Ngày xưa, có một vị vua tên là Pan-cha-la trị vì thành Bắc Pan-cha-la. Bậc Đại Sĩ sinh làm con của vua vẹt, trong một rừng cây gạo mọc trên một vùng cao nguyên giữa lòng rừng sâu. Vẹt có hai anh em.
Phía đầu gió của ngọn đồi ấy có một làng cướp, năm trăm tên cướp sinh sống. Phía cuối gió là một am tu, năm trăm vị hiền triết ở.
Vào mùa vẹt thay lông, có một trận gió lốc cuốn mất một con vẹt con. Nó rơi xuống làng cướp, giữa đống vũ khí của bọn cướp. Vì rơi xuống chỗ ấy, bọn cướp đặt tên nó là Xát-ti-gum-ba, nghĩa là Lởm Chởm Giáo Mác. Con vẹt kia rơi xuống am tu, giữa những bông hoa mọc trên một bãi cát, nên được đặt tên là Púp-pha-ca, nghĩa là Chim Hoa. Xát-ti-gum-ba lớn lên giữa bọn cướp, Púp-pha-ca lớn lên giữa các nhà hiền triết.
Một hôm, nhà vua ăn mặc lộng lẫy, dẫn đầu một đoàn tuỳ tùng đông đảo, đánh cỗ xe tráng lệ đi săn nai. Không xa kinh thành, vua vào một khu rừng đẹp, hoa trái trĩu cành. Vua phán:
— Ai để một con nai chạy lọt qua chỗ mình thì phải chịu tội!
Rồi vua xuống xe, đứng nấp trong cái chòi được chỉ định cho mình, tay cầm cung. Những người lùa thú đập vào các bụi rậm cho thú chạy ra. Một con linh dương nhảy ra, tìm đường chạy. Nó thấy một chỗ hở ngay cạnh nhà vua, liền lọt qua đó mà chạy mất.
Ai cũng hỏi ai đã để con nai chạy lọt. Hoá ra là nhà vua! Nghe vậy, mọi người xúm lại trêu chọc vua. Vốn kiêu ngạo, vua không chịu nổi lời chế giễu. Vua kêu lên:
— Ta sẽ bắt bằng được con nai ấy!
Rồi vua nhảy lên xe, bảo người đánh xe:
— Phóng hết tốc lực!
Rồi vua đuổi theo con nai. Vua đi nhanh tới mức những người khác không theo kịp. Chỉ có hai người, vua và người đánh xe, đi mãi tới trưa mà chẳng thấy nai đâu.
Vua bèn quay về. Thấy gần làng cướp có một thung lũng nhỏ đẹp đẽ, vua xuống xe, tắm và uống nước, rồi lên khỏi suối. Người đánh xe lấy một tấm thảm trên xe xuống, trải dưới bóng cây. Vua nằm xuống, người đánh xe ngồi dưới chân xoa bóp. Vua lúc thiu thiu ngủ, lúc lại tỉnh dậy.
Dân làng cướp, kể cả bọn cướp, đều đã vào rừng phục dịch nhà vua trong cuộc săn. Thế nên trong làng chẳng còn ai, ngoài Xát-ti-gum-ba và gã đầu bếp tên là Pa-ti-cô-lam-ba.
Đúng lúc ấy, Xát-ti-gum-ba bay ra khỏi làng, trông thấy nhà vua. Nó nghĩ: "Hay là ta giết gã kia lúc gã đang ngủ, rồi lấy hết đồ trang sức của gã!"
Nó quay về, kể hết với Pa-ti-cô-lam-ba:
— Có một gã trai trẻ cưỡi xe, đeo bao nhiêu là châu ngọc, trên trán chiếc vương miện vàng sáng đỏ rực như mặt trời. Cả gã lẫn người đánh xe đang nằm ngủ ngoài kia, giữa lúc trưa trời. Đi nào, ta cướp hết của cải của chúng mà mang đi cho nhanh! Yên ắng như lúc nửa đêm khuya khoắt, cả gã lẫn người đánh xe đều ngủ say. Ta hãy lấy hết của cải, châu ngọc của chúng mà giữ lấy, giết chúng đi, rồi chất cành cây lên thành đống.
Nghe vậy, gã đầu bếp ra xem. Thấy đó là nhà vua, gã sợ hãi, nói:
— Xát-ti-gum-ba, mày điên rồi à? Mày nói cái gì thế? Vua chúa như đống lửa đang cháy rừng rực, đến gần là nguy hiểm lắm.
Con vẹt đáp:
— Pa-ti-cô-lam-ba, mày mới nói chuyện dại dột, mày mới là đứa điên, chứ không phải tao. Mẹ tao còn chẳng có manh áo mà mặc, sao mày lại chê cái nghề nuôi sống tụi mình?
Lúc ấy nhà vua tỉnh dậy, nghe chúng nói chuyện với nhau bằng tiếng người, biết là nguy, liền gọi người đánh xe dậy:
— Dậy mau, anh đánh xe, thắng ngựa vào xe đi! Ta đi tìm chỗ nghỉ khác, vì ta chẳng ưa con vẹt này.
Người đánh xe vội đứng dậy, thắng ngựa vào xe, rồi tâu:
— Tâu đại vương, xe đã thắng xong, sẵn sàng rồi. Xin đại vương lên xe, ta đi tìm chỗ nghỉ khác.
Vua vừa lên xe, mấy con ngựa giống quý đã phóng đi nhanh như gió.
Thấy cỗ xe chạy mất, Xát-ti-gum-ba cuống cuồng kêu lên:
— Bọn đàn ông vẫn quanh quẩn chỗ này đi đâu hết cả rồi? Vua Pan-cha-la chạy mất rồi kìa, thoát được chỉ vì bọn chúng không trông thấy! Lẽ nào để hắn thoát thân mà sống? Cầm lao, cầm giáo, cầm cung lên! Vua Pan-cha-la đang chạy mất kìa! Đừng để hắn chạy thoát!
