Bà vú già lên tiếng

Chương 1: Bà vú già lên tiếng

Bé Giooc-giơ bò bốn chân trên lối đi, đắp những ngọn núi cát. Nó vốc cát bằng hai tay, đắp thành hình kim tự tháp, rồi cắm lên đỉnh một chiếc lá dẻ.

Bố nó ngồi trên một chiếc ghế sắt, ngắm nó với vẻ chăm chú say sưa, chẳng nhìn thấy gì khác ngoài nó trong khu vườn công cộng chật hẹp đông người.

Dọc theo con đường vòng chạy qua trước bồn nước và trước nhà thờ Chúa Ba Ngôi, rồi vòng qua bãi cỏ mà quay lại, những đứa trẻ khác cũng mải mê như thế với những trò nghịch nhỏ của những con thú non, trong khi những chị người làm thờ ơ ngó lên trời bằng đôi mắt đờ đẫn, còn các bà mẹ thì chuyện trò với nhau, không ngớt liếc trông đám nhóc.

Những chị vú em đi dạo từng đôi với vẻ nghiêm trang, để những dải ruy băng rực rỡ trên mũ kéo lê sau lưng, tay bế một vật gì trắng trắng bọc trong ren. Những bé gái váy ngắn chân trần trò chuyện nghiêm túc giữa hai lần chạy đuổi vòng. Còn bác gác vườn mặc áo chẽn xanh lá đi lang thang giữa cái dân tộc tí hon ấy, chốc chốc lại phải đi vòng để khỏi phá những công trình bằng đất, khỏi giẫm phải những bàn tay, khỏi quấy rầy công việc như kiến tha mồi của những sinh linh bé nhỏ đáng yêu ấy.

Mặt trời sắp khuất sau những mái nhà phố Xanh-La-da, hắt những tia nắng xiên dài lên đám đông trẻ nhỏ áo quần tươm tất. Những cây dẻ sáng lên ánh vàng, và ba ngọn thác nước trước cổng lớn nhà thờ như làm bằng bạc lỏng.

Ông Pa-răng nhìn con trai ngồi xổm trong bụi đất. Ông theo dõi từng cử chỉ nhỏ nhất của nó với tình yêu thương, như muốn gửi những nụ hôn trên đầu môi tới từng cử động của bé Giooc-giơ.

Nhưng khi ngước nhìn đồng hồ trên tháp chuông, ông thấy mình đã muộn năm phút. Thế là ông đứng dậy, nắm tay thằng bé, phủi chiếc áo đầy đất của nó, lau tay cho nó, rồi kéo nó về phía phố Blăng-sơ. Ông rảo bước để khỏi về sau vợ, còn thằng bé không theo kịp thì lon ton chạy bên cạnh.

Thế là người cha bế nó lên, lại càng bước nhanh hơn, và bắt đầu thở hổn hển khi leo con dốc vỉa hè. Đó là một người đàn ông bốn mươi tuổi, tóc đã hoa râm, hơi béo, mang cái bụng phệ với vẻ lo âu, cái bụng của một anh chàng vui tính mà những biến cố đã làm cho nhút nhát.

Mấy năm trước ông đã cưới một người vợ trẻ mà ông yêu tha thiết, nhưng giờ bà đối xử với ông bằng cái thô bạo và uy quyền của một bạo chúa toàn năng. Bà không ngớt mắng mỏ ông về mọi việc ông làm và mọi việc ông không làm, chua chát trách móc từng hành động nhỏ nhất, từng thói quen, từng thú vui giản dị, từng sở thích, từng dáng điệu, từng cử chỉ của ông, trách cả cái vòng bụng tròn và cái giọng nói hiền khô của ông.

Thế mà ông vẫn yêu bà, nhưng nhất là ông yêu đứa con có với bà, bé Giooc-giơ, giờ đã lên ba, đã trở thành niềm vui lớn nhất và mối bận lòng lớn nhất trong tim ông. Ông sống bằng khoản lợi tức khiêm tốn hai mươi nghìn quan mỗi năm, không làm nghề gì. Còn vợ ông, cưới về không có của hồi môn, thì lúc nào cũng phẫn nộ vì chồng ăn không ngồi rồi.

