy cũng lặp lại, cũng những câu hỏi ấy, cũng những câu trả lời ấy. Bao nhiêu thế hệ phù du nối tiếp nhau như thế, con nào cũng vui như nhau, sung sướng như nhau.

Cây sồi thức qua buổi sáng mùa xuân, buổi trưa mùa hạ, buổi chiều mùa thu. Giờ nghỉ ngơi của cây, đêm của cây, đã tới gần. Mùa đông đang đến. Bão đã bắt đầu hát:

— Chúc ngủ ngon, chúc ngủ ngon!

Chỗ này một chiếc lá rụng, chỗ kia một chiếc lá rụng. Bão hát tiếp:

— Chúng tôi sẽ ru ông, đưa võng cho ông. Ngủ đi, ngủ đi. Chúng tôi sẽ hát cho ông ngủ, lay cho ông ngủ, làm thế tốt cho những cành già của ông lắm, chúng còn kêu răng rắc vì sung sướng nữa kia. Ngủ ngon nhé, ngủ ngon nhé, đây là đêm thứ ba trăm sáu mươi lăm của ông. Nói cho đúng, ông vẫn còn là một chàng trai trẻ trên đời. Ngủ ngon nhé. Mây sẽ rắc tuyết lên người ông, thành một tấm chăn ấm áp ủ chân ông. Chúc ông ngủ ngon, mơ đẹp.

Thế là cây sồi đứng đó, trụi hết lá, để nghỉ ngơi suốt một mùa đông dài, và mơ nhiều giấc mơ về những việc đã xảy ra trong đời mình, như con người vẫn mơ.

Cây đại thụ này xưa kia cũng từng bé nhỏ. Quả thật, lúc nằm nôi nó chỉ là một hạt sồi. Theo cách tính của con người, nó đang ở thế kỷ thứ tư của đời mình. Nó là cây to nhất, đẹp nhất trong rừng. Ngọn nó vượt lên trên hết thảy các cây khác, từ ngoài khơi xa đã trông thấy, nên các thuỷ thủ dùng nó làm mốc đi biển. Nó đâu biết có bao nhiêu đôi mắt háo hức tìm kiếm nó. Trên những cành cao nhất, bồ câu rừng làm tổ, chim cu cu cất giọng hát quen thuộc, tiếng hót vang vọng giữa những cành cây. Mùa thu, khi lá trông như những tấm đồng dát mỏng, chim di trú bay đến đậu nghỉ trên cành trước khi vượt biển.

Nhưng bây giờ là mùa đông. Cây đứng trơ trụi lá, ai cũng thấy được những cành mọc ra từ thân cây cong queo, khúc khuỷu đến thế nào. Quạ đen, quạ khoang thay nhau đến đậu, bàn chuyện những ngày khốn khó đang bắt đầu, chuyện mùa đông kiếm ăn vất vả ra sao.

Đúng vào dịp lễ Giáng sinh thiêng liêng thì cây mơ một giấc mơ. Hẳn cây có một thứ linh cảm rằng ngày hội đã tới, nên trong mơ cây tưởng như nghe thấy chuông từ mọi nhà thờ quanh vùng ngân vang. Thế mà cây lại thấy như đang là một ngày hè đẹp trời, êm dịu, ấm áp. Ngọn cây hùng vĩ đội một vòm lá xanh tươi xum xuê. Nắng đùa giỡn giữa lá và cành. Không khí thơm ngát hương cỏ hương hoa. Những con bướm sặc sỡ đuổi nhau. Lũ phù du mùa hè nhảy múa quanh cây, như thể thế gian được tạo ra chỉ để chúng nhảy múa vui chơi.

