Lão Ve-li-ô-ca

Ngày xưa có hai ông bà già. Ông bà nuôi hai đứa cháu gái mồ côi, đứa nào cũng xinh xắn, hiền lành, ông bà yêu không biết để đâu cho hết.

Một hôm ông già nghĩ ra chuyện trồng đậu. Ông gieo hạt, đậu mọc lên, rồi trổ hoa. Ông đứng ngắm mà nghĩ bụng: "Năm nay thì cả mùa đông được ăn bánh nhân đậu rồi."

Khổ nỗi, như để chọc tức ông, lũ chim sẻ kéo đến ăn đậu. Thấy không ổn, ông bảo đứa cháu út ra đuổi chim. Cô bé ngồi cạnh luống đậu, tay vung cành cây, miệng hô:

"Xùy, xùy, chim sẻ ơi! Đừng ăn đậu của ông!"

Bỗng cô nghe trong rừng có tiếng ào ào, răng rắc. Lão Ve-li-ô-ca đang đi tới. Lão cao lênh khênh, chỉ có một mắt, mũi khoằm như móc câu, râu cằm lởm chởm từng túm, ria dài nửa thước, đầu tua tủa như lông lợn. Một chân lão đi chiếc ủng gỗ, tay chống cây nạng, miệng cười nhăn nhở trông phát sợ.

Tính lão Ve-li-ô-ca vốn thế: hễ thấy ai, nhất là người hiền lành, là lão không nhịn được, phải "làm thân" cho bằng được, tức là đánh cho gãy xương sườn. Già hay trẻ, hiền hay dữ, lão đều không tha. Lão thấy cô cháu gái xinh xắn của ông già thì sao mà để yên được. Chắc là cô bé không ưa cái trò đùa của lão, có khi còn mắng lão nữa, ai mà biết được. Chỉ biết lão Ve-li-ô-ca giơ nạng lên, đánh chết cô bé ngay tại chỗ.

Ông già đợi mãi, đợi mãi không thấy cháu về, bèn sai đứa chị ra gọi. Lão Ve-li-ô-ca cũng giết nốt cô chị. Ông già đợi tiếp, vẫn chẳng thấy đứa nào về, liền bảo vợ:

"Hai đứa nó làm gì mà lâu thế không biết? Có khi lại đùa giỡn với bọn trai làng, lách chà lách chách như cái mõ, để mặc lũ chim sẻ bóc đậu. Bà ra đấy, túm tai chúng nó lôi về đây cho tôi."

Bà già trèo xuống khỏi bếp lò, lấy cây gậy ở góc nhà, bước qua ngưỡng cửa, rồi cũng không trở về nữa. Hẳn là bà nhìn thấy hai đứa cháu, rồi thấy lão Ve-li-ô-ca, đoán ngay ra là lão làm. Thương cháu quá, bà xông vào túm tóc lão. Thế thì càng hợp ý cái gã thích đánh nhau ấy.

Ông già đợi cháu, đợi vợ, chẳng thấy ai về cả. Ông lẩm bẩm một mình:

"Ma quỷ gì thế này? Hay bà nhà ta cũng mê anh chàng tóc đen nào rồi? Người ta nói chẳng sai, đàn bà vẫn là đàn bà, già rồi cũng thế thôi!"

Nghĩ ngợi khôn ngoan một hồi như vậy, ông đứng dậy khỏi bàn, khoác tấm áo lông, châm tẩu thuốc, làm dấu cầu Chúa rồi lững thững lên đường.

Ông đến chỗ luống đậu thì thấy hai đứa cháu yêu nằm đó, như đang ngủ. Có điều trên trán một đứa có một vệt máu đỏ như dải ruy băng, còn trên cái cổ trắng ngần của đứa kia hằn rõ năm ngón tay tím bầm. Còn bà già thì bị đánh nát đến không nhận ra được nữa. Ông già khóc rống lên, hôn hai đứa cháu, vuốt ve chúng, vừa khóc vừa kể lể.

Ông còn định khóc mãi, nhưng bỗng nghe trong rừng có tiếng ào ào, răng rắc. Lão Ve-li-ô-ca lại đến. Cao lênh khênh, một mắt, mũi khoằm, râu lởm chởm từng túm, ria dài nửa thước, đầu tua tủa như lông lợn, một chân đi ủng gỗ, tay chống nạng, miệng cười nhăn nhở. Lão chộp lấy ông già mà đánh. Ông già khốn khổ vùng vẫy mãi mới thoát được, cắm đầu chạy về nhà.