Cuối cùng ông về tới nhà, đặt đứa bé lên bậc cầu thang đầu tiên, lau trán, rồi bắt đầu leo lên.

Tới tầng hai, ông bấm chuông.

Bà Giuy-li, bà giúp việc già đã nuôi ông từ bé, ra mở cửa, một trong những bà người ở kiêm bà chủ, những bạo chúa của các gia đình. Ông hỏi, giọng lo âu:

"Bà đã về chưa?"

Bà người ở nhún vai:

"Từ bao giờ ông thấy bà về lúc sáu giờ rưỡi thế?"

Ông đáp, giọng ngượng ngập:

"Được rồi, càng tốt, thế tôi có thì giờ thay quần áo, vì tôi nóng quá."

Bà người ở nhìn ông với vẻ thương hại bực bội và khinh khỉnh. Bà càu nhàu:

"Ồ, tôi thấy rõ rồi, ông đẫm mồ hôi. Ông chạy về. Chắc ông lại bế thằng bé. Thế mà tất cả chỉ để chờ bà tới bảy rưỡi. Còn tôi thì giờ đừng hòng bắt được tôi sửa soạn cho đúng giờ. Tôi làm bữa tối lúc tám giờ, tôi đấy. Ai chờ thì kệ ai, chứ món thịt quay không được để cháy!"

Ông Pa-răng làm như không nghe thấy. Ông lẩm bẩm:

"Được rồi, được rồi. Phải rửa tay cho bé Giooc-giơ, nó vừa nặn bánh cát. Còn tôi, tôi đi thay quần áo. Dặn chị hầu phòng tắm rửa thằng bé cho sạch nhé."

Rồi ông vào phòng mình. Vừa vào, ông cài then cửa để được một mình, hoàn toàn một mình, chỉ một mình. Giờ ông đã quen bị đối xử thô bạo, bị hắt hủi đến mức chỉ thấy an toàn khi có ổ khóa che chở. Ông thậm chí không còn dám nghĩ ngợi, suy xét, lý luận với chính mình, nếu không cảm thấy được một vòng chìa khóa bảo vệ khỏi những ánh mắt và những phỏng đoán. Ngồi sụp xuống một cái ghế để nghỉ một chút trước khi thay áo sạch, ông nghĩ rằng bà Giuy-li đang bắt đầu trở thành một mối nguy mới trong nhà. Bà ghét vợ ông, điều ấy thấy rõ. Nhất là bà ghét bạn ông, Pôn Li-mu-danh, người mà, chuyện hiếm có, vẫn là bạn thân thiết và quen thuộc của gia đình, sau khi đã là bạn đồng hành không rời của ông thời còn độc thân. Chính Li-mu-danh là người làm dầu bôi trơn và làm tấm đệm giữa bà Hăng-ri-ét và ông, là người bênh vực ông, thậm chí bênh hăng hái, bênh nghiêm khắc, trước những lời trách móc không đáng, trước những cơn sinh sự dai dẳng, trước mọi nỗi khổ hằng ngày trong đời ông.

Nhưng rồi, đã gần sáu tháng nay, bà Giuy-li cứ luôn buông những lời nhận xét và phán xét ác ý về bà chủ. Lúc nào bà cũng xét nét bà chủ, ngày hai mươi lần tuyên bố: "Nếu tôi là ông thì tôi chẳng đời nào để bị dắt mũi như thế. Thôi thì, thôi thì... Thế đấy... mỗi người một tính."

Thậm chí có hôm bà còn hỗn với bà Hăng-ri-ét, và bà chủ chỉ bảo chồng vào buổi tối: "Anh biết đấy, hễ con mụ ấy nói một câu xấc xược nữa là em tống cổ nó đi." Thế nhưng bà, người chẳng sợ ai, lại có vẻ e dè bà người ở già. Và ông Pa-răng cho rằng sự nhẫn nhịn ấy là vì nể bà vú đã nuôi ông khôn lớn, người đã vuốt mắt cho mẹ ông lúc lâm chung.

Nhưng thế là hết, mọi chuyện không thể kéo dài thêm được nữa. Và ông khiếp sợ khi nghĩ tới điều sắp xảy ra. Ông sẽ làm gì? Đuổi bà Giuy-li với ông là một quyết định đáng sợ đến nỗi ông không dám dừng ý nghĩ ở đó. Bênh bà ấy mà chống lại vợ thì cũng không thể. Và chẳng còn tới một tháng nữa là tình thế giữa hai người đàn bà sẽ trở nên không chịu nổi.

Ông ngồi đó, hai tay buông thõng, mơ hồ tìm cách dàn xếp tất cả, mà chẳng tìm ra gì. Rồi ông thì thầm:

"May mà mình còn có bé Giooc-giơ... Không có nó, mình khổ lắm."

Rồi ông nảy ra ý hỏi ý kiến Li-mu-danh. Ông quyết định thế. Nhưng lập tức nhớ tới mối thù giữa bà vú và bạn mình, ông lại sợ anh sẽ khuyên đuổi bà đi. Và ông lại chìm vào nỗi lo âu và lưỡng lự.

Đồng hồ điểm bảy giờ. Ông giật thót mình. Bảy giờ rồi mà ông còn chưa thay áo! Thế là hốt hoảng, hổn hển, ông cởi quần áo, rửa ráy, mặc một chiếc sơ mi trắng, rồi vội vàng mặc đồ vào, như thể có người đang chờ ông ở phòng bên vì một việc hệ trọng vô cùng.

Rồi ông vào phòng khách, sung sướng vì chẳng còn gì phải sợ nữa.

Ông liếc qua tờ báo, ra nhìn xuống phố, rồi lại ngồi xuống ghế dài. Nhưng một cánh cửa mở ra, và con trai ông bước vào, sạch sẽ, chải chuốt, tươi cười. Ông Pa-răng ôm chầm lấy nó và hôn nó say sưa. Ông hôn lên tóc trước, rồi lên mắt, lên má, lên miệng, lên tay. Rồi ông tung nó lên, nâng bổng nó lên tận trần nhà bằng hai cổ tay. Rồi ông ngồi xuống, mệt vì cố sức, đặt bé Giooc-giơ lên một đầu gối mà cho nó cưỡi ngựa nhong nhong.

Thằng bé cười khanh khách, khua tay, ré lên sung sướng, còn người cha cũng cười, cũng kêu lên vì thích chí, rung rung cái bụng to, còn vui hơn cả thằng bé.

Ông yêu nó bằng cả trái tim tốt bụng của một người yếu đuối, cam chịu, bị tổn thương. Ông yêu nó bằng những cơn bồng bột điên cuồng, những cái vuốt ve cuồng nhiệt, bằng tất cả nỗi dịu dàng xấu hổ giấu kín trong lòng, chưa bao giờ thoát ra được, chưa bao giờ trải lòng được, kể cả những ngày đầu lấy vợ, vì vợ ông lúc nào cũng khô khan và dè dặt.

Bà Giuy-li hiện ra ở cửa, mặt tái nhợt, mắt sáng quắc, và bà báo bằng một giọng run lên vì bực tức:

"Bảy rưỡi rồi đấy, thưa ông."

Ông Pa-răng liếc nhìn đồng hồ một cái lo lắng và cam chịu, rồi lẩm bẩm:

"Ừ, bảy rưỡi rồi thật."

"Đấy, bữa tối của tôi xong rồi đấy."

Thấy cơn giông sắp tới, ông cố gạt đi:

"Nhưng lúc tôi về, chẳng phải bà bảo tám giờ bà mới nấu sao?"

"Tám giờ!... Ông không nghĩ gì à! Ông định bắt thằng bé tám giờ mới được ăn hay sao. Người ta nói thế, trời ạ, chỉ là cách nói thôi. Nhưng bắt thằng bé tám giờ mới ăn thì hỏng dạ dày nó mất! Ồ, giá chỉ có mẹ nó thôi! Bà ấy đâu có lo gì cho con mình! À phải, nói làm gì nữa, mẹ với chẳng mẹ! Thấy những bà mẹ như thế mà chẳng xót xa sao!"

