Tri-tin, Li-tin và bầy chim

Ngày xửa ngày xưa có một nàng công chúa xinh đẹp, tốt bụng tới mức ai cũng yêu quý nàng. Vua cha hầu như không chịu được khi nàng vắng mặt. Rồi một hôm nàng biến mất, và nhà vua đau buồn suýt chết. Người ta lùng sục khắp vương quốc, từ đầu tới cuối, mà chẳng góc nào tìm thấy nàng. Tuyệt vọng, nhà vua truyền rao khắp nước rằng ai đưa được công chúa về cung sẽ được lấy nàng làm vợ. Nghe thế, các chàng trai lại hăng hái đi tìm, nhưng chẳng ai tìm được hơn lần trước, đành buồn bã trở về nhà.

Cách cung điện không xa có một ông lão có ba người con trai. Hai người anh được cha mẹ để cho muốn làm gì thì làm, còn cậu út thì lúc nào cũng phải nhường các anh. Khi cả ba đã lớn, người anh cả thưa với cha rằng anh đã chán sống cuộc đời lặng lẽ thế này, anh muốn ra đi xem thiên hạ.

Hai ông bà già buồn lắm khi nghĩ phải xa con, nhưng chẳng nói gì, bắt tay vào gom góp mọi thứ con cần cho chuyến đi, lại cẩn thận thêm cho con một đôi ủng mới. Khi mọi thứ đã sẵn sàng, anh chào từ biệt cha mẹ, vui vẻ lên đường.

Đi mấy dặm, con đường xuyên qua một khu rừng. Ra khỏi rừng, anh bỗng tới một sườn đồi trơ trụi. Anh ngồi xuống nghỉ, lấy túi đồ ra chuẩn bị ăn trưa.

Anh mới ăn được vài miếng thì một ông lão ăn mặc rách rưới đi ngang qua. Thấy đồ ăn, ông xin chàng trai chia cho mình một chút. Anh đáp:

— Tôi ấy à, đừng hòng! Tôi còn chẳng đủ ăn đây này. Muốn ăn thì đi mà làm.

Ông lão ăn xin lại đi tiếp.

Ăn xong, chàng trai đứng dậy đi tiếp mấy giờ liền, tới một quả đồi thứ hai. Anh nằm vật xuống cỏ, lấy bánh mì với sữa trong túi ra. Đang ăn uống thì một ông lão còn khốn khổ hơn ông lão trước đi tới, xin vài miếng. Nhưng thay cho đồ ăn, ông chỉ nhận được những lời cay nghiệt, rồi buồn bã khập khiễng bỏ đi.

Gần tối, chàng trai tới một khoảng rừng trống, và lúc ấy anh thấy muốn ăn tối. Lũ chim thấy đồ ăn, bay rợp quanh đầu anh, mong được ít vụn bánh. Nhưng anh ném đá vào chúng, đuổi chúng đi. Rồi anh bắt đầu băn khoăn không biết ngủ ở đâu. Chẳng thể ngủ ở chỗ trống này được, vì nó trơ trọi lạnh lẽo. Thế là, dù đã đi cả ngày đường, đã mệt, anh vẫn lê bước đi tìm chỗ trú.

Cuối cùng anh thấy một cái hốc sâu, như một cái hang, dưới một tảng đá lớn. Thấy trong đó có vẻ trống trơn, anh chui vào, nằm xuống một góc. Khoảng nửa đêm, anh bị đánh thức vì một tiếng động. Ngó ra ngoài, anh thấy một mụ yêu tinh khủng khiếp đang đi tới. Anh van xin mụ đừng làm hại mình, cho mình ở lại hết đêm. Mụ bằng lòng, với điều kiện hôm sau anh phải làm bất cứ việc gì mụ giao. Chàng trai sẵn lòng nhận lời, rồi trở mình ngủ tiếp.

Sáng ra, mụ yêu tinh bảo anh quét sạch bụi trong hang, phải xong xuôi trước khi mụ về lúc chiều tối, nếu không thì khốn tới thân. Rồi mụ rời khỏi hang.

Chàng trai cầm cái xẻng, bắt tay vào dọn nền hang. Nhưng cố mấy thì đất cát vẫn dính chặt nguyên chỗ. Chẳng mấy chốc anh bỏ cuộc, hậm hực ngồi trong góc, băn khoăn không biết mụ yêu tinh sẽ phạt mình thế nào, sao mụ lại bắt mình làm một việc chẳng ai làm nổi như thế.

Anh chẳng phải chờ lâu. Mụ yêu tinh về tới nhà là anh biết ngay hình phạt của mình là gì! Mụ chỉ liếc nền hang một cái, rồi giáng cho anh một cú vào đầu vỡ toác cả sọ, và thế là hết đời anh.

Trong khi đó, người con thứ hai cũng chán ở nhà. Anh không để cha mẹ yên chừng nào ông bà chưa chịu cho anh đồ ăn, đôi ủng mới, để anh cũng ra đi xem thiên hạ. Trên đường, anh cũng gặp hai ông lão ăn xin xin chút bánh mì, chút sữa. Nhưng chàng trai này chưa bao giờ được dạy phải giúp đỡ người khác, cả đời anh vẫn lấy làm nguyên tắc là giữ hết mọi thứ cho mình. Thế là anh làm ngơ, cứ ăn cho hết bữa.

Rồi anh cũng tới cái hang, cũng bị mụ yêu tinh bắt dọn nền hang. Nhưng anh cũng chẳng làm được hơn người anh, và số phận anh cũng y như vậy.

Ai cũng nghĩ rằng khi chỉ còn lại một đứa con, hai ông bà già ít ra cũng sẽ tử tế với nó, dù không thương nó. Nhưng chẳng hiểu vì sao, ông bà gần như không chịu nổi khi nhìn thấy cậu, dù cậu cố gắng chăm lo cho cha mẹ hơn hẳn các anh trước kia. Vì thế khi cậu xin cha mẹ cho đi xem thiên hạ, ông bà cho ngay, có vẻ còn mừng vì tống được cậu đi. Ông bà thấy mình đã rộng rãi lắm rồi khi cho cậu một đôi ủng mới, ít bánh mì với sữa để ăn dọc đường.

Ngoài niềm vui được đi đây đi đó, chàng trai còn rất nóng lòng muốn biết các anh mình ra sao, và cậu quyết lần theo con đường các anh hẳn đã đi, được tới đâu hay tới đó. Cậu theo con đường từ túp lều của cha tới quả đồi, ngồi xuống nghỉ, tự nhủ:

— Chắc các anh mình đã dừng chân ở đây, mình cũng dừng lại vậy.

Cậu vừa đói vừa mệt, lấy ít đồ ăn cha mẹ cho ra. Cậu vừa định ăn thì ông lão xuất hiện, hỏi cậu có chia cho mình được chút nào không. Chàng trai bẻ ngay một mẩu bánh, mời ông lão ngồi xuống bên mình, tiếp đãi ông như một người bạn cũ. Cuối cùng người lạ đứng dậy, bảo cậu:

— Nếu có lúc nào gặp hoạn nạn, cháu cứ gọi ta, ta sẽ giúp. Tên ta là Tri-tin.

Rồi ông biến mất, chàng trai chẳng biết ông đi đâu.

Dù sao cậu cũng thấy mình đã nghỉ đủ, nên đi tiếp thì hơn. Tới quả đồi thứ hai, cậu gặp ông lão thứ hai, và cậu cũng mời ông ăn uống. Ăn xong, ông lão này cũng nói như ông lão trước:

— Nếu có lúc nào cháu cần giúp, dù chỉ việc nhỏ nhất, cứ gọi ta. Tên ta là Li-tin.

Chàng trai đi tiếp tới khoảng rừng trống, dừng lại ăn tối. Thoắt cái, tất cả chim chóc trên đời như bay rợp quanh đầu cậu. Cậu bẻ vụn bánh cho chúng, ngồi ngắm chúng lao xuống mổ. Khi chúng đã nhặt sạch từng vụn bánh, con chim to nhất, bộ lông sặc sỡ nhất bảo cậu:

— Nếu cậu gặp khó khăn cần giúp đỡ, hãy gọi: "Hỡi những con chim của ta, hãy tới với ta!" thì chúng tôi sẽ tới.