Về đến nơi, ông ngồi phịch xuống ghế dài, nghỉ một lúc, rồi nói:

"Ê hê, định giở trò với chúng ta à! Khoan đã, anh bạn, ta cũng có tay có chân như ai. Ta đây cũng chẳng phải tay vừa. Đã giơ tay đánh người thì phải trả bằng cái đầu. Ve-li-ô-ca ơi, hình như từ bé mày chưa ai dạy câu này: làm điều lành thì chẳng phải hối, làm điều ác thì cứ chờ ngày bị trả. Mày lấy của ta sợi dây gai thì phải trả lại cái thắt lưng da!"

Ông ngồi tự nói với mình rất lâu, đến khi nói chán rồi mới cầm cây gậy sắt, lên đường đi đánh lão Ve-li-ô-ca.

Ông đi mãi, đi mãi thì gặp một cái ao. Trên mặt ao có một chú vịt đực cộc đuôi. Thấy ông già, chú vịt kêu lên:

"Thế, thế, thế! Tôi đoán trước thể nào ông cũng tới, nên ngồi đây đợi ông. Chào ông, chúc ông sống trăm tuổi!"

"Chào chú vịt! Sao chú lại đợi tôi?"

"Vì tôi biết ông sẽ đi tìm lão Ve-li-ô-ca để trả thù cho bà và hai cô cháu."

"Ai bảo chú thế?"

"Bà hàng xóm nhà tôi bảo."

"Thế bà hàng xóm biết ở đâu ra?"

"Bà hàng xóm thì cái gì trên đời cũng biết. Lắm khi việc còn chưa xảy ra, bà hàng xóm này đã ghé tai thì thầm với bà hàng xóm kia. Mà hai bà hàng xóm đã thì thầm với nhau thì cả thiên hạ đều biết."

"Ơ hay, lạ thật!" ông già nói.

"Chẳng lạ gì đâu, mà là chuyện thật. Thật đến mức chẳng những bọn tôi đây, mà ngay cả những người bề trên cũng thế."

"Ra vậy!" ông già nói, miệng há hốc. Rồi sực tỉnh, ông bỏ mũ ra, cúi chào chú vịt cộc đuôi:

"Thưa ngài, ngài có biết lão Ve-li-ô-ca không?"

"Biết, biết, biết chứ sao không! Tôi biết cái lão chột ấy quá đi chứ."

Chú vịt nghiêng đầu sang một bên, vì loài vịt nhìn nghiêng mới rõ, nheo một mắt nhìn ông già rồi nói:

"Ê hê! Ai mà chẳng có lúc gặp nạn. Sống đến già, học đến già, rồi vẫn chết ngốc như thường. Thế, thế, thế!"

Chú sửa lại đôi cánh, ngoáy ngoáy cái phao câu, rồi bắt đầu dạy ông già:

"Ông nghe đây, ông già, mà học lấy cách sống ở đời. Có lần, ngay trên bờ ao này, lão Ve-li-ô-ca đánh một anh chàng khốn khổ nào đó. Hồi ấy tôi có cái tật cứ mỗi câu lại phải kêu một tiếng: ối, ối, ối! Lão Ve-li-ô-ca thì đánh cho sướng tay, còn tôi ngồi dưới nước cứ thế mà kêu: ối, ối, ối! Đánh xong anh chàng kia theo kiểu của lão, lão chạy ngay đến chỗ tôi, chẳng nói chẳng rằng, chộp luôn lấy đuôi tôi! Nhưng lão chộp nhầm người rồi, tôi giãy được ra, chỉ để lại cái đuôi trong tay lão. Cái đuôi tuy nhỏ, nhưng tiếc lắm chứ. Của mình thì ai chẳng quý. Lão Ve-li-ô-ca vừa đi về vừa bảo: 'Rồi mày xem, tao sẽ dạy cho mày biết thế nào là bênh vực người khác.' Từ đó tôi khôn ra. Ai làm gì thì làm, tôi không kêu ối, ối, ối nữa, mà chỉ gật gù: thế, thế, thế! Kết quả thế nào? Cuộc sống dễ chịu hẳn lên, người ta lại còn nể tôi hơn. Ai cũng bảo: 'Chú vịt kia tuy cộc đuôi mà khôn!'"

"Thế ngài có thể chỉ giúp tôi chỗ lão Ve-li-ô-ca ở không?"

"Thế, thế, thế!"

Chú vịt leo lên bờ, lạch bạch nghiêng bên này ngả bên kia như một bà chủ hiệu béo, đi dọc bờ ao. Ông già đi theo sau.

Đi mãi, đi mãi, thấy giữa đường có một sợi dây nằm đó. Sợi dây lên tiếng:

"Chào ông già, cái đầu thông minh!"

"Chào sợi dây!"