Ông Pa-răng run lên vì lo sợ, cảm thấy phải chặn ngay cái cảnh đang đe dọa.

"Bà Giuy-li," ông nói, "tôi không cho phép bà nói về bà chủ như thế. Bà nghe rõ chứ? Từ nay đừng quên đấy."

Bà vú già, nghẹn lời vì kinh ngạc, quay gót đi ra, đóng sầm cửa mạnh đến nỗi mọi viên pha lê trên chùm đèn đều kêu leng keng. Trong mấy giây, có một thứ tiếng chuông nhẹ và mơ hồ như của những quả chuông nhỏ vô hình bay lượn trong bầu không khí im lặng của phòng khách.

Bé Giooc-giơ thoạt đầu ngạc nhiên, rồi vỗ tay sung sướng, và phồng má lên, làm một tiếng "bùm" thật to bằng hết sức hai lá phổi để bắt chước tiếng cửa.

Thế là người cha kể chuyện cho nó nghe. Nhưng đầu óc rối bời làm ông lúc nào cũng mất mạch câu chuyện, và thằng bé, không hiểu nữa, mở to đôi mắt ngạc nhiên.

Ông Pa-răng không rời mắt khỏi đồng hồ. Ông tưởng như thấy kim đồng hồ đang chạy. Ông muốn chặn giờ lại, làm thời gian đứng yên cho tới khi vợ về. Ông không giận Hăng-ri-ét về muộn, nhưng ông sợ, sợ bà và sợ bà Giuy-li, sợ mọi điều có thể xảy ra. Chỉ thêm mười phút là đủ dẫn tới một thảm họa không cứu vãn được, những cuộc giải thích và những cảnh bạo lực mà ông không dám hình dung. Chỉ nghĩ tới cuộc cãi vã, những tiếng la lối, những lời chửi rủa bay vèo trong không khí như đạn, hai người đàn bà mặt đối mặt nhìn tận đáy mắt nhau mà ném vào đầu nhau những lời cay độc, là tim ông đập thình thịch, miệng ông khô khốc như vừa đi dưới nắng, người ông mềm nhũn như giẻ rách, mềm đến nỗi không còn sức nhấc đứa con lên mà nhún nhảy trên đầu gối.

Tám giờ điểm. Cửa lại mở và bà Giuy-li lại xuất hiện. Bà không còn vẻ bực tức nữa, mà là vẻ quyết tâm độc địa và lạnh lùng, còn đáng sợ hơn.

"Thưa ông," bà nói, "tôi đã hầu mẹ ông tới tận ngày cuối cùng, tôi cũng đã nuôi ông từ lúc ông lọt lòng tới tận hôm nay! Tôi nghĩ có thể nói tôi tận tụy với gia đình này..."

Bà chờ ông trả lời.

Ông Pa-răng lắp bắp:

"Phải rồi, bà Giuy-li tốt bụng của tôi."

Bà nói tiếp:

"Ông biết rõ là tôi chẳng bao giờ làm gì vì tiền, mà lúc nào cũng vì ông. Tôi chẳng bao giờ lừa dối ông, chẳng bao giờ nói dối ông. Ông chưa bao giờ phải trách tôi điều gì..."

"Phải rồi, bà Giuy-li tốt bụng của tôi."

"Thế thì, thưa ông, chuyện này không thể kéo dài nữa. Chính vì thương ông mà tôi chẳng nói gì, tôi để ông cứ thế không hay biết. Nhưng quá lắm rồi, người ta cười ông khắp cả khu phố. Ông muốn làm gì thì làm, nhưng thiên hạ ai cũng biết cả. Cuối cùng tôi cũng phải nói với ông, dù tôi chẳng ưa gì chuyện mách lẻo. Nếu bà về nhà vào những giờ tùy hứng như thế, là vì bà làm những chuyện ghê tởm."

Ông đứng sững, hoảng hốt, không hiểu gì. Ông chỉ lắp bắp được:

"Im đi... Bà biết là tôi đã cấm..."

Bà cắt lời ông với một sự cương quyết không gì ngăn nổi.

