Bài thơ bánh ú

Chương 1: Bài thơ bánh ú

Đường danh đường lợi cả hai đều chẳng chắc, trăm năm như ngọn đèn ngắn trước gió. Chỉ sợ làm sư mà sư chẳng trọn, làm sư cho trọn thì thua hết các sư.

Chuyện kể rằng những năm Thiệu Hưng đời vua Cao Tông nhà Tống, huyện Nhạc Thanh, phủ Ôn Châu có một chàng tú tài họ Trần tên Nghĩa, tên chữ là Khả Thường, năm ấy hai mươi bốn tuổi. Chàng mặt mày thanh tú, lại thông minh, sách nào cũng đọc, sử nào cũng thông.

Ba lần đi thi đều không đỗ, chàng đến một quán xem số ở cầu Chúng An, phủ Lâm An, nhờ người ta xem cho mình. Ông thầy nói:

— Số có sao Hoa Cái, mà không có sao quan lộc, chỉ nên đi tu.

Trần tú tài từ nhỏ đã nghe mẹ kể rằng lúc sinh ra chàng, bà mơ thấy một vị La Hán thân vàng nhào vào lòng. Nay đang lúc công danh lận đận, lại nghe thầy số nói vậy, chàng tức một hơi, về quán ngủ một đêm. Sáng ra trả tiền trọ, thuê người gánh hành lý, đi thẳng đến chùa Linh Ẩn xin trưởng lão Ấn Thiết Ngưu cho xuất gia, làm một chú hành giả.

Vị trưởng lão này thông suốt kinh điển, dưới toà có mười thị giả, gọi là Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, ai cũng có học, thông minh. Trần Khả Thường làm thị giả thứ hai dưới toà trưởng lão.

Năm Thiệu Hưng thứ mười một, quận vương Ngô Thất, cậu ruột của vua Cao Tông, nhân ngày mồng bốn tháng năm, trong phủ gói bánh ú. Quận vương dặn quan đô quản:

— Mai ta muốn đến chùa Linh Ẩn cúng dường chư tăng, hãy sửa soạn đồ cúng cho đủ.

Đô quản vâng lệnh, đi lĩnh bạc, mua sắm, sửa soạn đầy đủ. Hôm sau ăn sáng xong, quận vương kiểm lại đồ lễ, lên kiệu, dẫn theo đô quản, cán biện, ngu hậu, áp phiên cùng một đám người, ra cửa Tiền Đường, qua cầu Thạch Hàm, qua Đại Phật Đầu, đến thẳng chùa Linh Ẩn ở núi Tây.

Đã có thiếp báo trước, trưởng lão dẫn chư tăng đánh chuông nổi trống, đón quận vương lên điện thắp hương, rồi mời vào phương trượng ngồi. Trưởng lão dẫn chư tăng lạy chào dâng trà, đứng chia hai bên. Quận vương nói:

— Năm nào đến tết mồng năm tháng năm, ta cũng vào chùa cúng dường chư tăng, chia bánh ú. Hôm nay theo lệ bố thí.

Người nhà khiêng đồ cúng dâng Phật, mâm lớn bưng bánh ú ra, phòng nào cũng được chia.

Quận vương thong thả đi dạo dưới hành lang, thấy trên vách có bốn câu thơ:

Nước Tề từng sinh một Mạnh Thường Quân, đời Tấn có Trấn Ác lại cao cường. Ngũ hành riêng ta gặp thời lận đận, muốn đến nhà xem sao hỏi ngắn dài.

Quận vương xem thơ, nói:

— Bài thơ này có ý oán hờn, không biết ai làm?

Quay về phương trượng, trưởng lão bày tiệc chay khoản đãi. Quận vương hỏi:

— Trưởng lão, trong chùa có ai làm thơ hay không?

Trưởng lão thưa:

— Bẩm ân vương, chùa có nhiều sư, dưới toà có mười thị giả Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, đều làm được thơ.

— Gọi họ đến cho ta.

— Bẩm ân vương, chỉ có hai người ở chùa, tám người kia đã sai đi các trại cả rồi.

Thế rồi hai thị giả Giáp, Ất đến trước quận vương. Quận vương bảo thị giả Giáp:

— Ngươi làm một bài thơ đi.

Thị giả Giáp xin đề. Quận vương bảo lấy ngay bánh ú làm đề. Thị giả Giáp làm thơ rằng:

Bốn góc nhọn hoắt, cỏ buộc ngang lưng, lăn lóc trong nồi một chuyến. Nếu gặp phải Đường Tam Tạng, sẽ bị lột cho trần truồng.

Quận vương nghe xong cười lớn:

— Thơ hay, nhưng thiếu văn vẻ.

Ngài lại gọi thị giả Ất làm thơ. Thị giả Ất chắp tay chào, xin đề, cũng được bảo lấy bánh ú làm đề. Chú làm thơ rằng:

Bánh thơm năm năm cúng Khuất Nguyên, cúng dường chư tăng hôm nay kết duyên lành. Cả nhà dâng cúng biết bao nhiêu, công phu sinh tử ai được trước?

