Héc-mốt và Hát-vo

Ngày xưa có một ông vua và một bà hoàng hậu, họ chỉ có một cô con gái tên là Hát-vo, xinh đẹp tuyệt trần. Là con một nên nàng được nối ngôi. Nhà vua và hoàng hậu còn có một người con nuôi tên là Héc-mốt, trạc tuổi Hát-vo, khôi ngô, lại giỏi giang đủ mọi bề. Hồi còn bé, Héc-mốt và Hát-vo thường chơi đùa với nhau, quý mến nhau tới mức khi còn rất trẻ đã thầm thề nguyền với nhau.

Thời gian trôi, hoàng hậu lâm bệnh. Ngờ rằng đây là trận ốm cuối cùng, bà cho mời nhà vua tới. Khi vua tới, bà bảo ông rằng bà chẳng còn sống được bao lâu, nên muốn xin ông một điều: nếu ông lấy vợ khác, xin ông hứa chỉ lấy hoàng hậu xứ Hét-lan Hiền Hoà mà thôi. Nhà vua hứa, và sau đó hoàng hậu qua đời.

Thời gian trôi qua, nhà vua chán cảnh sống một mình, bèn sắm sửa tàu thuyền ra khơi. Đang đi thì sương mù đổ xuống dày đặc tới mức ông lạc hẳn phương hướng. Vất vả mãi ông mới tìm thấy đất liền. Ông cho tàu cập bến rồi lên bờ một mình.

Đi được một lúc, ông tới một khu rừng, đi vào một quãng thì dừng lại. Ông nghe tiếng đàn hạc ngọt ngào, bèn đi theo hướng tiếng đàn cho tới một khoảng rừng thưa. Ở đó ông thấy ba người đàn bà. Một người ngồi trên chiếc ghế vàng, ăn vận lộng lẫy, sang trọng, tay ôm đàn hạc, vẻ mặt rất buồn. Người thứ hai cũng ăn mặc đẹp, nhưng trông trẻ hơn, cũng ngồi ghế, nhưng ghế không sang bằng ghế người thứ nhất. Người thứ ba đứng bên cạnh, trông rất xinh xắn, khoác một chiếc áo choàng xanh lá ngoài quần áo, nhìn là biết ngay cô là người hầu của hai người kia.

Ngắm họ một lúc, nhà vua bước tới chào. Người ngồi ghế vàng hỏi ông là ai, đi đâu. Ông kể hết đầu đuôi: ông là vua, đã mất hoàng hậu, giờ đang trên đường tới xứ Hét-lan Hiền Hoà để cầu hôn hoàng hậu xứ ấy. Bà đáp rằng số phận sắp đặt thật lạ lùng, vì bọn cướp biển đã cướp phá xứ Hét-lan, giết chết nhà vua, bà kinh hoàng chạy trốn khỏi đất nước, lặn lội vất vả mới tới được đây. Bà chính là người ông đang tìm, còn hai người kia là con gái và người hầu của bà.

Nhà vua lập tức cầu hôn. Bà vui vẻ nhận lời ngay. Rồi cả bọn lên đường xuống tàu. Chuyến đi biển chẳng có gì đáng kể, cho tới khi nhà vua về tới nước mình. Ông mở tiệc lớn, làm lễ cưới người đàn bà ấy. Rồi mọi chuyện yên ả được một thời gian.

Héc-mốt và Hát-vo ít để ý tới hoàng hậu và con gái bà. Nhưng Hát-vo lại thân thiết với cô hầu của hoàng hậu, tên là Ô-lốp, và Ô-lốp hay tới chơi với Hát-vo ở lâu đài của nàng.

Ít lâu sau, nhà vua đi đánh trận. Vua vừa đi, hoàng hậu đã tới gặp Héc-mốt, bảo rằng bà muốn chàng cưới con gái bà. Héc-mốt nói thẳng thừng rằng chàng sẽ không cưới. Hoàng hậu giận điên lên, bảo rằng nếu vậy thì chàng cũng đừng hòng có được Hát-vo, vì bà sẽ yểm chàng ngay: chàng sẽ phải tới một hòn đảo hoang, ban ngày làm sư tử, ban đêm làm người. Chàng sẽ luôn nhớ tới Hát-vo, để càng thêm đau khổ. Và chàng sẽ không bao giờ thoát khỏi bùa yểm cho tới khi Hát-vo đốt tấm da sư tử, mà việc ấy thì còn lâu mới xảy ra.