Mọi việc đã xảy ra với cây trong từng năm của đời nó dường như lần lượt đi qua trước mặt nó, như một đám rước ngày hội. Nó thấy các hiệp sĩ thời xưa cùng các quý bà cưỡi những con tuấn mã băng qua rừng, mũ cắm lông chim phất phơ, chim cắt đậu trên cổ tay. Tù và săn vang lên, chó sủa ran. Nó thấy những đoàn quân thù địch, áo quần sặc sỡ, giáp trụ sáng loáng, cầm giáo cầm kích, dựng lều rồi lại nhổ lều. Lửa canh lại bập bùng, người ta ca hát và ngủ dưới bóng cây che chở hiếu khách. Nó thấy những đôi tình nhân lặng lẽ hạnh phúc hẹn hò bên nó dưới ánh trăng, khắc chữ cái đầu tên mình lên lớp vỏ xám xanh của thân cây. Có một lần, mà từ đó tới nay đã bao năm, những khách đi đường vui tính treo đàn ghi-ta và đàn gió lên cành nó. Giờ chúng như lại treo ở đó, và nó nghe được tiếng đàn tuyệt diệu. Bồ câu rừng gù gù như muốn nói hộ lòng cây, chim cu cu kêu lên để báo cho cây biết nó còn sống được bao nhiêu ngày hè nữa.

Rồi dường như một sức sống mới rung lên trong từng thớ rễ, thớ thân, thớ lá, dâng lên tới tận những cành cao nhất. Cây thấy mình vươn dài ra, xoè rộng ra, trong khi dưới lòng đất, sức sống ấm áp chạy khắp bộ rễ. Cây càng lên cao, lên cao mãi, càng thêm sức mạnh, những cành trên ngọn càng rộng ra, xum xuê thêm. Cây càng lớn thì càng mãn nguyện, và cùng với niềm mãn nguyện ấy dâng lên một khát khao vui sướng được vươn cao hơn nữa, cao hơn nữa, tới tận mặt trời ấm áp chói chang.

Những cành trên ngọn đã xuyên qua mây. Mây trôi bên dưới như những đàn chim di trú, như những con thiên nga trắng lớn. Chiếc lá nào cũng như được phú cho con mắt để nhìn. Giữa ban ngày mà sao hiện ra, to và lấp lánh, như những con mắt trong trẻo, dịu hiền. Chúng gợi nhớ ánh mắt quen thuộc của một đứa trẻ, hay ánh mắt của những đôi tình nhân từng hẹn hò dưới tán sồi già.

Đó là những giây phút kỳ diệu, hạnh phúc của cây già, đầy bình yên và niềm vui. Ấy vậy mà giữa bao hạnh phúc, cây lại thấy một nỗi mong mỏi, khát khao rằng mọi cây cối, bụi rậm, cỏ hoa bên dưới cũng được vươn lên cao như mình, cũng được ngắm cảnh huy hoàng này, được hưởng niềm hạnh phúc này. Cây sồi uy nghi hùng vĩ không thể hoàn toàn sung sướng giữa niềm vui của mình khi tất cả những kẻ khác, lớn cũng như nhỏ, không được ở bên mình. Nỗi khát khao ấy run lên qua từng cành, từng lá, nồng nàn tha thiết như thể chúng là những thớ của một trái tim người.

Ngọn cây đung đưa qua lại, cúi xuống như đang lặng lẽ tìm kiếm một điều gì. Bấy giờ cây ngửi thấy hương cỏ xạ hương, rồi hương kim ngân, hương hoa tím nồng hơn, và cây tưởng như nghe thấy tiếng chim cu cu.

Cuối cùng niềm khát khao của cây được thoả. Xuyên qua mây, những ngọn cây xanh của khu rừng nhô lên. Bên dưới, cây sồi thấy chúng đang vươn lên, mỗi lúc một cao. Bụi cây, ngọn cỏ vút lên, có những cây còn tự bứt cả rễ để lên cho nhanh. Cây bạch dương nhanh nhất. Như một tia chớp, thân cây mảnh mai vút lên theo đường chữ chi, cành toả ra quanh thân như những dải lụa xanh, những lá cờ. Mọi cư dân của rừng, kể cả những ngọn cói nâu mềm như lông chim, đều lớn lên cùng nhau, còn chim chóc bay lên theo tiếng hót. Trên một ngọn cỏ phấp phới trong gió như một dải ruy băng xanh dài, một chú châu chấu đang ngồi lấy chân chải cánh. Bọ cánh cứng tháng năm vo ve, ong rì rầm, chim hót mỗi con một giọng. Không trung tràn ngập tiếng ca, tiếng vui.

Cây sồi hỏi:

— Nhưng bông hoa xanh nhỏ mọc bên bờ nước đâu rồi? Cả hoa chuông tím nữa, cả hoa cúc nữa?