"Không, thưa ông, bây giờ tôi phải nói hết với ông. Đã lâu lắm rồi bà lầm lỡ với ông Li-mu-danh. Chính tôi đã thấy họ hôn nhau sau cánh cửa hơn hai mươi lần. Ôi, ông ạ! Nếu ông Li-mu-danh mà giàu thì bà đâu có lấy ông Pa-răng. Giá ông chịu nhớ lại xem đám cưới đã diễn ra thế nào, thì ông sẽ hiểu chuyện từ đầu tới cuối..."

Ông Pa-răng đã đứng dậy, mặt xám ngoét, lắp bắp:

"Im đi... im đi... không thì..."

Bà vẫn tiếp:

"Không, tôi sẽ nói hết với ông. Bà lấy ông vì lợi, và bà lừa dối ông ngay từ ngày đầu. Họ đã thỏa thuận với nhau rồi, trời ạ! Chỉ cần nghĩ một chút là hiểu ra. Rồi vì bà không bằng lòng khi phải lấy một ông chồng bà không yêu, bà làm cho đời ông khổ sở, khổ đến nỗi tôi đây, người chứng kiến, cũng tan nát cả lòng..."

Ông bước hai bước, nắm chặt hai tay, nhắc đi nhắc lại: "Im đi... im đi...", vì ông chẳng tìm ra được câu gì để đáp.

Bà vú già không lùi lại. Bà có vẻ đã quyết liều tới cùng.

Nhưng bé Giooc-giơ, lúc đầu hoảng hốt, rồi sợ hãi vì những giọng nói gầm gừ ấy, bắt đầu khóc ré lên. Nó đứng sau lưng bố, mặt méo xệch, miệng há hốc, gào lên.

Tiếng gào của con làm ông Pa-răng điên tiết, làm ông đầy can đảm và giận dữ. Ông lao về phía bà Giuy-li, hai tay giơ cao, sẵn sàng đánh bằng cả hai tay, và hét lên:

"A, đồ khốn nạn! Mày làm thằng bé phát hoảng rồi!"

Ông đã chạm vào người bà! Bà ném thẳng vào mặt ông:

"Ông cứ đánh tôi đi nếu ông muốn, tôi là người đã nuôi ông. Nhưng điều ấy chẳng ngăn được chuyện vợ ông lừa dối ông và con ông không phải là con ông!..."

Ông đứng khựng lại, buông thõng hai tay. Và ông đứng trước mặt bà, rối loạn đến nỗi không còn hiểu gì nữa.

Bà nói thêm:

"Chỉ cần nhìn thằng bé là biết bố nó là ai, trời ạ! Nó giống hệt ông Li-mu-danh. Chỉ cần nhìn đôi mắt và vầng trán nó. Người mù cũng chẳng nhầm được..."

Nhưng ông đã túm lấy vai bà và lắc bà hết sức mình, lắp bắp:

"Rắn độc... rắn độc! Cút khỏi đây, đồ rắn độc!... Cút đi, không tao giết mày!... Cút đi! Cút đi!..."

Và bằng một cố gắng tuyệt vọng, ông quăng bà sang phòng bên. Bà ngã vào chiếc bàn đã dọn sẵn, cốc chén đổ nhào vỡ tan. Rồi bà đứng dậy, chạy vòng ra sau bàn để chiếc bàn ngăn giữa bà và ông chủ, và trong khi ông đuổi theo để túm lại, bà phun vào mặt ông những lời khủng khiếp:

"Ông chỉ cần đi ra ngoài... tối nay... sau bữa tối... rồi quay về ngay... ông sẽ thấy!... ông sẽ thấy tôi có nói dối không!... Ông cứ thử đi... ông sẽ thấy."

Bà đã tới được cửa bếp và chạy vụt đi. Ông chạy theo, leo cầu thang sau lên tận căn buồng người ở nơi bà đã khóa trái cửa, và đập cửa:

"Bà phải rời khỏi nhà này ngay lập tức."

Bà đáp qua lớp ván cửa:

"Ông cứ yên tâm. Một giờ nữa tôi sẽ không còn ở đây."

— Hết chương 1 —