Phê-li-xi-a và chậu hoa cẩm chướng

Ngày xưa có một bác nông dân nghèo. Biết mình chẳng còn sống được bao lâu, bác muốn chia của cải cho cậu con trai và cô con gái mà bác hết mực thương yêu.

Bác gọi hai con lại mà bảo:

"Ngày về nhà ta, mẹ các con mang theo của hồi môn là hai cái ghế đẩu và một tấm nệm rơm. Ngoài ra cha còn có một con gà mái, một chậu hoa cẩm chướng và một chiếc nhẫn bạc, do một bà phu nhân cao sang từng trọ trong túp lều nghèo của cha tặng. Lúc ra đi, bà dặn cha: Ông lão tốt bụng ơi, hãy giữ gìn những món quà của tôi. Đừng làm mất chiếc nhẫn, đừng quên tưới hoa cẩm chướng. Còn con gái ông, tôi hứa với ông cô bé sẽ đẹp hơn bất cứ ai ông từng thấy trong đời. Hãy đặt tên cô bé là Phê-li-xi-a, và khi cô lớn lên, hãy trao cho cô chiếc nhẫn và chậu cẩm chướng để an ủi cô trong cảnh nghèo. Vậy con gái yêu của cha, con hãy nhận lấy hai thứ ấy," bác nói thêm, "còn mọi thứ khác là của anh con."

Hai đứa con có vẻ bằng lòng lắm. Khi cha mất, chúng khóc thương cha, rồi chia của cải như lời cha dặn. Phê-li-xi-a vẫn tin anh thương mình. Nhưng cô vừa ngồi xuống một cái ghế đẩu, anh đã giận dữ bảo:

"Mày cứ giữ lấy chậu cẩm chướng với chiếc nhẫn của mày, nhưng để yên đồ của tao. Nhà tao phải ngăn nắp."

Phê-li-xi-a vốn hiền lành, chẳng nói gì, đứng dậy lặng lẽ khóc. Còn Bơ-ru-nô, tên người anh là thế, thì ngồi thoải mái bên bếp lửa. Lát sau, đến giờ ăn tối, Bơ-ru-nô có một quả trứng ngon lành. Anh ta ném cái vỏ cho Phê-li-xi-a mà bảo:

"Đây, tao chỉ cho mày được có thế. Không thích thì ra mà bắt ếch, ngoài đầm gần đây khối ếch."

Phê-li-xi-a không đáp, nhưng cô khóc còn đau đớn hơn trước, rồi đi về căn buồng nhỏ của mình. Cô thấy buồng thơm ngát mùi cẩm chướng. Cô lại gần chậu hoa, buồn bã nói:

"Hoa cẩm chướng xinh đẹp ơi, các em thơm thế, xinh thế, giờ chỉ còn các em là niềm an ủi của chị. Các em cứ yên tâm, chị sẽ chăm sóc các em, tưới cho các em thật đẫm, và không bao giờ để bàn tay độc ác nào bứt các em khỏi cành."

Cúi xuống chậu hoa, cô thấy hoa đã khô héo lắm. Thế là cô cầm cái bình, chạy dưới ánh trăng trong vắt ra đài nước, khá xa nhà. Tới nơi, cô ngồi xuống thành đài nước nghỉ một chút. Nhưng vừa ngồi xuống, cô đã thấy một bà phu nhân uy nghi đi về phía mình, quanh bà có rất đông người hầu. Sáu thị nữ nâng đuôi áo bà, còn bà vịn tay một thị nữ khác.

Khi họ tới gần đài nước, người ta căng lên một tấm lọng, dưới lọng đặt một chiếc ghế dài bọc vải kim tuyến. Chẳng mấy chốc, một bữa tối tinh tế được dọn lên một chiếc bàn bày toàn bát đĩa bằng vàng và pha lê. Gió trong vòm cây và tiếng nước đài phun rơi xuống rì rào thành tiếng nhạc dịu dàng nhất.

Phê-li-xi-a nấp trong bóng tối, sửng sốt trước những gì mình thấy đến nỗi không dám nhúc nhích. Nhưng một lát sau, bà hoàng nói:

"Hình như ta thấy có cô gái chăn cừu nào gần cái cây kia. Bảo cô ấy lại đây."