"Ông sống thế nào? Ông đi đâu đấy?"

"Sống thì cũng tàm tạm. Còn đi đâu thì tôi đi tìm lão Ve-li-ô-ca để trả thù. Lão bóp cổ chết bà nhà tôi, đánh chết hai đứa cháu gái, mà các cháu tôi thì ngoan ngoãn xinh đẹp có tiếng!"

"Tôi biết hai cô cháu ông, tôi cũng quý bà nhà ông lắm. Ông cho tôi đi cùng giúp một tay!"

Ông già nghĩ bụng: "Biết đâu lại dùng để trói lão Ve-li-ô-ca." Rồi ông đáp:

"Biết đường thì cứ bò theo."

Sợi dây liền bò theo sau, uốn éo như con rắn.

Đi mãi, đi mãi, lại thấy giữa đường có một cái chày gỗ. Cái chày lên tiếng:

"Chào ông già, cái đầu thông minh!"

"Chào cái chày!"

"Ông sống thế nào? Ông đi đâu đấy?"

"Sống thì cũng tàm tạm. Còn đi đâu thì tôi đi tìm lão Ve-li-ô-ca để trả thù. Chú nghĩ mà xem: lão bóp cổ chết bà nhà tôi, giết hai đứa cháu gái, mà các cháu tôi thì đẹp nhất vùng."

"Ông cho tôi đi cùng giúp một tay!"

"Biết đường thì cứ đi."

Ông già nghĩ bụng: "Cái chày thì đúng là có ích thật." Cái chày dựng dậy, tì cán xuống đất, rồi nhảy tưng tưng theo sau.

Cả bọn lại đi. Đi mãi, đi mãi, thấy giữa đường có một hạt sồi. Hạt sồi kêu chiêm chiếp:

"Chào ông già chân dài!"

"Chào hạt sồi!"

"Ông bước rảo thế đi đâu đấy?"

"Đi đánh lão Ve-li-ô-ca. Chú có biết lão không?"

"Biết chứ sao không! Đã đến lúc phải tính sổ với lão rồi. Ông cho tôi đi cùng giúp một tay."

"Chú thì giúp được gì?"

"Ông già ơi, đừng nhổ vào giếng, có ngày phải múc nước mà uống. Con chim sẻ nhỏ thôi, nhưng có khi làm cháy cả cánh đồng. Người ta còn nói: miếng vàng nhỏ mà quý, người to xác mà ngốc!"

Ông già nghĩ bụng: "Mặc nó! Càng đông càng vui." Rồi ông bảo:

"Thôi, lẽo đẽo theo sau vậy!"

Lẽo đẽo đâu mà lẽo đẽo! Hạt sồi nhảy tót lên trước, đi đầu cả đoàn.

Thế rồi cả bọn đến một khu rừng rậm rạp, âm u. Giữa rừng có một căn chòi. Nhìn vào thì chẳng thấy ai. Lửa trong lò tắt từ lâu, trên bệ lò có một nồi cháo kê.

Hạt sồi chẳng chậm chân, nhảy ngay vào nồi cháo. Sợi dây nằm duỗi dài trên ngưỡng cửa. Ông già đặt cái chày lên giá, đặt chú vịt lên nóc lò, còn mình thì đứng nấp sau cánh cửa.

Lão Ve-li-ô-ca về, quẳng bó củi xuống đất, rồi cúi vào nhóm lò. Hạt sồi ngồi trong nồi cháo cất giọng hát:

"Chíp, chíp, chíp! Đến đánh Ve-li-ô-ca rồi đây!"

"Im ngay, nồi cháo! Tao đổ mày vào xô bây giờ!" lão Ve-li-ô-ca quát.

Hạt sồi chẳng thèm nghe, cứ chiêm chiếp mãi bài của mình. Lão Ve-li-ô-ca nổi cáu, chộp lấy cái nồi, đổ ụp cả cháo vào xô. Hạt sồi từ trong xô vọt ra, đánh tách một cái trúng ngay vào mắt lão, làm mù nốt con mắt cuối cùng.

Lão Ve-li-ô-ca toan bỏ chạy, nhưng đâu có dễ. Sợi dây ngáng chân, lão ngã sấp xuống. Cái chày từ trên giá nhảy xuống, ông già từ sau cửa xông ra, hai bên thi nhau mà nện. Còn chú vịt thì ngồi sau lò, cứ gật gù:

"Thế, thế, thế!"

Sức khoẻ của lão Ve-li-ô-ca, cả cái gan lì của lão nữa, rốt cuộc chẳng cứu được lão.

Chuyện kể đến đây là hết. Người nghe được chuyện, còn người kể thì xin một xâu bánh vòng.

— Hết —