Nàng Xam-bu-la chung thuỷ

Ngày xưa, vua Phạm Dự có một người con trai tên là Xốt-thi-xê-na. Khi hoàng tử tới tuổi trưởng thành, vua phong cho chàng làm phó vương. Vợ chính của chàng tên là Xam-bu-la, đẹp tuyệt trần, dáng hình rạng rỡ tới mức trông nàng như ngọn đèn sáng ở chỗ kín gió.

Ít lâu sau, Xốt-thi-xê-na mắc bệnh hủi, thầy thuốc chữa thế nào cũng không khỏi. Khi các vết lở chảy mủ, chàng trở nên ghê tởm tới mức chán chường mà than:

— Vương quốc này còn có ích gì cho ta? Ta sẽ chết trong rừng hoang, chẳng có ai bên cạnh.

Chàng sai người tâu với vua cha, rồi rời hậu cung mà đi. Chàng tìm đủ cách ngăn Xam-bu-la, nhưng nàng không chịu quay về, nói:

— Thưa chàng, em sẽ chăm sóc chàng trong rừng.

Rồi nàng cùng chàng ra khỏi kinh thành. Vào rừng, chàng dựng một túp lều lá, ở một chỗ rợp bóng mát, gần nguồn nước, nhiều quả rừng.

Người vợ hoàng tộc ấy chăm sóc chàng ra sao? Sáng nào nàng cũng dậy thật sớm, quét dọn túp lều, để sẵn nước cho chàng uống, đưa chàng cành tăm và nước súc miệng. Chàng súc miệng xong, nàng nghiền các thứ cây thuốc, xoa lên những vết lở cho chàng, rồi đưa chàng những trái cây ngọt lịm mà ăn. Chàng súc miệng, rửa tay xong, nàng cúi chào, nói:

— Thưa chàng, chàng hãy chuyên tâm làm điều lành.

Rồi nàng cầm giỏ, cầm thuổng, cầm móc vào rừng hái quả, mang về đặt sang một bên. Nàng lấy vò đi lấy nước, dùng các thứ bột và đất sét mà tắm rửa cho Xốt-thi-xê-na, rồi lại mời chàng ăn quả. Chàng ăn xong, nàng mang nước thơm tới cho chàng, còn mình thì ăn chỗ quả còn lại. Rồi nàng xếp một tấm ván, trải tấm chăn lên. Chàng nằm xuống, nàng rửa chân cho chàng, lau sạch đầu, lưng và chân chàng, rồi mới nằm xuống cạnh giường. Nàng chăm sóc chồng như thế đó.

Một hôm, đang mang quả từ rừng về, nàng trông thấy một cái hang núi. Nàng đặt giỏ trên đầu xuống, đứng bên miệng hang, rồi bước xuống vũng nước trong hang mà tắm. Nàng xoa khắp mình một thứ phẩm vàng rồi tắm. Tắm xong, nàng leo lên, mặc áo vỏ cây, đứng bên bờ vũng nước. Cả khu rừng bừng sáng vì ánh rạng rỡ toả ra từ thân nàng.

Đúng lúc ấy, một con quỷ đang đi tìm mồi trông thấy nàng, đem lòng say mê, cất tiếng hỏi:

— Ai đang đứng trong hang đá này, chân như chôn xuống đất, run rẩy như người đang sợ? Hỡi người đàn bà eo thon, xin hãy nói cho ta biết họ hàng nàng là ai, tên nàng là gì. Nàng là ai, hỡi người lúc nào cũng xinh tươi rạng rỡ, nàng thuộc dòng dõi nào mà có thể làm sáng bừng cả khu rừng này, chốn ở của mọi loài thú dữ? Ta là một con quỷ, xin kính cẩn chào nàng.

Nghe vậy, nàng đáp:

— Xin hãy biết cho, hoàng tử Xốt-thi-xê-na là người nối ngôi xứ Ca-xi, còn ta là vợ cưới của hoàng tử, tên là Xam-bu-la. Con trai nhà vua đang bị bệnh, nằm trong rừng. Một mình ta chăm sóc chàng trong cơn đau tưởng như hoá điên, không thì chàng hẳn đã chết rồi. Miếng thịt nai ngon này ta nhặt được trong rừng, hôm nay mang về cho chồng, chàng đang lả đi vì đói.