Phê-li-xi-a bước ra, rụt rè chào bà hoàng, nhưng dáng điệu duyên dáng đến nỗi ai cũng ngạc nhiên.

"Con làm gì ở đây thế, cô bé xinh xắn?" bà hoàng hỏi. "Con không sợ kẻ cướp sao?"

"Ôi, thưa bà," Phê-li-xi-a nói, "một cô gái chăn cừu nghèo chẳng có gì để mất thì đâu có sợ kẻ cướp."

"Vậy là con không giàu lắm nhỉ?" bà hoàng mỉm cười nói.

"Con nghèo lắm ạ," Phê-li-xi-a đáp, "của cải của con trên đời chỉ có một chậu hoa cẩm chướng và một chiếc nhẫn bạc."

"Nhưng con có một trái tim," bà hoàng nói. "Nếu có ai muốn đánh cắp nó thì con nói sao?"

"Thưa bà, con không biết mất trái tim là thế nào," cô đáp, "nhưng con vẫn nghe người ta bảo không có tim thì không sống được, còn tim tan vỡ thì phải chết. Mà dù nghèo, con vẫn tiếc nếu không được sống."

"Con giữ gìn trái tim mình như thế là phải lắm, cô bé xinh xắn ạ," bà hoàng nói. "Mà này, con đã ăn tối chưa?"

"Thưa bà, chưa ạ," Phê-li-xi-a đáp. "Anh con ăn hết cả bữa tối rồi."

Bà hoàng bèn sai dọn cho cô một chỗ ngồi, rồi tự tay gắp đầy đĩa của Phê-li-xi-a toàn những món ngon. Nhưng cô ngạc nhiên quá, chẳng thấy đói.

"Ta muốn biết khuya thế này con ra đài nước làm gì?" lát sau bà hoàng hỏi.

"Thưa bà, con ra lấy bình nước về tưới hoa cẩm chướng," cô đáp, cúi xuống nhặt cái bình đặt bên cạnh. Nhưng khi giơ lên cho bà hoàng xem, cô sửng sốt thấy nó đã hoá thành vàng, nạm đầy kim cương to lấp lánh, còn nước trong bình thì thơm hơn cả những bông hồng thơm nhất. Cô sợ không dám cầm, cho tới khi bà hoàng bảo:

"Nó là của con đấy, Phê-li-xi-a. Về mà tưới hoa cẩm chướng của con, và hãy để nó nhắc con nhớ rằng Nữ hoàng Rừng xanh là bạn của con."

Cô gái chăn cừu quỳ sụp dưới chân bà hoàng, khiêm nhường cảm tạ những lời ân cần của bà.

"Ôi, thưa bà," cô kêu lên, "nếu bà rủ lòng ở lại đây một lát thôi, con sẽ chạy về mang chậu cẩm chướng đến dâng bà. Hoa không thể rơi vào bàn tay nào tốt hơn."

"Đi đi, Phê-li-xi-a," bà hoàng nói, khẽ vuốt má cô. "Ta sẽ chờ ở đây cho tới khi con quay lại."

Phê-li-xi-a cầm bình chạy về căn buồng nhỏ của mình. Nhưng trong lúc cô đi vắng, Bơ-ru-nô đã vào lấy mất chậu cẩm chướng, để lại một cây bắp cải to tướng thay vào. Thấy cây bắp cải xui xẻo ấy, Phê-li-xi-a đau lòng lắm, chẳng biết làm sao. Cuối cùng cô chạy lại đài nước, quỳ trước bà hoàng mà thưa:

"Thưa bà, anh Bơ-ru-nô đã lấy trộm chậu cẩm chướng của con, nên con chỉ còn chiếc nhẫn bạc này thôi. Con xin bà nhận lấy để làm bằng chứng lòng biết ơn của con."

"Nhưng nếu ta lấy chiếc nhẫn của con, cô gái chăn cừu xinh xắn của ta," bà hoàng nói, "thì con chẳng còn gì nữa, rồi con sẽ làm sao?"

"Ôi, thưa bà," cô đáp giản dị, "nếu con có được tình bạn của bà, con sẽ chẳng thiếu gì."