Rồi chúng bay đi.

Gần tối, chàng trai tới cái hang nơi các anh cậu đã bỏ mạng. Như các anh, cậu nghĩ đây là chỗ ngủ tốt. Nhìn quanh, cậu thấy mấy mảnh áo quần và mấy mẩu xương của những người đã chết. Cảnh ấy làm cậu rùng mình, nhưng cậu không chịu bỏ đi, quyết chờ mụ yêu tinh về, vì cậu biết hẳn phải có một mụ yêu tinh ở đây.

Chẳng mấy chốc mụ sải bước đi vào. Cậu lễ phép xin mụ cho ngủ nhờ một đêm. Mụ đáp như mọi lần, rằng cậu được ở lại với điều kiện sáng mai phải làm bất cứ việc gì mụ giao. Giao kèo xong xuôi, chàng trai cuộn mình trong góc ngủ.

Đất cát trên nền hang còn dày hơn bao giờ hết khi chàng trai cầm xẻng bắt tay vào việc. Cậu cũng chẳng dọn được hơn các anh mình, cuối cùng đến cái xẻng cũng cắm chặt xuống đất, kéo không ra. Chàng trai tuyệt vọng nhìn nó, rồi lời ông lão ăn xin chợt loé lên trong đầu, cậu kêu lên:

— Tri-tin, Tri-tin, tới giúp cháu với!

Tri-tin đã đứng ngay cạnh cậu, hỏi cậu cần gì. Chàng trai kể hết mọi chuyện. Cậu kể xong, ông lão nói:

— Mai với xẻng, hãy làm phận sự của mình.

Thế là mai với xẻng nhảy múa khắp hang, chỉ một lát sau, trên nền hang chẳng còn một hạt bụi. Hang vừa sạch sẽ, Tri-tin đã đi mất.

Chàng trai nhẹ nhõm chờ mụ yêu tinh về. Bước vào, mụ nhìn quanh thật kỹ, rồi bảo cậu:

— Việc ấy mày chẳng tự làm một mình đâu. Nhưng nền hang đã sạch, nên tao để cái đầu mày lại trên cổ.

Sáng hôm sau, mụ yêu tinh bảo chàng trai phải dốc hết lông vũ trong mấy cái gối của mụ ra, trải ra phơi nắng. Nhưng nếu tối về mà thiếu một cái lông thì cậu phải trả bằng cái đầu.

Chàng trai mang gối ra, giũ hết lông ra ngoài. Ôi chao, lông nhiều ơi là nhiều! Vừa cẩn thận trải lông ra, cậu vừa thầm nghĩ may sao trời nắng to mà chẳng có gió. Thì bỗng một cơn gió nổi lên, chỉ trong chớp mắt lông vũ đã bay múa tít trên không. Lúc đầu chàng trai cố gom chúng lại, nhưng cậu sớm thấy chẳng ăn thua gì, bèn tuyệt vọng kêu lên:

— Tri-tin, Li-tin, và hỡi những con chim của ta, hãy tới giúp ta!

Cậu vừa dứt lời thì tất cả đã có mặt. Bầy chim gom hết lông về, rồi Tri-tin, Li-tin và cậu nhồi lông lại vào gối như mụ yêu tinh dặn. Nhưng họ giữ lại một cái lông nhỏ, bảo chàng trai rằng nếu mụ yêu tinh thấy thiếu cái lông ấy thì cậu cứ nhét nó vào mũi mụ. Rồi tất cả biến mất, Tri-tin, Li-tin và bầy chim.

Mụ yêu tinh vừa về tới nhà đã thả cả tấm thân nặng trịch xuống giường, cả cái hang rung lên bần bật. Mấy cái gối mềm mại, căng phồng chứ không xẹp lép, khiến mụ ngạc nhiên, nhưng mụ vẫn chưa vừa lòng. Mụ đứng dậy, giũ từng cái vỏ gối ra, bắt đầu đếm lông trong mỗi cái. Mụ bảo:

— Thiếu một cái là tao lấy đầu mày.

