Cái giếng đầy đầu người

Chương 1: Cái giếng đầy đầu người

Chàng quan giữ kho bị giam của vua A-dát-bắc, khi mười vị tể tướng tranh nhau xin làm đao phủ, đã kể chuyện này.

— Tâu bệ hạ, A-bu-tê-mam vừa giàu có, vừa khôn ngoan, thận trọng, rộng lượng, cao thượng. Nhưng nước ông ở có một ông vua bất công, tham lam, chẳng coi luật lệ ra gì, muốn lấy của ai, lấy mạng ai cũng được. Sợ vua chiếm của cải mình, A-bu-tê-mam chẳng dám tiêu dùng gì. Không chịu nổi cảnh bó buộc ấy, ông quyết tìm quê hương khác, tới một nơi được tự do dùng của mình, sống theo đúng tính cao thượng, rộng rãi của mình.

Vua I-lan-sa nổi tiếng là ông vua khôn ngoan, công bằng. A-bu-tê-mam chọn kinh đô của vua làm nơi ở. Ông cho xây một tòa nhà, lặng lẽ chuyển của cải tới, rồi về đó ở. Ông bày biện lộng lẫy, mua nhiều ngựa, nhiều người hầu, chi tiêu xứng với gia sản.

Chẳng bao lâu vua I-lan-sa nghe nói tới A-bu-tê-mam, cho gọi tới bảo:

— Ta biết ông mới về ở kinh đô ta. Ta rất mừng có ông là thần dân. Ông cứ coi xứ này là quê nhà, ở đây ông sẽ được che chở, được trọng vọng như ông đáng được. Ta cũng muốn quen ông, muốn ông năng tới thăm ta.

— Tâu bệ hạ, A-bu-tê-mam đáp, thân thần và của cải của thần xin phục vụ bệ hạ. Nhưng thần quen sống ẩn dật, ở triều đình e lạc lõng, làm phật lòng nhiều người quanh bệ hạ, chuốc lấy thù oán, khơi lên lòng ghen ghét.

Vua không nhận lời từ chối ấy, quả quyết rằng ở bên vua ông chẳng phải sợ kẻ ác hay kẻ ghen ghét nào.

Bắt buộc phải vâng lời, ngày nào A-bu-tê-mam cũng vào chầu, thỉnh thoảng dâng quà. Chẳng bao lâu vua nhận ra tài đức và sự thận trọng của ông, đem lòng quý mến, giao cho ông lo việc trong cung và việc nước. Từ đó mọi việc đều qua tay A-bu-tê-mam. Vua chỉ hỏi ý ông, việc gì cũng do ông làm, ông ra lệnh và cấm đoán, buộc và gỡ với quyền hành tuyệt đối.

Trước kia vua có ba vị tể tướng, ngày đêm không rời vua. Bị gạt hẳn khỏi việc nước từ khi A-bu-tê-mam được trọng dụng, họ ghen ghét ông dữ dội, hay bảo nhau:

— Vua không tin mình nữa, mà tin cái kẻ ngoại bang ấy. Vua ban cho hắn bao vinh dự, chỉ quý mình hắn, coi thường công sức của mình. Không thể chịu cái nhục này thêm nữa, phải nghĩ mưu gì hại cái kẻ mới được sủng ái này, hoặc đẩy hắn khỏi bên vua.

Một hôm họ đang bàn chuyện ấy, một người bảo:

— Các ông biết vua xứ Tuốc-két-tan có một cô con gái được tiếng là đẹp nhất thiên hạ, mà ai được sai tới hỏi cưới cô thì ông ta đều giết. Ta nói với vua về nàng công chúa ấy, khen nhan sắc nàng, cố làm vua muốn cưới. Vua sẽ hỏi ta nên sai ai sang hỏi. Ta sẽ khuyên vua sai A-bu-tê-mam. Vua Tuốc-két-tan sẽ giết hắn như những người khác, và chúng ta sẽ lấy lại được chỗ đứng và ân sủng bên vua I-lan-sa như xưa.

Hai người kia tán thành, hẹn hôm sau cùng tới chầu vua. Họ khéo léo lái câu chuyện sang phụ nữ, nhắc tới con gái vua Tuốc-két-tan, thi nhau khen nàng đẹp. I-lan-sa say mê bức chân dung họ tả, bảo vua muốn cưới nàng, hỏi họ nên sai ai sang triều vua cha nàng cho việc thành. Các tể tướng quay về phía A-bu-tê-mam đang có mặt, khuyên vua giao việc ấy cho ông, thêm rằng sự khôn ngoan, khéo léo của ông bảo đảm trước việc sẽ thành.

Vua thấy họ nói phải, quay sang A-bu-tê-mam:

— Ông sang triều vua Tuốc-két-tan, nhân danh ta hỏi cưới công chúa. Mang theo đông người, mang quà cho vua, cho công chúa và cả triều đình.

I-lan-sa cho mặc ngay cho A-bu-tê-mam một bộ áo cực quý, rồi cho ông đi. A-bu-tê-mam vội vâng lệnh chủ, sửa soạn nhanh chóng rồi lên đường.