Nó vừa la hét vừa bay qua bay lại. Trong khi ấy, nhà vua đi mãi rồi tới am tu của các nhà hiền triết. Lúc ấy các vị hiền triết đều đã đi hái quả, đào củ, trong am chỉ còn lại chú vẹt Púp-pha-ca. Thấy nhà vua, vẹt bay ra đón, lễ phép chào hỏi.
Con vẹt mỏ đỏ ấy cất lời rất mực lễ độ:
— Kính chào đại vương! Thật là một dịp may đã đưa đại vương tới đây! Đại vương uy dũng và vinh quang, xin hỏi đại vương tới đây có việc gì? Đây là lá cây tin-đúc, lá cây pi-an, quả ca-xu-ma-ri ngọt lịm. Dù ít ỏi, nhỏ bé, cũng là những thứ ngon nhất chúng tôi có, xin đại vương hãy dùng. Còn đây là nước mát, lấy từ một cái hang khuất trên núi cao. Tâu đại vương, nếu ngài muốn, xin ngài hãy uống. Những người sống ở đây đều đã vào rừng hái lượm cả rồi. Xin đại vương hãy đứng dậy mà tự lấy, vì tôi không có tay để dâng ngài.
Nghe những lời lễ độ ấy, nhà vua vui lòng lắm, nói:
— Chưa từng có con chim nào tốt hơn được nở ra, thật là một con chim đức hạnh. Thế mà con vẹt đằng kia lại nói bao nhiêu lời độc ác. Nó kêu lên: "Đừng để hắn sống mà đi khỏi đây, hãy tới giết hắn hay trói hắn lại!" Ta đã tìm tới am tu này, và ở đây ta được an toàn.
Nghe vua nói, Púp-pha-ca đáp:
— Tâu đại vương, chúng tôi là anh em, cùng một mẹ sinh ra, cùng được nuôi lớn trên một cây, nhưng lại kiếm ăn ở hai đồng cỏ khác nhau. Xát-ti-gum-ba thì tới với bọn cướp, còn tôi tới với các nhà hiền triết. Những người kia xấu, những người này tốt, vì thế mà nếp sống của hai anh em chúng tôi chẳng giống nhau.
Rồi vẹt giảng cặn kẽ sự khác biệt ấy:
— Ở bên kia là đâm chém, trói buộc, gian lận, lừa đảo, mánh khoé bẩn thỉu, cướp bóc và những việc hung bạo. Đó là những điều anh tôi học được. Còn ở đây là sự tự chế, sự điềm đạm, lòng tốt, lẽ phải và sự chân thật, là chỗ trú và nước uống cho khách lạ. Đó là những điều quanh tôi khi tôi lớn lên.
Rồi vẹt giảng đạo cho nhà vua:
— Hễ ai được người ta tôn kính, dù tốt hay xấu, dù đức hạnh hay xấu xa, thì người tôn kính ấy sẽ bị kẻ ấy chi phối. Ta ngưỡng mộ bạn đồng hành nào, ta chọn kết thân với ai, thì rốt cuộc ta cũng sẽ thành người như thế. Tình bạn làm cho người ta giống nhau, gần nhau thì lây nhau, điều ấy ngài sẽ thấy là thật. Tẩm thuốc độc vào mũi tên, thì chẳng bao lâu cả ống tên cũng nhiễm độc. Người khôn tránh xa bạn xấu, vì sợ bị vấy bẩn. Lấy cỏ gói cá ươn, rồi ngài sẽ thấy cỏ cũng thối như cá. Ai làm bạn với kẻ dại, chẳng mấy chốc chính mình cũng hoá dại. Lấy lá gói trầm hương, chiếc lá cũng sẽ thơm ngát như trầm. Ai ngồi dưới chân người khôn, chẳng mấy chốc chính mình cũng hoá khôn. Nhờ những ví dụ ấy, người khôn hãy biết điều gì có lợi cho mình, hãy tránh xa bạn xấu mà đi cùng người hiền. Cõi trời chờ đón người hiền, còn kẻ ác thì phải sa xuống địa ngục.
Nhà vua rất vui lòng khi nghe vẹt giảng như thế. Rồi các vị hiền triết cũng trở về. Vua chào các vị, nói:
— Thưa các ngài, xin các ngài rủ lòng thương, tới ở trong vườn của tôi.
Vua nài nỉ mãi, các vị mới nhận lời. Về tới kinh thành, vua ra lệnh cấm không ai được hại loài vẹt. Các vị hiền triết cũng tới thăm vua. Vua cho các vị ở trong vườn ngự uyển của mình, chăm nom các vị suốt đời. Khi vua qua đời, được sinh lên cõi trời, con trai vua được giương lọng trắng lên ngôi, cũng chăm nom các vị hiền triết như thế. Cứ thế, cha truyền con nối suốt bảy đời vua, đời nào cũng rộng tay bố thí. Còn bậc Đại Sĩ thì sống trong rừng cho tới khi mãn kiếp, đi theo nghiệp của mình.
Đức Phật kể chuyện này khi Đề Bà Đạt Đa lăn đá hại Ngài, và các vị tỳ kheo bàn nhau rằng kẻ ác thì chỉ kết bè với kẻ ác. Kể xong, Ngài cho biết: Xát-ti-gum-ba thuở ấy là Đề Bà Đạt Đa, bọn cướp là bè đảng của hắn, nhà vua là A-nan, các vị hiền triết là chúng đệ tử của Ngài, còn chú vẹt Púp-pha-ca chính là Ngài.
— Hết —
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích