Quỷ nước giữ hồ sen

Thuở đức Phật ở tinh xá Kỳ Viên, có một người giàu có ở thành Xá-vệ, vợ mất, bèn xin vào tu. Nhưng trước khi vào tu, ông cho dựng riêng cho mình một gian phòng ở, một gian bếp và một gian kho. Ông chất đầy kho nào bơ, nào gạo, nào đủ thứ, rồi mới chịu cạo tóc khoác áo. Đã đi tu rồi, ông vẫn gọi đầy tớ tới nấu cho mình những món mình thích. Ông có đủ áo xống, ban ngày một bộ, ban đêm một bộ khác, và ở tách riêng một góc ngoài rìa tu viện.

Một hôm, ông đem hết áo xống chăn chiếu ra phơi trong phòng. Đúng lúc ấy có mấy vị tỳ kheo ở miền quê đi hành hương từ tu viện này sang tu viện khác, ghé tới phòng ông, trông thấy cả đống đồ đạc ấy.

— Những thứ này của ai thế? Các vị hỏi.

— Của tôi đấy, thưa các thầy.

— Sao cơ? Tấm áo khoác này, tấm kia nữa, tấm áo trong này, tấm kia nữa, rồi cả chăn chiếu này nữa, tất cả đều là của thầy à?

— Phải, chẳng của ai ngoài tôi cả.

— Thưa thầy, đức Thế Tôn chỉ cho phép mỗi người ba tấm áo. Đức Phật mà thầy theo học sống giản dị như thế, vậy mà thầy lại tích cả một kho đồ đạc thế này. Đi! Chúng tôi phải đưa thầy tới gặp đức Phật.

Nói rồi, các vị dẫn ông tới chỗ đức Phật.

Thấy họ tới, đức Phật hỏi:

— Này các tỳ kheo, sao các thầy lại dẫn vị tỳ kheo này tới đây trái ý người ta thế?

— Bạch Thế Tôn, vị này giàu có, tích cả một kho đồ đạc.

— Có đúng như họ nói không, hỡi tỳ kheo?

— Bạch Thế Tôn, đúng ạ.

— Sao thầy lại tích chứa ngần ấy thứ? Chẳng phải ta vẫn hằng khen ngợi đức ít ham muốn, biết đủ, ưa thanh vắng và quyết chí tu hành đó sao?

Nghe đức Phật nói thế, vị tỳ kheo nổi giận, kêu lên:

— Vậy thì từ nay tôi đi như thế này đây!

Nói rồi ông ta lột phăng tấm áo ngoài, đứng giữa mọi người, trên mình chỉ còn mỗi tấm khố.

Bấy giờ đức Phật muốn nâng đỡ ông, bèn nói:

— Này tỳ kheo, chẳng phải ngày xưa chính thầy là người biết hổ thẹn, biết sợ điều ác, đến nỗi khi còn làm một con quỷ nước, thầy đã mất mười hai năm trời để đi tìm cho được lòng hổ thẹn ấy hay sao? Vậy mà nay đã nguyện theo giáo pháp cao quý của đức Phật, sao thầy lại vứt áo đi, đứng trơ trẽn giữa mọi người như thế này?

Nghe lời ấy, lòng hổ thẹn trong ông sống dậy. Ông mặc áo vào, cúi lạy đức Phật rồi ngồi xuống một bên. Các vị tỳ kheo xin đức Phật kể cho nghe chuyện ngày xưa. Đức Phật bèn kể lại câu chuyện xưa, vốn đã bị những kiếp sinh tử che khuất.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, xứ Ca-thi, đức Bồ Tát sinh làm con trai của nhà vua và hoàng hậu, được đặt tên là hoàng tử Ma-him-xa. Khi hoàng tử vừa chập chững biết đi, nhà vua có thêm một hoàng tử nữa, đặt tên là hoàng tử Mặt Trăng. Nhưng khi hoàng tử Mặt Trăng vừa chập chững biết đi thì hoàng hậu, mẹ của đức Bồ Tát, qua đời.

Nhà vua lấy một hoàng hậu khác, yêu chiều hết mực. Ít lâu sau, hai người sinh được một hoàng tử nữa, đặt tên là hoàng tử Mặt Trời. Mừng vì có con, nhà vua hứa sẽ ban cho hoàng hậu bất cứ điều gì bà xin cho đứa trẻ. Nhưng hoàng hậu giữ lời hứa ấy lại, đợi dịp thuận tiện mới xin.