Hoàng hậu vừa nói dứt lời, Héc-mốt đáp lại rằng chàng cũng yểm bà: ngay khi chàng thoát khỏi bùa phép của bà, bà sẽ hoá thành con chuột cống, con gái bà hoá thành con chuột nhắt, hai con sẽ cắn xé nhau giữa đại sảnh cho tới khi chàng lấy gươm giết chết chúng.

Sau đó Héc-mốt biến mất, chẳng ai biết chàng đi đâu. Hoàng hậu cho người đi tìm khắp nơi, nhưng chẳng thấy chàng đâu cả.

Một lần, khi Ô-lốp đang ở lâu đài với Hát-vo, cô hỏi công chúa có biết Héc-mốt đi đâu không. Hát-vo buồn rầu đáp là không biết.

Ô-lốp nói:

— Vậy để em kể cho chị nghe, vì em biết hết. Anh Héc-mốt biến mất là do mưu độc của hoàng hậu. Bà ta là phù thuỷ, con gái bà ta cũng thế, chỉ là họ khoác lên mình hình dạng xinh đẹp thôi. Vì anh Héc-mốt không chịu theo ý hoàng hậu cưới con gái bà ta, nên bà ta yểm anh ấy, bắt ra một hòn đảo, ban ngày làm sư tử, ban đêm làm người, và không bao giờ thoát được cho tới khi chị đốt tấm da sư tử.

Ô-lốp nói tiếp:

— Chưa hết đâu. Bà ta còn tìm sẵn cho chị một đám. Bà ta có một người anh trai dưới cõi âm, một gã khổng lồ ba đầu, và bà ta định biến hắn thành một hoàng tử đẹp trai rồi gả chị cho hắn. Chuyện này với hoàng hậu chẳng có gì mới. Bà ta đã bắt em khỏi nhà cha mẹ, ép em hầu hạ bà ta. Nhưng bà ta chưa từng làm hại được em, vì chiếc áo choàng xanh em mặc che chở em khỏi mọi điều ác.

Nghĩ tới cuộc hôn nhân đang chờ mình, Hát-vo càng buồn hơn trước, khẩn khoản xin Ô-lốp nghĩ cách cứu mình.

Ô-lốp bảo:

— Em nghĩ kẻ cầu hôn chị sẽ chui lên từ dưới sàn lâu đài. Vậy chị phải chuẩn bị sẵn sàng. Khi nghe tiếng động hắn tới và sàn nhà bắt đầu nứt ra, hãy có sẵn nhựa thông đang sôi sùng sục, đổ thật nhiều vào chỗ nứt. Thế là hắn không chịu nổi.

Khoảng ấy nhà vua đi đánh trận về. Thấy không ai biết Héc-mốt đi đâu, ông rất đau lòng. Nhưng hoàng hậu ra sức an ủi, và một thời gian sau nhà vua cũng ít nghĩ tới chuyện chàng biến mất.

Hát-vo ở trong lâu đài của mình, chuẩn bị sẵn sàng đón kẻ cầu hôn. Một đêm, chẳng bao lâu sau, dưới lâu đài vang lên tiếng ầm ầm, ì ầm. Hát-vo đoán ngay là chuyện gì, bảo các thị nữ sẵn sàng giúp mình. Tiếng ầm ầm, sầm sập mỗi lúc một to, cho tới khi sàn nhà bắt đầu nứt ra. Hát-vo liền sai họ bưng vạc nhựa thông đổ thật nhiều vào chỗ nứt. Thế là tiếng động mỗi lúc một nhỏ dần, rồi tắt hẳn.

Sáng hôm sau hoàng hậu dậy sớm, ra cổng cung điện, và thấy anh trai mình là gã khổng lồ nằm chết ở đó. Bà tới bên xác hắn mà nói:

— Ta yểm thế này: anh hãy thành một hoàng tử đẹp trai, và Hát-vo sẽ không cãi lại được một lời nào trước những tội ta buộc cho nó.

Xác gã khổng lồ hoá thành xác một hoàng tử đẹp trai, còn hoàng hậu quay vào trong.

Bà bảo nhà vua:

— Thiếp e con gái bệ hạ không tốt như người ta vẫn khen đâu. Anh trai thiếp tới cầu hôn nó, nó đã sai người giết anh ấy. Thiếp vừa thấy xác anh ấy nằm ở cổng cung điện.

