Trong sân vịt

Có một con vịt mái từ Bồ Đào Nha tới, có người bảo là từ Tây Ban Nha, nhưng thế nào cũng vậy thôi. Người ta gọi nó là bà Bồ Đào Nha. Nó đẻ trứng, rồi bị giết thịt và dọn lên bàn, đó là tiểu sử của nó. Tất cả những con nở ra từ trứng của nó đều được gọi là dòng Bồ Đào Nha, và cái tên ấy có ý nghĩa lắm. Giờ đây, trong cả dòng họ ấy, chỉ còn đúng một con ở lại trong sân vịt. Đó là một cái sân mà lũ gà cũng được ra vào, và ở đó con gà trống đi lại với vẻ kiêu ngạo vô cùng.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Nó làm tôi khó chịu với cái tiếng gáy ầm ĩ của nó. Nhưng phải công nhận nó đẹp, dù nó chẳng phải là vịt đực. Lẽ ra nó nên biết tiết chế, mà biết tiết chế là cả một nghệ thuật, chứng tỏ người ta có giáo dục cao. Mấy chú chim hót nhỏ trên cây đoạn bên vườn hàng xóm thì có thứ ấy. Chúng hót mới hay làm sao! Tiếng hót của chúng có một cái gì thật cảm động. Tôi gọi cái đó là Bồ Đào Nha! Giá mà tôi có được một chú chim hót nhỏ như thế, tôi sẽ làm mẹ nó, một người mẹ hiền từ, yêu thương. Điều đó có sẵn trong máu tôi, trong dòng máu Bồ Đào Nha của tôi.

Bà vừa dứt lời thì có một chú chim hót nhỏ rơi tới. Nó lộn nhào từ trên mái nhà xuống. Con mèo đuổi theo nó, nhưng chú chim thoát được, chỉ bị gãy một bên cánh, và rơi xuống sân vịt.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Đúng là cái thói của con mèo, đồ cặn bã! Tôi biết nó từ hồi tôi còn có vịt con! Một con vật như thế mà lại được sống, được đi lại trên các mái nhà! Tôi tin rằng ở Bồ Đào Nha không có chuyện ấy đâu.

Bà thương hại chú chim hót nhỏ, và những con vịt khác, những con không phải dòng Bồ Đào Nha, cũng thương hại chú.

Chúng bảo:

— Tội nghiệp con vật bé bỏng!

Rồi con này tới, con kia tới.

Chúng bảo:

— Dĩ nhiên chính chúng tôi thì không biết hót, nhưng bên trong chúng tôi có năng khiếu ca hát, hay cái gì đại loại thế. Chúng tôi cảm thấy điều đó, dù chúng tôi không nói ra.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Thế thì tôi sẽ nói ra. Và tôi sẽ làm một điều gì đó cho nó, vì đó là bổn phận của mỗi người!

Thế rồi bà bước vào máng nước, vỗ cánh đập nước tung toé, khiến chú chim hót nhỏ suýt chết đuối vì bị dội cả một trận nước. Nhưng bà có ý tốt.

Bà bảo:

— Đó là một việc làm tốt. Những con khác có thể nhìn vào mà noi gương.

Chú chim nhỏ kêu:

— Chíp!

Một bên cánh của chú đã gãy, chú khó khăn lắm mới rũ được nước trên người, nhưng chú rất hiểu trận dội nước đầy thiện ý kia. Chú bảo:

— Bà thật là tốt bụng, thưa bà!

Nhưng chú chẳng xin thêm gì nữa.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Tôi chưa bao giờ nghĩ tới tấm lòng của mình, nhưng tôi biết rằng tôi yêu thương mọi sinh vật, chỉ trừ con mèo, mà điều ấy thì chẳng ai đòi được ở tôi! Nó đã ăn thịt hai đứa con tôi. Nhưng giờ cậu cứ coi đây như nhà mình, cậu cứ tự nhiên! Chính tôi cũng từ một xứ lạ tới, cậu nhìn dáng đứng và bộ áo lông của tôi là thấy ngay. Ông chồng vịt của tôi là dân bản xứ, chẳng có dòng máu như tôi, nhưng tôi không kiêu ngạo đâu! Ở trong này, nếu có ai hiểu được cậu, thì tôi dám chắc người ấy là tôi.