Đấy, cây sồi muốn có tất cả chúng ở bên mình.

— Chúng cháu đây, chúng cháu ở đây!

Tiếng nói, tiếng hát vang lên.

Cây sồi lại hỏi:

— Nhưng cây xạ hương xinh đẹp mùa hè năm ngoái đâu? Cả những bông linh lan năm ngoái phủ kín mặt đất nữa? Cả cây táo dại với những bông hoa đáng yêu, cả mọi vẻ huy hoàng của rừng xanh từng nở rộ năm này qua năm khác? Kể cả những mầm cây vừa mới nhú cũng được ở đây với chúng ta.

— Chúng cháu đây, chúng cháu ở đây!

Những tiếng nói vang lên từ trên cao hơn nữa, như thể chúng đã bay lên đó từ trước.

Cây sồi nói, giọng vui sướng:

— Ôi, đẹp quá, đẹp đến không tin nổi! Ta có tất cả ở đây rồi, lớn cũng như nhỏ, không sót một ai. Hạnh phúc như thế này mà cũng có thể tưởng tượng được sao?

Điều ấy tưởng như không thể nào có được.

Có tiếng đáp vang vọng khắp không trung:

— Trên thiên đường, bên Đấng Vĩnh Hằng, điều ấy có thể tưởng tượng được, và có thể có được.

Cây già vẫn cứ vươn lên, vươn lên mãi, và cảm thấy rễ mình đang rời khỏi mặt đất.

Cây nói:

— Thế là đúng, thế là tốt nhất. Giờ chẳng còn xiềng xích nào giữ ta lại nữa. Ta có thể bay lên tới chốn cao nhất, giữa ánh sáng và vinh quang. Và tất cả những gì ta yêu đều ở bên ta, nhỏ cũng như lớn. Tất cả, tất cả đều ở đây.

Đó là giấc mơ của cây sồi già. Và trong khi cây mơ, một cơn bão dữ dội ập tới trên đất liền và biển cả, đúng vào dịp Giáng sinh thiêng liêng. Biển cuộn những đợt sóng lớn xô vào bờ. Trong thân cây có tiếng răng rắc, tiếng gãy đổ. Rễ cây bị bật khỏi mặt đất, đúng vào lúc trong mơ cây tưởng như rễ mình đang rời khỏi đất. Cây đổ xuống. Ba trăm sáu mươi lăm năm của cây đã qua đi như một ngày của con phù du.

Sáng ngày lễ Giáng sinh, khi mặt trời mọc, bão đã tan. Từ mọi nhà thờ, chuông ngày hội ngân vang. Từ mọi bếp lửa, kể cả bếp của túp lều nhỏ nhất, khói bay lên trời xanh, như khói lễ tạ ơn trên những bàn thờ cổ xưa. Biển lặng dần. Trên một con tàu lớn đã chống chọi với bão suốt đêm, tất cả cờ đều được kéo lên, để mừng vui ngày hội.

Các thuỷ thủ kêu lên:

— Cây đổ rồi! Cây sồi già, cái mốc của chúng ta trên bờ biển! Chắc nó đổ trong cơn bão đêm qua. Ai thay được nó đây? Chao ôi, không ai cả.

Đó là bài điếu văn đọc cho cây già, ngắn ngủi nhưng chân thành. Cây nằm duỗi dài trên bờ biển phủ tuyết. Và từ trên con tàu vang lên khúc hát, khúc hát mừng Giáng sinh, mừng linh hồn con người được cứu chuộc, mừng sự sống đời đời.

— Hãy hát vang lên trong buổi sáng hồng phúc. Mọi điều đã thành, vì Chúa đã ra đời. Hãy cùng nhau cất tiếng hát mừng vui. Ha-lê-lu-gia, vinh danh Chúa trên trời.

Bài thánh ca Giáng sinh xưa vang lên như thế. Và mọi người trên tàu đều thấy tâm hồn mình được nâng lên qua lời ca và lời cầu nguyện, cũng như cây già đã thấy mình được nâng lên trong giấc mơ cuối cùng, giấc mơ tuyệt đẹp của nó, trong buổi sáng Giáng sinh ấy.

— Hết —