Nhà vua cùng hoàng hậu ra xem xác, thấy chuyện thật lạ lùng. Ông bảo một chàng trai đẹp như thế thì xứng đôi với Hát-vo lắm, ông sẵn lòng gả ngay. Hoàng hậu xin được định đoạt hình phạt cho Hát-vo. Nhà vua bằng lòng ngay, để khỏi phải tự tay phạt con gái mình. Hoàng hậu phán rằng nhà vua phải đắp một nấm mồ lớn cho anh trai bà, và chôn Hát-vo trong đó cùng với hắn.

Ô-lốp biết hết mọi mưu tính của hoàng hậu, liền đi báo cho công chúa. Hát-vo khẩn khoản xin cô bảo mình phải làm gì.

Ô-lốp nói:

— Trước hết, chị phải kiếm một chiếc áo choàng rộng khoác ngoài quần áo khi bị đưa vào mồ. Khi chỉ còn chị với hắn trong ấy, hồn ma gã khổng lồ sẽ hiện về, dắt theo hai con chó. Hắn sẽ bảo chị cắt thịt ở chân hắn cho chó ăn. Nhưng chị đừng hứa, trừ khi hắn chịu nói anh Héc-mốt ở đâu và chỉ đường cho chị tìm anh ấy. Sau đó hắn sẽ cho chị đứng lên vai hắn để trèo ra khỏi mồ. Nhưng hắn vẫn định lừa chị, sẽ túm áo choàng kéo chị lại. Chị nhớ để áo choàng thật lỏng trên vai, thế là hắn chỉ túm được cái áo thôi.

Nấm mồ đã đắp xong. Gã khổng lồ được đặt vào, và Hát-vo cũng phải vào theo, không được phép kêu oan nửa lời. Khi chỉ còn hai kẻ trong mồ, mọi chuyện xảy ra đúng như Ô-lốp nói. Chàng hoàng tử lại hoá thành gã khổng lồ, bảo Hát-vo cắt thịt chân hắn cho chó ăn. Nàng không chịu, cho tới khi hắn nói ra rằng Héc-mốt đang ở một hòn đảo hoang, nàng không thể tới được, trừ khi lột da gan bàn chân hắn làm giày. Đi đôi giày ấy, nàng sẽ đi được cả trên đất lẫn trên biển.

Hát-vo làm như thế. Rồi gã khổng lồ cho nàng đứng lên vai hắn để ra khỏi mồ. Lúc nàng nhảy ra, hắn túm lấy áo choàng. Nhưng nàng đã cẩn thận để áo lỏng trên vai, nên thoát được.

Nàng đi xuống biển, tới chỗ nàng biết là gần hòn đảo có Héc-mốt nhất. Nàng dễ dàng vượt qua eo biển, vì đôi giày đỡ nàng trên mặt nước. Lên tới đảo, nàng thấy dọc bờ biển là một dải cát, phía trên là những vách đá cao. Nàng chẳng thấy lối nào trèo lên được. Lòng buồn rầu, người mỏi mệt sau chuyến đi dài, nàng nằm xuống ngủ thiếp đi.

Trong giấc ngủ, nàng mơ thấy một người đàn bà cao lớn tới bảo:

— Ta biết cô là công chúa Hát-vo, đang đi tìm Héc-mốt. Chàng ở trên đảo này. Nhưng không ai giúp thì cô khó mà tới được chỗ chàng, vì một mình cô không trèo nổi những vách đá kia. Vậy ta thả xuống một sợi dây thừng để cô trèo lên. Đảo rộng lắm, cô khó tìm ra chỗ Héc-mốt ở, nên ta đặt bên cô cuộn chỉ này. Cô chỉ cần cầm đầu sợi chỉ, cuộn chỉ sẽ lăn trước dẫn đường. Ta cũng đặt bên cô chiếc thắt lưng này, tỉnh dậy cô hãy thắt vào, nó sẽ giữ cho cô không lả đi vì đói.

Người đàn bà biến mất, Hát-vo tỉnh dậy, thấy giấc mơ hoàn toàn có thật. Sợi dây thừng rủ xuống từ vách đá, cuộn chỉ và chiếc thắt lưng nằm bên cạnh nàng. Nàng thắt chiếc thắt lưng vào, nhờ sợi dây mà trèo lên vách đá, rồi cuộn chỉ dẫn nàng đi mãi cho tới cửa một cái hang không lớn lắm. Nàng vào trong hang, thấy một chiếc giường thấp, bèn chui xuống gầm nằm.

