Khỉ và cua

Ngày xửa ngày xưa, vào một ngày thu đẹp trời ở nước Nhật, có một con khỉ mặt hồng và một con cua vàng đang chơi đùa với nhau dọc bờ sông. Đang chạy nhảy, con cua nhặt được một nắm cơm, còn con khỉ nhặt được một hạt hồng.

Con cua nhặt nắm cơm lên, đưa cho con khỉ xem, nói:

"Xem này, tớ nhặt được một thứ ngon chưa!"

Con khỉ giơ hạt hồng lên, nói:

"Tớ cũng nhặt được thứ hay lắm! Xem này!"

Con khỉ thì lúc nào cũng mê quả hồng, nhưng cái hạt nó vừa nhặt được thì nó chẳng dùng được vào việc gì. Hạt hồng cứng như đá, chẳng ăn được. Vì thế, với bản tính tham lam, nó thèm nắm cơm ngon của con cua lắm, bèn đề nghị đổi. Dĩ nhiên con cua chẳng hiểu sao mình phải đổi món quà của mình lấy một cái hạt cứng như đá, nên không chịu.

Thế là con khỉ ranh mãnh bắt đầu dụ dỗ con cua:

"Cậu dại quá, chẳng nghĩ tới tương lai gì cả! Nắm cơm của cậu ăn được ngay bây giờ, mà đúng là to hơn hạt của tớ thật. Nhưng nếu cậu gieo hạt này xuống đất, chẳng mấy chốc nó sẽ mọc lên, vài năm sau thành một cây to, năm nào cũng cho thật nhiều quả hồng chín ngon. Giá mà lúc ấy tớ được chỉ cho cậu xem cái cây với những quả vàng treo lủng lẳng trên cành! Dĩ nhiên, nếu cậu không tin tớ thì tớ tự gieo lấy. Nhưng tớ dám chắc, sau này cậu sẽ tiếc lắm vì không nghe lời tớ."

Con cua chất phác không cưỡng nổi lời dụ dỗ khéo léo của con khỉ. Cuối cùng nó chịu thua, đồng ý với đề nghị của khỉ, và hai bên đổi cho nhau. Con khỉ tham lam ngấu nghiến hết nắm cơm trong nháy mắt, rồi tiếc rẻ mãi mới chịu đưa hạt hồng cho con cua. Nó những muốn giữ cả hạt hồng nữa, nhưng nó sợ làm con cua giận, bị kẹp bằng đôi càng sắc như kéo.

Rồi hai đứa chia tay, khỉ về với những tán cây trong rừng, cua về với những hòn đá ven sông. Về tới nhà, con cua liền gieo hạt hồng xuống đất như con khỉ đã bảo.

Mùa xuân năm sau, con cua mừng rỡ thấy một mầm cây non nhú lên khỏi mặt đất. Năm nào cây cũng lớn thêm, cho tới một mùa xuân nó trổ hoa, rồi mùa thu năm ấy kết những quả hồng to đẹp. Giữa những chiếc lá xanh rộng và nhẵn, quả treo lủng lẳng như những quả bóng vàng, khi chín chúng ngả sang màu cam đậm. Niềm vui của chú cua nhỏ là ngày nào cũng ra ngồi phơi nắng, thò đôi mắt dài ra như con ốc sên thò sừng, ngắm những quả hồng chín dần cho tới độ ngon nhất.

"Chúng sẽ ngon tuyệt biết bao!" nó tự nhủ.

Cuối cùng, một hôm, nó biết hồng đã chín hẳn rồi, và nó thèm được nếm một quả lắm. Nó thử trèo lên cây mấy lần, hy vọng hão huyền với tới một trong những quả hồng tuyệt đẹp treo trên đầu. Nhưng lần nào cũng thất bại, vì chân cua đâu phải sinh ra để trèo cây, mà chỉ để chạy trên mặt đất và trên đá, hai việc ấy thì nó làm cực giỏi.

Trong lúc khó xử, nó nghĩ tới người bạn chơi cũ là con khỉ, mà nó biết trèo cây giỏi hơn bất kỳ ai trên đời. Nó quyết định nhờ khỉ giúp, bèn lên đường đi tìm.