Quận vương nghe xong mừng lắm:

— Thơ hay!

Ngài hỏi thị giả Ất:

— Bài thơ trên vách hành lang có phải ngươi làm không?

— Bẩm ân vương, là thị giả làm.

— Đã là ngươi làm, hãy giảng cho ta nghe.

Thị giả Ất thưa:

— Nước Tề có Mạnh Thường Quân nuôi ba nghìn khách, ông sinh giờ ngọ ngày mồng năm tháng năm. Nước Tấn có viên đại tướng là Vương Trấn Ác, người này cũng sinh giờ ngọ ngày mồng năm tháng năm. Tiểu thị giả cũng sinh giờ ngọ ngày mồng năm tháng năm, mà lại chịu nghèo khổ thế này, nên làm bốn câu ấy để tự than.

— Ngươi người ở đâu?

— Tiểu thị giả người huyện Nhạc Thanh, phủ Ôn Châu, họ Trần tên Nghĩa, tên chữ là Khả Thường.

Quận vương thấy chú thị giả nói năng trong trẻo, người tài xuất chúng, có ý muốn nâng đỡ. Ngay hôm ấy ngài sai áp phiên đến ti tăng lục phủ Lâm An xin một tờ độ điệp, cho thị giả Ất xuống tóc làm sư, lấy luôn tên chữ Khả Thường làm pháp danh, và cho làm sư riêng của phủ quận vương. Tối ấy quận vương về phủ, chẳng cần kể.

Ngày tháng như tên bay, chẳng mấy chốc lại đã một năm. Đến ngày mồng năm tháng năm, quận vương lại đến chùa Linh Ẩn cúng dường chư tăng. Trưởng lão dẫn Khả Thường cùng chư tăng đón vào phương trượng, tất nhiên lại bày cỗ chay khoản đãi. Đang ngồi, quận vương gọi Khả Thường đến trước mặt:

— Ngươi làm một bài từ, kể chuyện chính mình xem.

Khả Thường chắp tay chào, miệng đọc một bài từ theo điệu Bồ Tát man:

Cả đời chỉ vì sớm nay mà lỡ, sớm nay lại đem bù cho cả đời. Tết Trùng Ngũ mỗi năm một lần, cúng dường chư tăng chỉ đợi đến kỳ. Ơn nghĩa chủ nhân thật nặng, hai năm chịu ơn sủng ái. Được thanh tịnh mà làm sư, nhàn nhã qua kiếp này.

Quận vương mừng lắm, say sưa mới về phủ, dẫn Khả Thường về ra mắt Lưỡng quốc phu nhân, nói:

— Ông sư này người Ôn Châu, họ Trần tên Nghĩa, ba lần thi không đỗ, nên bỏ tục xuất gia, làm thị giả ở chùa Linh Ẩn. Ta thấy làm thơ hay, cho xuống tóc làm sư của phủ, pháp danh Khả Thường. Nay đã một năm, hôm nay đưa về phủ ra mắt phu nhân.

Phu nhân nghe vậy rất vui. Lại thấy Khả Thường thông minh chất phác, người cả phủ đều quý.

Quận vương và phu nhân bóc bánh ú, đưa một chiếc cho Khả Thường, bảo làm bài từ về bánh ú, cũng theo điệu Bồ Tát man. Khả Thường chắp tay chào, xin giấy bút viết ra một bài:

Trong gói nếp thơm chia góc cạnh, tơ màu cắt thành dây xoắn. Chén rượu thả xương bồ, năm năm đầu tháng năm. Ơn nghĩa chủ nhân thật nặng, trước cảnh được vui hưởng ơn sủng. Ngày nào về chơi chốn núi? Quỳ hao ba bốn bông hoa!

Quận vương xem xong mừng lắm, truyền gọi chị Tân Hà ra, bảo hát bài từ của Khả Thường. Chị Tân Hà mày dài mắt nhỏ, mặt trắng môi hồng, cử chỉ nhẹ nhàng. Nàng cầm phách ngà đứng trước tiệc, cất tiếng hát vang vấn vít quanh xà nhà, ai nấy đều khen hay. Quận vương lại bảo Khả Thường làm một bài từ về chị Tân Hà, cũng theo điệu Bồ Tát man. Khả Thường cầm bút viết ngay:

Trời sinh dáng ngọc lưng thon, lời mới hát trọn tiếng ca trong. Một khúc lạ lùng thanh thoát, bụi trên xà rơi lả tả. Ơn nghĩa chủ nhân thật nặng, tiệc ra má hồng thêm ơn sủng. Muốn ngắm hoa sen mới, thời gian cũng chẳng còn nhiều!

Quận vương càng thêm vui. Đến tối tan tiệc, ngài cho Khả Thường về chùa.

— Hết chương 1 —