Con quỷ nói:

— Ông chồng ốm đau của nàng thì có ích gì cho nàng, hỡi Xam-bu-la? Hắn đâu cần vợ, hắn chỉ cần người hầu bệnh thôi. Ta sẽ làm chồng nàng.

— Đau khổ đã làm ta tiều tuỵ, ta là kẻ khốn khổ bơ vơ, chẳng còn chút nhan sắc nào. Nếu ngươi muốn cưới vợ thì đi mà hỏi người nào đẹp hơn.

— Ta có bốn trăm người vợ làm đẹp nhà ta trên ngọn đồi kia. Hỡi nàng, xin hãy hạ cố làm chủ tất cả bọn họ, mọi điều mong ước của nàng đều sẽ được thoả. Hỡi người con gái rạng rỡ ánh vàng, bất cứ thứ gì nàng yêu thích, ta đều có thể cho. Vậy hãy về sống vui vẻ với ta. Nhưng nếu nàng không chịu làm vợ ta, thì nàng là mồi chính đáng của ta, và hôm nay nàng sẽ là bữa ăn sáng ngon lành cho ta.

Con quỷ dữ với bảy chỏm tóc trông thật khiếp đảm ấy chộp lấy nàng Xam-bu-la đang bơ vơ lạc lối, nắm chặt lấy tay nàng. Bị kẻ thù độc ác, đầy dục vọng ấy giữ chặt, nàng vẫn chỉ thương người chồng đang vắng mặt, chẳng phút nào quên nỗi đau của chàng. Nàng than:

— Bị con quỷ đáng ghét này ăn thịt, ta chẳng buồn gì. Ta chỉ buồn vì từ nay chồng ta sẽ mất đi người thương chàng. Chẳng có vị thần nào ở đây cả, các vị đã bỏ đi thật xa. Ta cũng chẳng thấy vị hộ thế nào ở đây để ngăn những hành vi bạo ngược, để dẹp những việc làm phóng đãng không gì kiềm chế.

Bấy giờ, nhờ sức mạnh đức hạnh của nàng, cung điện của Đế Thích rung chuyển, chiếc ngai bằng đá vàng của ngài nóng lên. Ngẫm nghĩ, Đế Thích biết được nguyên do. Ngài cầm lấy chiếc chày kim cương, vội vã tới nơi, đứng trên đầu con quỷ mà nói:

— Trong hàng phụ nữ, nàng là bậc nổi danh nhất, khôn ngoan và trọn vẹn, rạng rỡ như ngọn lửa. Hỡi con quỷ kia, nếu ngươi ăn thịt nàng, sọ ngươi sẽ vỡ làm bảy mảnh. Vậy đừng hại nàng, hãy thả nàng ra, vì nàng là một người vợ hết lòng vì chồng.

Nghe vậy, con quỷ thả nàng Xam-bu-la ra. Đế Thích nghĩ: "Con quỷ này rồi sẽ lại phạm tội như thế nữa." Thế là ngài lấy xiềng xích cõi trời trói nó lại, quẳng nó sang dãy núi thứ ba tính từ chỗ ấy để nó không quay lại được nữa. Rồi khuyên nhủ nàng công chúa một hồi, ngài trở về chốn của mình.

Nàng công chúa, khi mặt trời đã lặn, mới nhờ ánh trăng mà về tới túp lều.

Thoát khỏi con quỷ, nàng chạy về túp lều, như con chim trở về tổ thấy đàn con đã chết, như con bò mẹ mất con kêu than bên chuồng trống. Xam-bu-la, người phụ nữ hoàng tộc ấy, kêu than như thế, mắt dại đi, bơ vơ một mình giữa rừng:

— Kính chào các vị tu hành, các vị bà-la-môn, các bậc hiền triết đức hạnh, tôi bị bỏ rơi, xin tìm tới các vị mà nương tựa. Kính chào sư tử, kính chào hổ dữ, cùng các loài thú khác sống trong rừng. Kính chào cỏ cây, kính chào thảo mộc, kính chào dây leo, kính chào rừng xanh và núi cao dựng đứng. Kính chào màn đêm điểm đầy sao trên cao, sẫm màu như đoá sen xanh thẫm nhất. Kính chào sông Hằng, mẹ của mọi dòng sông, được người đời biết tới với tên Bha-gi-ra-thi lừng danh. Kính chào núi Tuyết, vua của mọi ngọn núi, khối đá khổng lồ cao vượt trên tất cả.

Nghe nàng than khóc như thế, Xốt-thi-xê-na nghĩ: "Nàng than khóc quá đáng. Ta chẳng hiểu như thế là nghĩa làm sao. Nếu nàng làm thế vì thương ta, thì hẳn tim nàng đã tan nát. Ta phải thử nàng xem."

Chàng ra ngồi ở cửa lều. Nàng vẫn còn than khóc, tới trước cửa, cúi lạy, nói:

— Thưa chàng, nãy giờ chàng ở đâu?

— Này nàng, mọi hôm có bao giờ nàng về vào giờ này đâu. Hôm nay nàng về muộn lắm. Hỡi người đàn bà cao quý, sao hôm nay nàng về muộn thế? Kẻ tình nhân nào được nàng ưu ái đã giữ nàng lại vậy?

Nàng đáp:

— Thưa chàng, em đang mang quả về thì gặp một con quỷ. Nó say mê em, nắm lấy tay em mà kêu lên: "Nếu không nghe lời ta, ta sẽ ăn sống mi." Lúc ấy, em chỉ buồn vì chàng thôi, nên mới than khóc như thế. Bị kẻ thù bắt, em đau khổ mà nói với nó: "Bị con quỷ đáng ghét này ăn thịt, ta chẳng buồn gì. Ta chỉ buồn vì từ nay chồng ta sẽ mất đi người thương chàng."

Rồi nàng kể tiếp:

— Bị con quỷ bắt, không sao làm nó buông ra được, em đã làm cho thần linh phải để ý. Thế là Đế Thích tới, tay cầm chày kim cương, đứng giữa không trung doạ con quỷ, bắt nó thả em ra. Ngài lấy xiềng xích thần trói nó lại, quẳng nó sang dãy núi thứ ba tính từ đây, rồi mới đi. Em được cứu là nhờ Đế Thích như thế.

Xốt-thi-xê-na nghe vậy, đáp:

— Thôi được, nàng ạ, có thể là thế. Nhưng với đàn bà thì khó mà biết được sự thật. Ở miền núi Tuyết có bao nhiêu người đi rừng, nhà tu, thầy phù thuỷ. Ai mà tin được nàng? Các nàng lúc nào cũng khôn khéo quá chừng, sự thật ở các nàng hiếm hoi lắm. Đường đi nước bước của các nàng đủ làm người ta rối trí, như đường bơi của con cá dưới biển sâu.

Nghe chàng nói, nàng bảo:

— Thưa chàng, dù chàng không tin em, nhưng nhờ sức của sự thật em nói, em sẽ chữa lành cho chàng.

Nàng múc đầy một vò nước, phát một lời thề chân thật, rồi dội nước lên đầu chàng, nói:

— Cầu cho sự thật mãi mãi che chở cho em. Cũng như em không yêu người đàn ông nào hơn chàng, thì bằng lời thề chân thật này, em cầu cho bệnh chàng hôm nay được khỏi.

Nàng vừa phát lời thề chân thật xong, nước vừa dội lên mình Xốt-thi-xê-na, thì bệnh hủi lập tức rời khỏi chàng, như gỉ đồng được rửa sạch trong nước chua.

Ở lại đó ít ngày, hai người rời rừng, về tới Ba-la-nại, vào nghỉ trong vườn thượng uyển. Được tin hai người về, nhà vua ra vườn, ngay tại đó cho giương lọng trắng tôn Xốt-thi-xê-na lên ngôi, và cho rưới nước làm lễ tôn Xam-bu-la lên ngôi hoàng hậu chính cung. Rồi vua đưa hai người vào thành, còn mình thì xuất gia làm nhà tu, ở trong vườn thượng uyển, nhưng vẫn thường vào cung dùng bữa.

Thế nhưng Xốt-thi-xê-na chỉ ban cho Xam-bu-la cái danh hoàng hậu chính cung, chứ chẳng hề đoái hoài trọng vọng gì nàng. Chàng làm như chẳng có nàng trên đời, chỉ vui chơi với những người đàn bà khác. Xam-bu-la buồn tủi vì những người kia, gầy rộc đi, mặt mũi xanh xao, mạch máu nổi lên khắp người.

Một hôm, khi bố chồng là nhà tu vào cung dùng bữa, muốn vơi bớt nỗi buồn, nàng tới chỗ ông lúc ông ăn xong, cúi chào rồi ngồi sang một bên. Thấy nàng tiều tuỵ như thế, ông nói:

— Bảy trăm con voi ngày đêm canh giữ cho con, sẵn sàng xung trận, hàng trăm cung thủ che chở cho con khỏi mọi điều hại. Kẻ thù nào khiến con phải lo sợ thế này?

Nghe vậy, nàng thưa:

— Thưa cha, con trai cha không còn như xưa với con nữa. Những thiếu nữ chàng yêu đẹp như hoa sen, giọng như thiên nga làm chàng say đắm tận đáy lòng. Lắng nghe khúc hát êm ái của họ, trong lòng chàng con không còn chỗ nữa. Mang hình người mà đẹp như tiên nữ, họ đeo đồ trang sức bằng vàng sáng lấp lánh, những thiếu nữ con nhà cao sang, dáng hình trọn vẹn, nằm duyên dáng để làm vui mắt nhà vua. Giá như con lại được lang thang trong rừng, đi hái lượm từng chút thức ăn cho chàng mỗi ngày, thì con sẽ lại được chồng thương, và con sẽ bỏ chốn cung đình mà về làm chủ cõi rừng xanh. Người đàn bà dù được mặc áo mềm mại nhất, được ăn uống đầy đủ sung túc nhất, dù có xinh đẹp, nếu là người vợ không được chồng thương, thì thà chết còn hơn. Còn người đàn bà khốn khổ phải nằm trên ổ rơm, mà được chồng đoái thương, thì hưởng niềm hạnh phúc mà người giàu đủ mọi thứ, chỉ nghèo tình thương, chẳng bao giờ biết được.

Khi nàng đã giãi bày với nhà tu vì sao mình héo hon như thế, ông cho gọi nhà vua tới mà bảo:

— Xốt-thi-xê-na con yêu, khi con bị bệnh hủi hành hạ, phải trốn vào rừng, thì nó đã đi theo con, chăm sóc con mọi bề, rồi nhờ sức của sự thật mà chữa khỏi bệnh cho con. Thế mà giờ, khi nhờ nó mà con được ngồi trên ngai vàng, con lại chẳng biết nó ngồi đâu, đứng đâu. Con làm thế là sai lắm. Phụ bạc một người bạn như thế là có tội.

Rồi ông trách con:

— Người vợ hết lòng thương chồng thật khó tìm, cũng như người chồng biết thương vợ. Vợ con đã đức hạnh lại hết lòng thương con. Tâu nhà vua, con hãy một lòng với Xam-bu-la.

Trách con xong, ông đứng dậy bỏ đi. Cha đi rồi, nhà vua cho gọi Xam-bu-la tới, nói:

— Nàng yêu dấu, xin nàng tha thứ cho những lỗi lầm ta đã gây ra cho nàng bấy lâu nay. Từ nay ta trao cho nàng mọi quyền hành. Nếu nàng, được của cải dồi dào, mà vẫn héo hon vì buồn tủi, thì ta và tất cả những thiếu nữ này, đều do nàng sai bảo, sẽ vâng theo mọi mệnh lệnh của nàng.

Từ đó, đôi vợ chồng sống với nhau hạnh phúc, bố thí và làm việc thiện suốt đời, rồi đi theo nghiệp của mình. Còn nhà tu thì tu tập thiền định, khi mãn đời được sinh về cõi Phạm Thiên.

Đức Phật kể chuyện này khi người ta bàn nhau trong giảng đường về hoàng hậu Mạt Lợi, người vợ hết lòng vì chồng. Kể xong, Ngài cho biết: nàng Xam-bu-la thuở ấy là hoàng hậu Mạt Lợi, Xốt-thi-xê-na là vua Ba Tư Nặc nước Câu Tát La, còn người cha làm nhà tu chính là Ngài.

— Hết —