Bò ngang kiểu cua dọc bờ sông đầy đá, qua những lối mòn, vào khu rừng râm mát, cuối cùng con cua tìm thấy con khỉ đang ngủ trưa trên cây thông nó thích nhất, đuôi quấn chặt quanh một cành để khỏi ngã lúc nằm mơ. Nhưng nghe gọi tên mình, nó tỉnh hẳn ngay, háo hức nghe con cua kể. Khi nghe nói hạt hồng nó đổi lấy nắm cơm ngày xưa đã mọc thành cây, giờ đang có quả ngon, nó mừng lắm, vì nó nghĩ ngay ra một kế ranh mãnh để chiếm hết quả hồng cho riêng mình.

Nó đồng ý đi cùng cua tới hái quả giúp. Khi cả hai tới nơi, con khỉ kinh ngạc thấy từ hạt hồng ấy đã mọc lên một cái cây đẹp đến thế, cành trĩu nặng biết bao nhiêu là quả hồng chín.

Nó trèo tót lên cây, bắt đầu hái và ăn, nhanh hết mức, hết quả này tới quả khác. Lần nào nó cũng chọn quả ngon nhất, chín nhất nó tìm thấy, cứ thế ăn mãi cho tới khi không ăn nổi nữa. Nó không cho con cua tội nghiệp đang đói ngóng bên dưới lấy một quả. Ăn xong, trên cây chỉ còn lại những quả xanh cứng.

Các bạn cứ tưởng tượng nỗi lòng của con cua tội nghiệp, đã kiên nhẫn chờ bao lâu cho cây lớn, cho quả chín, giờ lại thấy con khỉ ngấu nghiến hết những quả hồng ngon. Nó thất vọng đến mức chạy vòng quanh gốc cây, gọi con khỉ hãy nhớ lời hứa.

Thoạt đầu con khỉ chẳng thèm để ý tới lời than phiền của cua. Nhưng cuối cùng nó chọn quả hồng cứng nhất, xanh nhất nó tìm được, nhắm vào đầu con cua mà ném. Quả hồng lúc còn xanh cứng như đá. Phát ném của con khỉ trúng đích, con cua bị đau điếng. Hết lần này tới lần khác, nhanh hết mức nó hái được, con khỉ bứt những quả hồng cứng ném vào con cua không có gì chống đỡ, cho tới khi con cua gục xuống chết, khắp mình đầy vết thương. Nó nằm đó, thật thảm thương, dưới gốc cái cây do chính tay nó trồng.

Thấy mình đã giết chết con cua, con khỉ độc ác chạy khỏi chỗ ấy nhanh hết mức, vừa chạy vừa run sợ, đúng là đồ hèn nhát.

Con cua có một đứa con trai. Lúc ấy cua con đang chơi với bạn, ở không xa chỗ xảy ra chuyện đau lòng. Trên đường về nhà, nó gặp xác cha trong tình cảnh vô cùng thảm khốc. Đầu ông bị dập nát, mai vỡ nhiều chỗ, quanh xác là những quả hồng xanh đã gây ra cái chết. Trước cảnh tượng khủng khiếp ấy, cua con tội nghiệp ngồi xuống khóc.

Nhưng khóc được một lúc, nó tự nhủ khóc cũng chẳng ích gì. Bổn phận của nó là báo thù cho cha bị giết, và nó quyết làm việc ấy. Nó nhìn quanh tìm manh mối dẫn tới kẻ giết người. Ngước lên cây, nó thấy những quả ngon nhất đã biến mất, quanh gốc vương vãi vỏ hồng và rất nhiều hạt, cùng những quả hồng xanh rõ ràng đã bị ném vào cha nó. Nó hiểu ngay con khỉ chính là kẻ giết người, vì giờ nó nhớ ra có lần cha nó đã kể chuyện nắm cơm và hạt hồng. Cua con biết loài khỉ mê quả hồng hơn mọi thứ quả khác, và nó tin chắc chính lòng tham thứ quả ấy đã gây ra cái chết của cua cha. Than ôi!

Thoạt tiên nó định đi đánh con khỉ ngay, vì nó đang giận sôi sục. Nhưng nghĩ lại, nó thấy làm thế vô ích, vì con khỉ là một con vật già đời, ranh mãnh, khó mà thắng được. Nó phải lấy mưu đối mưu, nhờ mấy người bạn giúp sức, vì nó biết một mình nó không sao giết được con khỉ.