Vua Tuốc-két-tan được tin có sứ giả của vua I-lan-sa tới, sai nhiều quan lớn ra đón, sửa soạn một tòa nhà lộng lẫy cho sứ giả và đoàn tùy tùng. Vua tiếp đón trọng thể, cho ngồi ăn cùng bàn, mở tiệc, bày đủ trò vui suốt ba ngày. Hết ba ngày, vua cho gọi sứ giả tới hỏi việc gì.

A-bu-tê-mam vào chầu hết sức cung kính, dâng thư của vua I-lan-sa và các món quà. Đọc thư xong, vua Tuốc-két-tan bảo sứ giả vào phòng công chúa, gặp và trò chuyện với nàng. Ngạc nhiên vì lời ấy, A-bu-tê-mam nghĩ ngay rằng người ta đang thử sự kín đáo, tế nhị và lòng tôn kính của ông với con gái một bậc đế vương. Ông nhớ lời các bậc hiền triết: "Ai biết giữ mắt, giữ miệng, giữ tay thì tránh được mọi tai họa." Ông quyết cư xử sao cho chẳng những không ai trách được, mà còn làm vị vua kiêu hãnh kia hài lòng.

Công chúa đã được báo sứ giả tới, ngồi đợi trong bộ áo lộng lẫy nhất, trên một chiếc ngai rực rỡ, đeo đầy trang sức vàng, ngọc trai, châu báu.

Được đưa vào, A-bu-tê-mam phủ phục cách xa ngai, rồi đứng dậy, mắt nhìn xuống, hai tay khoanh trước ngực. Công chúa bảo ông ngẩng lên nói chuyện, ông không làm. Nàng nói lần thứ hai, thêm rằng người ta sai ông tới chính là để gặp nàng, nói chuyện thoải mái với nàng. A-bu-tê-mam vẫn không đáp.

— Ông cầm lấy mấy chiếc bình vàng bình bạc, mấy món đồ quý cạnh ông kia, công chúa nói. Chúng dành cho ông, ta tặng ông đấy.

A-bu-tê-mam không hề động đậy. Công chúa giận lắm, kêu lên rằng người ta gửi tới cho nàng một sứ giả vừa mù vừa điếc vừa câm. Nàng sai đưa ông ra, rồi sai người tới tâu với vua cha nỗi bực bội của mình.

Vua Tuốc-két-tan cho gọi A-bu-tê-mam tới ngay:

— Ông vừa gặp con gái ta, ông thấy nó thế nào?

— Tâu bệ hạ, A-bu-tê-mam đáp, thần không dám ngước mắt nhìn con gái một bậc đế vương như bệ hạ.

— Hẳn ông đã hỏi cưới nó cho vua ông? vua hỏi tiếp.

— Tâu bệ hạ, thần không dám thưa điều ấy với công chúa, A-bu-tê-mam đáp. Thần không dám nói với công chúa một lời nào.

— Ít ra ông cũng đã nhận mấy chiếc bình vàng bình bạc ta dành cho ông chứ? vua nói thêm.

— Thần không nhận gì cả, A-bu-tê-mam đáp.

Hài lòng vì sự giữ gìn, chừng mực của A-bu-tê-mam, vua sai mang tới một bộ áo danh dự khoác cho ông. Rồi vua dẫn ông ra khỏi phòng, chỉ một cái giếng, bảo ông nhìn xuống. A-bu-tê-mam lại gần, thấy giếng đầy đầu người.

— Đó là đầu những người được sai tới trước ông để hỏi cưới con gái ta, vua nói. Có chín mươi chín cái. Đầu ông sẽ là cái thứ một trăm, nếu ông cư xử kém tế nhị hơn. Những sứ giả kia đã thất lễ, không chỉ với ta và con gái ta, mà với cả chủ họ. Ta nhìn tính nết họ mà đoán tính nết vua họ. Sứ giả là cái lưỡi của người sai đi, sự lịch thiệp của sứ giả nói lên sự lịch thiệp của chủ. Ta chỉ thấy toàn điều xấu về những ông vua ấy, nên không muốn họ làm rể, và đã trị tội như đáng phải trị cái liều lĩnh, dại dột của những sứ giả không xứng ấy. Còn ông, ông đã được ta quý trọng, ông xứng đáng được con gái ta. Ta gả nó cho vua ông, vì nể sự khôn ngoan, thận trọng của ông.

Vua giao cho A-bu-tê-mam những món quà lớn tặng I-lan-sa, cùng một lá thư nhận gả con gái, và khen I-lan-sa đã khéo chọn sứ giả.

I-lan-sa mừng khôn xiết khi thấy nàng công chúa xứ Tuốc-két-tan tới. Nhan sắc nàng vượt xa điều vua tưởng tượng, mà trí tuệ, duyên dáng, dịu dàng đi cùng nhan sắc khiến nàng thành người hoàn hảo. I-lan-sa thấy rõ giá trị của báu vật hiếm có ấy. Tin rằng mình có hạnh phúc này là nhờ A-bu-tê-mam, vua khen ông bằng những lời trân trọng nhất. Những lời ngợi khen trong thư của vua cha vợ càng làm vua quý mến, gắn bó với ông hơn.

— Hết chương 1 —