Nghe thế, chàng trai rút cái lông trong túi ra, nhét vào mũi mụ, kêu lên:

— Nếu bà muốn cái lông của bà thì nó đây này.

Mụ yêu tinh bình thản đáp:

— Mấy cái lông ấy mày chẳng tự xếp một mình đâu. Nhưng lần này tao bỏ qua.

Đêm ấy chàng trai ngủ say trong góc. Sáng ra, mụ yêu tinh bảo việc của cậu hôm nay là giết một trong những con bò đực to của mụ, nấu quả tim của nó, rồi lấy sừng làm cốc uống, phải xong trước khi mụ về. Mụ nói thêm:

— Có năm mươi con bò, mày phải đoán xem trong đàn tao muốn giết con nào. Đoán đúng thì mai mày được tự do đi đâu tuỳ ý, lại được chọn ba thứ làm tiền công. Còn giết nhầm con thì mày phải trả bằng cái đầu.

Còn lại một mình, chàng trai đứng nghĩ một lát. Rồi cậu gọi:

— Tri-tin, Li-tin, tới giúp cháu với!

Thoắt cái, cậu đã thấy hai ông lão ở tít đằng xa, đang lùa tới con bò to nhất mà chàng trai từng thấy. Tới gần, Tri-tin giết con bò, Li-tin lấy quả tim ra cho chàng trai nấu, rồi cả hai nhanh tay biến cặp sừng thành cốc uống. Công việc vui vẻ trôi đi, họ chuyện trò rôm rả, và chàng trai kể cho hai người bạn nghe mụ yêu tinh đã hứa trả công thế nào nếu cậu làm đúng ý mụ. Hai ông lão dặn cậu phải xin mụ cái rương để ở chân giường, thứ gì nằm trên giường, và thứ gì nằm dưới vách hang. Chàng trai cảm ơn lời khuyên của họ, rồi Tri-tin và Li-tin chào từ biệt, bảo rằng từ giờ cậu sẽ chẳng cần tới họ nữa.

Họ vừa biến mất thì mụ yêu tinh về, thấy mọi thứ đã sẵn sàng đúng như lời mụ dặn. Trước khi ngồi xuống ăn quả tim bò, mụ quay sang chàng trai:

— Việc ấy mày chẳng tự làm một mình đâu, anh bạn. Nhưng dù sao tao cũng giữ lời, mai mày được đi.

Rồi họ đi ngủ, ngủ một mạch tới sáng.

Mặt trời mọc, mụ yêu tinh đánh thức chàng trai, bảo cậu chọn lấy ba thứ bất kỳ trong nhà mụ.

Chàng trai đáp:

— Tôi chọn cái rương để ở chân giường bà, thứ gì nằm trên giường, và thứ gì nằm dưới vách hang.

— Mấy thứ ấy mày chẳng tự chọn một mình đâu, anh bạn. Nhưng tao đã hứa gì thì tao làm nấy.

Rồi mụ trao phần thưởng cho cậu.

"Thứ nằm trên giường" hoá ra chính là nàng công chúa bị mất tích. "Cái rương để ở chân giường" đầy ắp vàng và đá quý. Còn "thứ nằm dưới vách hang" thì là một con thuyền lớn, có mái chèo, có buồm, tự chạy được cả trên cạn lẫn dưới nước.

Mụ yêu tinh vừa đi ra khỏi hang như thường lệ vừa nói:

— Mày là kẻ may mắn nhất từng sinh ra trên đời.

Chàng trai vất vả lắm mới vác được cái rương nặng trịch lên vai, khiêng xuống thuyền, công chúa đi bên cạnh. Rồi cậu cầm lái, đưa con thuyền về vương quốc của vua cha nàng. Nhà vua mừng rỡ đón lại đứa con gái đã mất, mừng tới suýt ngất. Khi tỉnh lại, ngài bắt chàng trai kể cho nghe mọi chuyện thật sự đã xảy ra thế nào. Nhà vua phán:

— Con đã tìm thấy nó, con sẽ được cưới nó.

Và mọi việc đúng như thế. Câu chuyện đến đây là hết.

— Hết —