Liêu Trai: Nhà họ Đoàn

Đoàn Thụy Hoàn là một phú ông ở Đại Danh. Bốn mươi tuổi vẫn chưa có con trai.

Vợ ông là bà Liên, ghen tuông nhất mực. Ông muốn mua thiếp mà không dám. Ông lén lút gần gũi một cô tì nữ. Bà Liên biết được, đánh cô ta mấy trăm roi, rồi bán sang nhà họ Loan ở Hà Gian.

Ông Đoàn ngày một già. Lũ cháu sớm tối tới vay mượn. Hễ ông có một câu không chiều theo ý, chúng liền nổi giận, mặt nặng mày nhẹ, lời lẽ hằn học.

Ông nghĩ, mình không sao đáp ứng nổi lòng tham của chúng. Ông muốn nhận một đứa cháu làm con nối dõi, thì cả lũ cháu xúm vào ngăn trở. Đến bà Liên hung hãn như thế, cũng chẳng làm gì được bọn chúng.

Bấy giờ bà mới hối hận lắm, tức tối nói:

— Ông mới ngoài sáu mươi, ai bảo là không thể sinh con trai nữa!

Bà bèn mua hai người thiếp, mặc cho chồng gần gũi, không hỏi han gì.

Hơn một năm sau, cả hai người thiếp đều có mang. Cả nhà ai cũng mừng. Từ đó ông bà mới dễ thở đôi chút. Hễ lũ cháu tới đòi lấy thứ gì, ông bà đều nặng lời cự tuyệt.

Không bao lâu, một người thiếp sinh con gái, một người sinh con trai nhưng chết non. Hai vợ chồng thất vọng.

Lại hơn một năm nữa, ông Đoàn trúng phong, nằm liệt giường. Lũ cháu càng làm tới, trâu ngựa đồ đạc, đứa nào cũng tranh nhau lấy về. Bà Liên mắng thì chúng cãi lại. Bà không còn cách nào, sớm tối chỉ biết khóc than.

Bệnh ông Đoàn càng nặng, ít lâu thì mất.

Lũ cháu kéo nhau tới trước linh cữu, bàn chia gia sản. Bà Liên tuy đau đớn tột cùng, cũng không sao ngăn được. Bà chỉ xin giữ lại một trang trại ruộng tốt để nuôi người già con trẻ, bọn cháu cũng không chịu. Bà nói:

— Chúng mày không để lại cho ta một tấc đất, định để bà già này và đứa bé còn oe oe khóc kia chết đói hay sao!

Cãi nhau suốt mấy ngày không ngã ngũ. Bà chỉ biết vừa khóc vừa tự đấm vào ngực mình.

Bỗng có một người khách bước vào phúng viếng. Người ấy đi thẳng tới trước linh sàng, cúi lạy, khóc thương hết lòng. Khóc xong, lại tới ngồi vào chỗ chiếu rơm của người chịu tang.

Mọi người hỏi là ai. Người khách nói:

— Người đã khuất là cha tôi.

Mọi người càng kinh ngạc. Người khách thong thả kể lại đầu đuôi.

Nguyên cô tì nữ ngày trước bị bán về nhà họ Loan, được năm sáu tháng thì sinh một con trai, đặt tên là Hoài. Ông Loan nuôi nấng Hoài chẳng khác gì các con trai của mình. Năm mười tám tuổi, Hoài thi đỗ, được vào học trường huyện.

Sau khi ông Loan mất, các anh chia gia tài, không cho Hoài được xếp ngang hàng với con cái họ Loan. Hoài hỏi mẹ, mới biết nguyên do. Chàng nói:

— Đã là người của hai họ khác nhau, mỗi bên đều có tổ tông riêng, cần gì ở đây mà hưởng trăm mẫu ruộng của người ta!

Chàng bèn cưỡi ngựa tới nhà họ Đoàn, thì ông Đoàn đã mất rồi.

Lời Hoài kể rõ ràng rành mạch, đủ làm bằng cứ. Bà Liên đang lúc uất ức đau đớn, nghe vậy mừng rỡ khôn xiết, bước thẳng ra nói:

— Nay ta cũng có con rồi! Trâu ngựa đồ đạc chúng mày mượn đi, liệu mà tự đem trả lại cho tử tế. Bằng không, sẽ có kiện tụng đấy!

Lũ cháu nhìn nhau tái mặt, lần lượt lảng đi.

Hoài bèn đưa vợ về, cùng ở nhà chịu tang cha.

Họ hàng nhà Đoàn bất bình, cùng mưu đuổi Hoài đi. Hoài biết chuyện, nói:

— Họ Loan không coi ta là họ Loan, họ Đoàn lại không coi ta là họ Đoàn. Vậy ta biết về đâu đây!