Chiều tối, nàng nghe tiếng bước chân bên ngoài, và biết con sư tử đã tới cửa hang, giũ mình một cái ở đó. Rồi nàng nghe tiếng một người đàn ông đi về phía giường. Nàng biết chắc đó là Héc-mốt, vì nghe chàng nói một mình về cảnh ngộ của mình, nhắc tới Hát-vo cùng bao chuyện ngày xưa. Hát-vo không động tĩnh gì, chờ tới khi chàng ngủ say mới chui ra, đốt tấm da sư tử chàng để bên ngoài. Rồi nàng quay vào hang đánh thức Héc-mốt dậy, và hai người gặp lại nhau mừng mừng tủi tủi.

Sáng ra, hai người bàn tính, và lúng túng nhất là không biết làm sao rời khỏi đảo. Hát-vo kể cho Héc-mốt nghe giấc mơ của mình, bảo nàng ngờ rằng trên đảo có người giúp được họ. Héc-mốt nói chàng biết trên đảo có một bà phù thuỷ rất sẵn lòng giúp người, và cách duy nhất là tới gặp bà.

Thế là hai người tới hang của bà phù thuỷ, thấy bà ở đó cùng mười lăm cậu con trai còn trẻ, bèn xin bà giúp họ về đất liền.

Bà nói:

— Việc ấy chẳng dễ đâu. Gã khổng lồ bị chôn kia sẽ chờ sẵn các con, đón đánh các con dọc đường, vì hắn đã hoá thành một con cá voi lớn. Nhưng ta sẽ cho các con mượn thuyền. Nếu gặp con cá voi mà thấy nguy tới tính mạng, hãy gọi tên ta.

Hai người cảm ơn bà rối rít vì sự giúp đỡ và lời khuyên, rồi rời đảo. Nhưng đi giữa đường, họ thấy một con cá khổng lồ lao về phía mình, sóng nước tung toé ầm ầm. Họ biết chắc đó là gì, và nghĩ chẳng còn lúc nào đáng gọi bà phù thuỷ hơn lúc này, bèn gọi tên bà.

Ngay phút sau, họ thấy một con cá voi khổng lồ khác bơi tới sau lưng, theo sau là mười lăm con nhỏ hơn. Cả đàn bơi vượt qua thuyền, lao tới đón đánh con cá voi kia. Một trận chiến dữ dội nổ ra, biển động tới mức giữ cho thuyền khỏi bị sóng tràn vào thật chẳng dễ chút nào. Đánh nhau một hồi, họ thấy mặt biển nhuộm đỏ máu. Con cá voi lớn và mười lăm con nhỏ biến mất, còn hai người vào được bờ bình yên vô sự.

Bây giờ câu chuyện quay về đại sảnh của nhà vua, nơi trong thời gian ấy đã xảy ra những chuyện lạ lùng. Hoàng hậu và con gái bà biến mất, nhưng giữa đại sảnh lúc nào cũng có một con chuột cống và một con chuột nhắt cắn xé nhau. Biết bao người đã thử đuổi chúng đi mà không ai làm nổi. Thời gian cứ thế trôi, nhà vua gần như phát điên vì buồn rầu, lo lắng vì mất hoàng hậu, và vì hai con quái vật kia làm mất hết niềm vui trong đại sảnh.

Nhưng một buổi tối, khi mọi người đang ngồi buồn chán, ủ ê, thì Héc-mốt bước vào, gươm đeo bên mình, cúi chào nhà vua. Nhà vua đón chàng mừng rỡ khôn xiết, như đón người từ cõi chết trở về. Nhưng chưa ngồi xuống, Héc-mốt đã đi tới chỗ con chuột cống và con chuột nhắt đang cắn xé nhau, vung gươm chém đôi cả hai. Mọi người sửng sốt thấy hai mụ phù thuỷ nằm chết trên sàn đại sảnh.

Héc-mốt kể lại hết đầu đuôi cho nhà vua nghe. Nhà vua mừng lắm vì thoát được những kẻ đê tiện ấy. Rồi chàng xin cưới Hát-vo. Nhà vua vui vẻ bằng lòng, và vì đã già, ông trao luôn cả vương quốc cho chàng. Thế là Héc-mốt lên làm vua.

Còn Ô-lốp thì lấy một nhà quý tộc đẹp trai, và câu chuyện kết thúc ở đây.

— Hết —