Một chú vịt con tầm thường, một chú vốn hay pha trò, bảo:

— Bà ấy nuốt cả một chùm bồ đào vào diều đấy!

Những con vịt tầm thường khác thấy câu "bồ đào" ấy tuyệt quá, vì nó nghe giống hệt "Bồ Đào Nha". Chúng huých nhau mà kêu: "Quạc!". Chú ấy pha trò hay không ai bằng! Rồi chúng bắt đầu chuyện trò với chú chim hót nhỏ.

Chúng bảo:

— Bà Bồ Đào Nha thì đúng là giỏi ăn nói thật. Chúng tôi chẳng quen ngậm những lời to tát trong mỏ, nhưng chúng tôi cũng thương cảm chẳng kém. Nếu chúng tôi không làm gì cho cậu, thì chúng tôi cũng lặng lẽ không nói ra, và chúng tôi cho thế là đẹp nhất.

Một trong những con vịt già nhất bảo:

— Cậu có giọng hát tuyệt lắm. Hẳn là sung sướng lắm khi biết mình làm cho bao nhiêu kẻ vui như cậu vẫn làm. Tôi thì đúng là chẳng hiểu gì về chuyện ấy! Thế nên tôi ngậm miệng, mà thế bao giờ cũng hơn là nói những điều ngớ ngẩn như bao kẻ khác vẫn nói với cậu.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Đừng làm phiền cậu ấy! Cậu ấy cần được nghỉ ngơi, chăm sóc. Chim hót nhỏ ơi, tôi dội nước cho cậu lần nữa nhé?

Chú chim xin:

— Ôi không, cứ để cho cháu khô ráo!

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Với tôi thì chỉ có tắm nước là chữa được bệnh. Mà khuây khoả cũng là điều tốt! Chẳng mấy chốc mấy cô gà hàng xóm sẽ sang thăm. Có hai cô gà Tàu, mặc quần ống túm, rất có giáo dục, lại là gà nhập khẩu, điều đó làm tôi càng quý trọng họ.

Thế rồi lũ gà mái tới, và con gà trống cũng tới. Hôm nay nó lịch sự tới mức không thô lỗ chút nào.

Nó bảo:

— Cậu là một con chim hót thật sự, và với cái giọng bé tí của mình, cậu làm được tất cả những gì một cái giọng bé tí như thế có thể làm. Nhưng phải có thêm chút sức đầu máy xe lửa nữa, để người ta nghe là biết mình thuộc giống đực.

Hai cô gà Tàu ngây ngất khi nhìn thấy chú chim hót. Chú trông xơ xác quá sau trận dội nước, tới mức hai cô thấy chú giống một chú gà con nước Tàu.

— Cậu ấy đáng yêu quá!

Rồi hai cô bắt chuyện với chú. Hai cô nói thì thầm, bằng thứ tiếng Tàu sang trọng, rặt những âm bật hơi:

— Chúng tôi với cậu là cùng một loài đấy. Lũ vịt, kể cả bà Bồ Đào Nha, đều thuộc loài chim bơi lội, chắc cậu cũng nhận ra rồi. Cậu chưa biết chúng tôi, nhưng có mấy ai biết chúng tôi, hay chịu khó tìm hiểu đâu! Chẳng ai cả, ngay trong đám gà cũng thế! Dù chúng tôi sinh ra là để đậu trên một cành cao hơn phần đông kẻ khác. Nhưng thôi, chẳng sao cả, chúng tôi lặng lẽ đi con đường của mình giữa những kẻ có nguyên tắc chẳng giống chúng tôi. Chúng tôi chỉ nhìn vào mặt tốt, chỉ nói về điều tốt, dù tìm được điều tốt ở nơi chẳng có gì thì khó lắm. Ngoài hai chúng tôi và anh gà trống ra, trong chuồng gà chẳng có ai có tài, nhưng ai cũng đứng đắn. Còn đám dân trong sân vịt thì không nói được như thế. Chúng tôi báo trước cho cậu đấy, chim hót nhỏ ạ! Đừng tin con cụt đuôi kia, nó nham hiểm lắm! Con lốm đốm đằng kia, có cái vệt gương lệch trên cánh, thì mê cãi cọ, chẳng bao giờ để ai được nói câu cuối cùng, mà bao giờ nó cũng sai! Con vịt béo thì nói xấu tất cả mọi người, mà điều ấy trái với bản tính chúng tôi. Không nói được điều tốt thì phải ngậm miệng lại. Bà Bồ Đào Nha là người duy nhất có chút giáo dục, có thể giao du được, nhưng bà ấy nóng nảy quá, lại nói về Bồ Đào Nha nhiều quá.

Đôi ba con vịt bảo:

— Hai cô gà Tàu ấy có lắm chuyện mà thì thầm thế! Tôi thấy chán họ lắm. Tôi chưa bao giờ nói chuyện với họ.

Bây giờ đến lượt ông vịt đực tới! Ông ta tưởng chú chim hót là một con chim sẻ.

Ông ta bảo:

— Phải, tôi chẳng phân biệt được, mà thế nào thì cũng như nhau cả! Nó thuộc loại đồ chơi kêu được, mà có thì cứ có thôi.

Bà Bồ Đào Nha thì thầm:

— Cậu đừng để ý tới những điều ông ấy nói! Ông ấy đáng nể trong chuyện làm ăn, mà làm ăn thì trên hết. Nhưng giờ tôi phải nằm nghỉ đây. Ai cũng phải lo cho mình được béo đẹp, cho tới ngày được ướp với táo và mận khô.

Thế rồi bà nằm phơi nắng, nháy nháy một bên mắt. Bà nằm thật thoải mái, bà thật tốt bụng, và bà ngủ thật ngon. Chú chim hót nhỏ rỉa rỉa cái cánh gãy, rồi nằm sát bên người bảo trợ của mình. Nắng ấm áp, dễ chịu, đó là một chỗ tốt để ở.

Lũ gà hàng xóm đi bới đất. Thật ra chúng sang đây chỉ để kiếm ăn. Hai cô gà Tàu về trước, rồi tới những con khác. Chú vịt con hay pha trò bảo rằng bà già Bồ Đào Nha sắp lẫn rồi, sắp trở về tuổi vịt con. Thế là những con vịt khác cười quàng quạc: "Tuổi vịt con! Chú ấy pha trò hay không ai bằng!". Rồi chúng nhắc lại câu đùa lúc trước: "Bồ đào!". Thật là buồn cười. Rồi chúng nằm xuống.

Chúng nằm được một lúc thì bỗng có người hắt một đống đồ ăn thừa xuống sân vịt. Đống đồ ăn rơi đánh bẹt một cái, khiến cả đám đang ngủ giật mình bật dậy, vỗ cánh phành phạch. Bà Bồ Đào Nha cũng tỉnh giấc, lăn người sang một bên và đè lên chú chim hót nhỏ một cái thật khủng khiếp.

Chú chim kêu:

— Chíp! Bà giẫm mạnh quá, thưa bà!

Bà bảo:

— Ai bảo cậu nằm chắn đường? Cậu đừng có yếu ớt như thế! Tôi cũng có thần kinh chứ, nhưng tôi chưa bao giờ kêu chíp.

Chú chim nhỏ bảo:

— Bà đừng giận ạ! Tiếng chíp ấy tự tuột ra khỏi mỏ cháu thôi!

Bà Bồ Đào Nha chẳng thèm nghe, lao ngay vào đống đồ ăn thừa, đánh một bữa no nê. Ăn xong, bà nằm xuống, và chú chim hót nhỏ tới gần, muốn tỏ ra dễ thương:

— Líu lo líu lo!
Tấm lòng bà bao la,
Cháu xin hát mãi,
Bay xa, xa, xa mãi.