Cua con lập tức lên đường tới thăm cái cối đá, bạn cũ của cha nó, kể hết mọi chuyện đã xảy ra. Nó khóc lóc van xin cái cối giúp nó báo thù cho cha. Nghe câu chuyện đau lòng, cái cối rất thương xót, hứa ngay sẽ giúp cua con trừng trị con khỉ tới chết. Cối dặn nó phải hết sức cẩn thận, vì con khỉ là một kẻ thù vừa khoẻ vừa ranh mãnh.

Cái cối bèn cho người đi mời con ong và hạt dẻ, cũng là bạn cũ của cua cha, tới bàn chuyện. Chẳng mấy chốc con ong và hạt dẻ đã tới. Khi được kể hết đầu đuôi cái chết của cua cha, sự độc ác và tham lam của con khỉ, cả hai vui lòng nhận lời giúp cua con báo thù.

Bàn bạc rất lâu về cách thực hiện kế hoạch, mọi người chia tay. Bác Cối cùng cua con về nhà, giúp chôn cất người cha tội nghiệp.

Trong lúc ấy, con khỉ đang tự khen mình đã làm mọi việc gọn gàng, như kẻ ác thường làm trước khi bị trừng phạt. Nó nghĩ thật hay khi đã cướp hết hồng chín của bạn rồi lại giết luôn bạn. Thế nhưng, dù cố cười tươi đến đâu, nó vẫn không sao gạt bỏ hẳn được nỗi sợ hậu quả nếu việc ác bị lộ. Nếu bị phát hiện, mà nó tự nhủ chuyện ấy không thể xảy ra vì nó đã trốn đi không ai thấy, thì gia đình nhà cua chắc chắn sẽ căm thù nó, tìm cách báo thù. Vì thế nó không dám ra ngoài, ru rú ở nhà mấy ngày liền.

Nhưng nó thấy sống thế này buồn tẻ quá, vì nó vốn quen sống tự do trong rừng. Cuối cùng nó nói:

"Chẳng ai biết chính tao đã giết con cua! Tao dám chắc lão ấy đã tắt thở trước khi tao bỏ đi. Cua chết thì làm gì có miệng! Ai mà nói được tao là kẻ giết người? Đã chẳng ai biết, thì tự giam mình ở nhà, nghĩ ngợi mãi chuyện ấy làm gì? Việc đã làm rồi thì chẳng sửa được nữa!"

Thế rồi nó lang thang tới xóm cua, rón rén thật ranh mãnh quanh nhà con cua, cố nghe ngóng hàng xóm xung quanh bàn tán. Nó muốn biết bọn cua nói gì về cái chết của thủ lĩnh, vì cua cha là thủ lĩnh của cả họ cua. Nhưng nó chẳng nghe được gì, bèn tự nhủ:

"Bọn chúng ngu thật, chẳng biết mà cũng chẳng quan tâm ai đã giết thủ lĩnh của chúng!"

Với cái gọi là khôn ngoan của loài khỉ, nó đâu biết rằng vẻ thờ ơ ấy chính là một phần kế hoạch của cua con. Cua con cố ý giả vờ không biết ai đã giết cha mình, lại còn giả vờ tin rằng cha chết vì lỗi của chính ông. Nhờ thế, nó càng giữ kín được mối thù đang toan tính với con khỉ.

Thế là con khỉ đi dạo về nhà, hài lòng lắm. Nó tự nhủ giờ chẳng còn gì phải sợ nữa.

Một hôm đẹp trời, con khỉ đang ngồi ở nhà thì giật mình thấy một sứ giả của cua con tới. Nó đang tự hỏi thế là thế nào, thì sứ giả cúi chào nó mà nói:

"Chủ nhân tôi sai tôi tới báo với ngài rằng hôm trước cha của chủ nhân tôi đã qua đời, vì ngã từ trên cây hồng xuống trong lúc trèo hái quả. Hôm nay là ngày thứ bảy, ngày giỗ đầu tiên sau khi ông mất, chủ nhân tôi có sửa một bữa lễ nhỏ để tưởng nhớ cha, mời ngài tới dự, vì ngài là một trong những người bạn thân nhất của ông. Chủ nhân tôi mong ngài vui lòng quá bộ tới thăm."

Nghe những lời ấy, con khỉ mừng thầm trong bụng, vì mọi nỗi sợ bị nghi ngờ giờ đã tan biến. Nó đâu đoán được một âm mưu vừa bắt đầu nhắm vào mình. Nó giả vờ rất ngạc nhiên trước tin con cua chết, nói:

"Thật tình tôi rất buồn khi nghe tin thủ lĩnh của các anh qua đời. Anh biết đấy, chúng tôi là bạn rất thân. Tôi còn nhớ có lần chúng tôi đổi một nắm cơm lấy một hạt hồng. Nghĩ tới chuyện rốt cuộc hạt hồng ấy lại gây ra cái chết của ông ấy, tôi đau lòng lắm. Tôi xin cảm ơn và nhận lời mời tốt bụng ấy. Tôi rất vui được tới tưởng nhớ người bạn già tội nghiệp của tôi!"

Rồi nó nặn ra mấy giọt nước mắt giả.

Sứ giả cười thầm trong bụng, nghĩ: "Giờ con khỉ độc ác đang nhỏ nước mắt giả, nhưng chẳng bao lâu nữa nó sẽ phải nhỏ nước mắt thật." Nhưng ngoài miệng, sứ giả lễ phép cảm ơn con khỉ rồi ra về.

Sứ giả đi rồi, con khỉ độc ác phá lên cười vì cái mà nó cho là ngây thơ của cua con. Chẳng chút động lòng, nó bắt đầu mong tới bữa tiệc tưởng nhớ con cua đã chết mà nó được mời dự ngay hôm ấy. Nó thay áo, trịnh trọng lên đường tới thăm cua con.

Nó thấy cả gia đình và họ hàng nhà cua đang chờ đón nó. Chào hỏi cúi lạy xong, họ dẫn nó vào một gian sảnh. Ở đó cua con, người đứng đầu tang chủ, ra tiếp nó. Hai bên trao nhau những lời chia buồn và cảm tạ, rồi tất cả ngồi vào một bữa tiệc thịnh soạn, tiếp đãi con khỉ như khách quý.

Tiệc xong, nó được mời sang phòng trà uống trà. Cua con dẫn con khỉ vào phòng trà rồi để nó lại đó, lui ra. Thời gian trôi qua mà cua con vẫn chưa quay lại. Cuối cùng con khỉ sốt ruột, tự nhủ:

"Cái lễ trà này bao giờ cũng chậm chạp lắm. Chờ lâu thế này chán quá. Uống bao nhiêu rượu sa-kê trong bữa tiệc, giờ khát khô cả cổ!"

Nó tới bên bếp than, định rót ít nước nóng từ cái ấm đang sôi trên đó, thì có một vật từ trong tro bật ra đánh bốp một tiếng, trúng ngay cổ con khỉ. Đó là hạt dẻ, một trong những người bạn của cua, đã nấp sẵn trong bếp. Bị bất ngờ, con khỉ nhảy lùi lại, rồi co cẳng chạy ra khỏi phòng.

Con ong nấp sẵn bên ngoài tấm bình phong, giờ bay vụt ra đốt vào má nó. Con khỉ đau đớn lắm, cổ bị hạt dẻ làm bỏng, mặt bị ong đốt sưng vù, nhưng nó vẫn chạy, vừa chạy vừa la hét, khọt khẹt giận dữ.

Cái cối đá đã nấp sẵn cùng mấy hòn đá khác trên nóc cổng nhà cua. Khi con khỉ chạy qua bên dưới, cái cối cùng cả đám đá rơi ập xuống đầu nó. Con khỉ làm sao chịu nổi sức nặng của cái cối từ trên nóc cổng rơi xuống? Nó nằm bẹp dí, đau đớn vô cùng, không sao đứng dậy nổi.

Trong lúc nó nằm đó không cựa quậy được, cua con đi tới, giơ đôi càng to như kéo trên đầu con khỉ mà nói:

"Giờ mày đã nhớ ra mày giết cha tao chưa?"

"Vậy... ra... mày... là... kẻ... thù... của... tao?" con khỉ đứt quãng thở hổn hển.

"Đương nhiên," cua con nói.

"Đó... là... lỗi... của... cha... mày... chứ... đâu... phải... của... tao!" con khỉ thở hổn hển, vẫn không chịu hối cải.

"Mày còn dám nói dối à? Tao sẽ cho mày tắt thở ngay đây!"

Nói rồi, cua con dùng đôi càng cắt phăng đầu con khỉ. Thế là con khỉ độc ác phải chịu sự trừng phạt đích đáng, và cua con đã báo thù được cho cha.

Đó là hết câu chuyện về con khỉ, con cua và hạt hồng.

— Hết —