Chàng tức giận, định lên quan phân xử. Họ hàng thân thích đứng ra hòa giải, mưu toan của bọn kia cũng dẹp đi.

Nhưng bà Liên vì chuyện trâu ngựa, nhất định không chịu bỏ qua. Hoài khuyên bà thôi đi. Bà nói:

— Ta đâu phải vì mấy con trâu con ngựa. Bao nhiêu uất ức dồn đầy trong ngực. Cha con vì tức giận mà chết. Ta sở dĩ phải nuốt tiếng, nén nước mắt, là vì không có con trai đó thôi. Nay đã có con rồi, còn sợ gì nữa! Chuyện trước kia con không rõ, để ta tự ra đối chất.

Hoài cố ngăn, bà không nghe, viết đơn lên quan huyện kiện.

Quan huyện cho bắt cả bọn họ Đoàn tới tra hỏi. Bà Liên lý lẽ thẳng thắn, lời lẽ thống thiết, nói tuôn ra như suối. Quan huyện cảm động, trừng phạt cả bọn họ Đoàn, bắt trả lại hết đồ đạc cho chủ.

Về nhà rồi, trong đám cháu con các anh em ông Đoàn, có mấy đứa không theo phe mưu đồ kia. Bà gọi chúng tới, đem hết những thứ đòi về được chia cho chúng.

Bà Liên sống hơn bảy mươi tuổi. Lúc sắp mất, bà gọi con gái và cháu dâu lại, dặn:

— Các con nhớ lấy: nếu tới ba mươi tuổi mà không sinh nở, thì phải đem cầm cả trâm hoa khuyên tai mà cưới vợ lẽ cho chồng. Cái cảnh không có con trai, thật khó mà chịu nổi!

Ở Tế Nam lại có anh Tưởng Giá. Vợ anh là chị Mao, không sinh nở mà lại ghen. Người chị dâu thường khuyên can, chị không nghe, nói:

— Thà tuyệt tự, chứ không để cho đứa đưa mắt liếc mày nào vào đây làm mình tức!

Gần bốn mươi tuổi, chị mới bắt đầu lo chuyện nối dõi. Chị muốn nhận con của anh chồng làm con nuôi. Anh chị bên ấy đều nhận lời, nhưng cứ cố tình dây dưa.

Mỗi lần thằng bé sang chơi nhà chú, hai vợ chồng lại dỗ nó bằng quà bánh ngon, rồi hỏi:

— Có chịu về nhà chú thím không?

Thằng bé cũng dạ. Người anh lén dặn con:

— Nếu chú thím còn hỏi, thì trả lời là không chịu. Nếu hỏi vì sao không chịu, thì nói: "Chờ chú thím chết rồi, lo gì ruộng vườn không về tay cháu."

Một hôm, Tưởng Giá đi buôn xa, thằng bé lại sang. Chị Mao lại hỏi, nó liền trả lời đúng như lời cha dặn. Chị Mao giận lắm, nói:

— Cả nhà bên ấy ngày ngày ngồi nhẩm tính ruộng vườn của tao đấy à! Tính sai nước rồi!

Chị đuổi thằng bé về, lập tức gọi bà mối tới, mua thiếp cho chồng.

Chồng về rồi, vừa hay có người bán con ở, giá lại đắt, dốc hết vốn liếng cũng không đủ, xem chừng khó thành. Người anh sợ để lâu em dâu đổi ý, bèn lén đưa tiền cho bà mối, giả nói là bà mối vay hộ được, để việc được thành.

Chị Mao mừng lắm, mua cô gái về. Chị kể lại sự tình cho chồng nghe. Tưởng Giá giận anh, cắt đứt không qua lại nữa.

Hơn một năm sau, người thiếp sinh được con trai. Hai vợ chồng mừng rỡ. Chị Mao nói:

— Bà mối không biết vay hộ của ai, hơn một năm rồi mà chẳng thấy đòi. Ơn ấy không thể quên. Nay con đã ra đời, mà chưa trả tiền mua mẹ nó!

Tưởng Giá bèn mang tiền tới nhà bà mối. Bà mối cười:

— Phải cảm tạ ông anh cả của cậu mới đúng. Bà già này nghèo rớt mồng tơi, ai dám cho vay một đồng.

Rồi bà kể hết sự thật.

Tưởng Giá cảm động, tỉnh ngộ, về kể cho vợ nghe. Hai vợ chồng nhìn nhau mà khóc. Họ bèn bày tiệc mời anh chị sang. Hai vợ chồng đều quỳ gối lết tới, đem tiền trả anh. Người anh không nhận. Hôm ấy cả nhà vui vẻ hết mực rồi mới tan.

Về sau Tưởng Giá có được ba con trai.

— Hết —