Bà bảo:

— Bây giờ tôi phải nằm nghỉ cho tiêu cơm. Cậu phải học lấy nề nếp trong nhà này chứ! Giờ tôi ngủ đây.

Chú chim hót nhỏ sững sờ, vì chú có ý tốt kia mà. Lúc bà tỉnh dậy, chú đứng trước mặt bà, tha tới một hạt thóc nhỏ chú vừa tìm được, đặt xuống trước mặt bà. Nhưng bà ngủ không ngon, nên dĩ nhiên bà cáu kỉnh.

Bà bảo:

— Cái ấy đem cho gà con thì được. Đừng có đứng lù lù trước mặt tôi!

Chú bảo:

— Nhưng bà giận cháu rồi. Cháu đã làm gì nên tội?

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Làm gì nên tội! Tôi phải lưu ý cậu rằng cái lối nói ấy chẳng thanh lịch tí nào.

Chú chim nhỏ bảo:

— Hôm qua ở đây còn có nắng, hôm nay trời tối và xám xịt! Cháu buồn quá.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Cậu chẳng biết tính ngày giờ gì cả. Ngày hôm nay đã hết đâu. Đừng có đứng đấy mà làm bộ ngớ ngẩn!

— Bà nhìn cháu giận dữ hệt như cặp mắt độc ác đã nhìn cháu lúc cháu rơi xuống sân này.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Láo xược! Cậu dám so tôi với con mèo, cái loài thú ăn thịt ấy à! Trong người tôi chẳng có lấy một giọt máu độc ác nào. Tôi đã chăm nom cậu, và tôi sẽ dạy cho cậu biết cư xử cho phải phép.

Thế rồi bà cắn đứt đầu chú chim hót. Chú nằm chết.

Bà bảo:

— Thế là sao! Cậu ta không chịu nổi chuyện ấy à! Phải rồi, thế thì cậu ta đúng là không hợp với thế gian này! Tôi đã như một người mẹ đối với cậu ta, điều ấy tôi biết! Vì tôi có trái tim mà.

Con gà trống nhà hàng xóm thò đầu vào sân, cất tiếng gáy với sức mạnh của đầu máy xe lửa.

Bà bảo:

— Anh gáy thế thì giết người ta mất! Tất cả là tại anh. Cậu ấy thì mất đầu, còn tôi thì cũng suýt mất đầu đây.

Con gà trống bảo:

— Cậu ta nằm đấy cũng chẳng chiếm mấy chỗ.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Anh nói về cậu ấy cho kính trọng một chút! Cậu ấy có giọng, cậu ấy biết hát, cậu ấy có học thức cao! Cậu ấy dịu dàng và hiền hậu, mà điều ấy thì loài vật cũng như cái giống mà người ta gọi là loài người đều nên có.

Rồi tất cả lũ vịt kéo tới, quây quanh chú chim hót nhỏ đã chết. Loài vịt có những đam mê mãnh liệt, hoặc là ghen tị, hoặc là thương xót. Mà ở đây chẳng có gì để ghen tị, nên chúng thương xót. Hai cô gà Tàu cũng vậy.

— Chẳng bao giờ chúng ta có được một chú chim hót như thế nữa! Cậu ấy gần như là người Tàu rồi!

Hai cô khóc tới mức nấc lên cục cục, và tất cả lũ gà đều cục cục theo, còn lũ vịt thì đi tới đi lui, mắt con nào con nấy đỏ hoe.

Chúng bảo:

— Chúng ta có trái tim, điều ấy thì chẳng ai chối được.

Bà Bồ Đào Nha bảo:

— Trái tim! Phải, chúng ta có, gần nhiều bằng ở Bồ Đào Nha!

Ông vịt đực bảo:

— Giờ thì ta lo kiếm cái gì cho vào bụng đi! Thế mới là việc quan trọng! Có hỏng mất một món đồ chơi kêu được thì chúng ta cũng vẫn còn đủ cả thôi.

— Hết —