Về sau, khi con mình đã lớn, hoàng hậu tâu với vua:

— Tâu bệ hạ, hồi con thiếp ra đời, bệ hạ đã hứa ban cho thiếp một điều cho nó. Xin bệ hạ cho con thiếp làm vua.

— Không được! Vua đáp. Ta đã có hai đứa con trai sáng rực như hai ngọn lửa. Ta không thể trao ngôi cho con của nàng.

Nhưng bị từ chối, hoàng hậu vẫn không chịu thôi, cứ nài nỉ hết lần này tới lần khác. Nhà vua sợ bà ta sẽ bày mưu hại hai đứa con mình, bèn gọi hai hoàng tử tới, bảo:

— Các con ơi, hồi hoàng tử Mặt Trời ra đời, cha có hứa ban cho mẹ nó một điều. Nay bà ấy đòi ngôi vua cho nó. Cha chẳng hề muốn trao ngôi cho nó, nhưng cha sợ bà ấy sẽ tìm cách hại các con. Các con hãy vào rừng mà ở. Khi nào cha mất, các con hãy trở về trị vì kinh thành vốn thuộc về dòng họ ta.

Nói rồi, nhà vua vừa khóc vừa hôn lên đầu hai con, cho hai con ra đi.

Hai hoàng tử từ biệt cha, vừa bước ra khỏi cung điện thì gặp ngay hoàng tử Mặt Trời đang chơi ngoài sân. Biết chuyện, hoàng tử Mặt Trời nhất quyết đi theo hai anh. Thế là cả ba anh em cùng lên đường.

Ba anh em đi mãi, tới vùng núi Tuyết. Đức Bồ Tát rẽ khỏi đường, ngồi nghỉ dưới gốc cây, rồi bảo hoàng tử Mặt Trời:

— Em Mặt Trời ơi, em chạy xuống cái hồ đằng kia, uống nước, tắm rửa đi, rồi lấy lá sen múc ít nước về cho các anh với.

Nhưng cái hồ ấy đã được thần Tỳ-sa-môn giao cho một con quỷ nước. Thần dặn quỷ:

— Trừ những người biết thế nào mới thật là thần thánh, còn ai xuống hồ này thì ngươi cứ việc ăn thịt. Còn những ai không xuống nước thì ngươi không có quyền gì với họ.

Từ đó, ai xuống hồ, quỷ nước cũng hỏi thế nào mới thật là thần thánh. Ai không biết, quỷ ăn thịt.

Hoàng tử Mặt Trời chẳng mảy may nghi ngờ gì, lội xuống hồ. Lập tức quỷ nước tóm lấy chàng, hỏi:

— Ngươi có biết thế nào mới thật là thần thánh không?

— Biết chứ! Hoàng tử đáp. Mặt trời và mặt trăng là thần thánh.

— Ngươi không biết! Con quỷ nói.

Rồi nó lôi hoàng tử xuống tận đáy nước, nhốt vào nhà của nó.

Thấy em đi lâu quá chưa về, đức Bồ Tát sai hoàng tử Mặt Trăng đi tìm. Hoàng tử Mặt Trăng cũng bị quỷ nước tóm lấy, và cũng bị hỏi thế nào mới thật là thần thánh.

— Biết chứ, tôi biết! Hoàng tử đáp. Bốn phương trời là thần thánh.

— Ngươi không biết! Quỷ nước nói, rồi lôi người thứ hai về nhốt chung một chỗ.

Thấy em thứ hai cũng đi lâu chưa về, đức Bồ Tát biết chắc đã có chuyện chẳng lành. Chàng đi theo dấu chân hai em, xuống tận mép nước, và hiểu ngay cái hồ này hẳn là chỗ ở của một con quỷ nước. Chàng đeo gươm, cầm cung trong tay, đứng chờ.

Con quỷ thấy đức Bồ Tát không có ý xuống nước, bèn hoá thành một người tiều phu, tới gần nói:

— Này anh bạn, đi đường xa chắc mệt lắm rồi. Sao anh không xuống tắm một cái, uống ngụm nước, hái vài bông sen cài lên người? Tắm xong rồi đi tiếp cho khoẻ.

Đức Bồ Tát nhận ra ngay đó là quỷ, bèn nói:

— Chính ngươi đã bắt hai em ta.

— Phải, chính ta đấy.

— Vì sao?

— Vì ai xuống hồ này cũng đều thuộc về ta.

— Sao, ai cũng thế ư?

— Trừ những người biết thế nào mới thật là thần thánh. Còn tất cả những ai khác đều là của ta.

— Thế ngươi có muốn biết thế nào mới thật là thần thánh không?

— Có chứ.

— Nếu vậy, ta sẽ nói cho ngươi nghe.

— Nói đi, ta nghe đây.

— Ta cũng muốn nói ngay, đức Bồ Tát bảo, nhưng ta đi đường xa, người đầy bụi bặm.

Thế là quỷ nước tắm rửa cho đức Bồ Tát, dâng cho chàng đồ ăn thức uống, đeo hoa cho chàng, rảy nước thơm lên người chàng, rồi trải một chiếc giường giữa một cái lều lộng lẫy. Đức Bồ Tát ngồi lên giường, bảo con quỷ ngồi xuống dưới chân mình, rồi nói:

— Vậy hãy lắng nghe, ngươi sẽ biết thế nào mới thật là thần thánh.

Rồi chàng đọc câu kệ:

— Chỉ người biết sợ điều ác, biết hổ thẹn khi làm điều sai, lòng trong sạch, an nhiên, một lòng theo điều thiện, mới đáng gọi là thần thánh.

Nghe xong, con quỷ rất vui, nói với đức Bồ Tát:

— Hỡi người hiền trí, ta rất hài lòng về ngươi. Ta trả lại cho ngươi một người em. Ngươi muốn ta mang ai lên?

— Đứa út.

— Hỡi người hiền trí, ngươi biết rõ thế nào mới thật là thần thánh, vậy mà ngươi lại không làm theo điều ngươi biết.

— Sao lại thế?

— Thì đấy, ngươi chọn đứa em út mà bỏ đứa lớn hơn, chẳng kể gì tới thứ bậc anh em cả.

— Hỡi quỷ nước, ta không chỉ biết mà còn làm đúng như điều thần thánh. Chính vì thằng bé này mà anh em ta phải vào rừng. Chính mẹ nó đã đòi ngôi vua cho nó, và cha ta không chịu, nên mới để anh em ta trốn vào rừng. Vậy mà thằng bé vẫn đi theo chúng ta, chưa từng nghĩ tới chuyện quay về. Nếu ta về nói rằng nó đã bị quỷ ăn thịt trong rừng, chắc chẳng ai tin ta. Ta sợ mang tiếng xấu, nên mới đòi nó trước.

— Hay lắm! Hay lắm, hỡi người hiền trí! Con quỷ khen. Ngươi không chỉ biết mà còn làm đúng như điều thần thánh.

Vì quá vui mừng và khâm phục, con quỷ mang cả hai người em lên, trả lại cho đức Bồ Tát.

Bấy giờ đức Bồ Tát nói với quỷ nước:

— Này bạn, chính vì những việc ác bạn làm từ những kiếp trước, nên kiếp này bạn mới phải sinh làm quỷ, sống bằng thịt và máu của các sinh linh khác. Vậy mà ngay trong kiếp này, bạn vẫn tiếp tục làm điều ác. Cứ sống như thế, bạn sẽ mãi mãi không thoát khỏi địa ngục và những cảnh khổ. Vậy từ nay hãy bỏ điều ác, sống cho lương thiện.

Cảm hoá được con quỷ rồi, đức Bồ Tát ở lại chỗ ấy, được quỷ nước che chở, cho tới một hôm, nhìn sao trời, chàng biết cha mình đã mất. Chàng bèn dẫn theo quỷ nước, trở về Ba-la-nại, lên ngôi vua. Chàng phong hoàng tử Mặt Trăng làm phó vương, hoàng tử Mặt Trời làm đại tướng. Còn quỷ nước, chàng cho làm một chỗ ở thật đẹp, lo sao cho quỷ luôn có những vòng hoa, những bông hoa và những món ăn ngon nhất. Chàng trị nước công minh cho tới hết đời, rồi ra đi theo nghiệp của mình.

Đức Phật giảng xong, vị tỳ kheo giàu có kia chứng được quả thánh đầu tiên. Rồi đức Phật cho biết: vị tỳ kheo giàu có chính là con quỷ nước thuở ấy, A-nan là hoàng tử Mặt Trời, Xá-lợi-phất là hoàng tử Mặt Trăng, còn người anh cả, hoàng tử Ma-him-xa, chính là Ngài.

— Hết —