Bà hoàng bèn nhận chiếc nhẫn, đeo vào ngón tay, rồi bước lên cỗ xe làm bằng san hô nạm ngọc lục bảo, do sáu con ngựa trắng như sữa kéo. Phê-li-xi-a đứng nhìn theo cho tới khi khúc quanh con đường rừng che khuất bà. Rồi cô quay về túp lều, nghĩ đi nghĩ lại những điều kỳ diệu vừa xảy ra.

Về tới buồng, việc đầu tiên cô làm là ném cây bắp cải qua cửa sổ.

Nhưng cô ngạc nhiên vô cùng khi nghe một giọng nói nhỏ xíu kỳ lạ kêu lên:

"Ối! Mình chết dở rồi!"

Cô không biết tiếng ấy từ đâu ra, vì bắp cải thường đâu có biết nói.

Trời vừa sáng, Phê-li-xi-a, vẫn buồn rầu vì chậu cẩm chướng, ra ngoài tìm. Thứ đầu tiên cô thấy là cây bắp cải xui xẻo. Cô lấy chân đẩy nó một cái mà bảo:

"Mày làm gì ở đây? Sao mày dám thế chỗ chậu cẩm chướng của tao?"

"Nếu không bị người ta khiêng vào," cây bắp cải đáp, "thì cô cứ tin chắc là tôi chẳng đời nào tự mò vào đó."

Nghe bắp cải nói, cô run bắn lên vì sợ. Nhưng nó nói tiếp:

"Nếu cô làm ơn trồng tôi lại cạnh các bạn tôi, tôi sẽ nói cho cô biết chậu cẩm chướng của cô lúc này đang ở đâu: giấu trong giường anh Bơ-ru-nô đấy!"

Nghe vậy Phê-li-xi-a tuyệt vọng, chẳng biết làm sao lấy lại được hoa. Nhưng cô vẫn ân cần trồng cây bắp cải lại chỗ cũ. Vừa trồng xong, cô thấy con gà mái của Bơ-ru-nô, bèn tóm lấy nó mà bảo:

"Lại đây, đồ gà mái đáng ghét! Mày phải trả giá cho mọi điều tệ bạc anh tao đã làm với tao."

"Ôi, cô gái chăn cừu," con gà mái nói, "đừng giết tôi. Tôi vốn hơi lắm điều, tôi sẽ kể cho cô nghe những chuyện lạ lùng mà cô sẽ thích nghe. Cô đừng tưởng cô là con gái bác nông dân nghèo đã nuôi cô. Mẹ cô là một hoàng hậu, đã có sáu cô con gái rồi, và nhà vua doạ rằng nếu bà không sinh được một con trai để nối ngôi thì sẽ chém đầu bà.

Thế nên khi hoàng hậu lại sinh thêm một cô con gái nữa, bà sợ hãi vô cùng, bèn thoả thuận với em gái mình, một bà tiên, đổi đứa bé lấy cậu con trai nhỏ của bà tiên. Lúc ấy hoàng hậu đang bị vua giam trong một ngọn tháp lớn. Chờ rất nhiều ngày mà vẫn không nghe tin tức gì từ bà tiên, hoàng hậu bèn trốn ra cửa sổ bằng một chiếc thang dây, mang theo đứa con bé bỏng. Lang thang mãi cho tới khi gần chết vì rét và mệt, bà tới được túp lều này. Tôi chính là vợ bác nông dân, lại là một vú nuôi giỏi. Hoàng hậu giao cô cho tôi chăm, kể cho tôi nghe hết những nỗi bất hạnh của bà, rồi qua đời trước khi kịp nói cô sẽ ra sao.

Vì cả đời tôi chưa bao giờ giữ được bí mật, nên tôi không nhịn được, đem cái chuyện lạ lùng ấy kể với hàng xóm. Rồi một hôm, một bà phu nhân xinh đẹp tới đây, tôi cũng kể cho bà nghe. Tôi vừa kể xong, bà chạm vào tôi chiếc đũa thần bà cầm trong tay, và lập tức tôi hoá thành gà mái, thế là hết chuyện nói năng! Tôi buồn lắm. Chồng tôi lúc ấy đi vắng, chẳng bao giờ biết tôi ra sao. Tìm tôi khắp nơi không thấy, ông ấy tin là tôi đã chết đuối, hoặc bị thú dữ trong rừng ăn thịt. Chính bà phu nhân ấy lại tới đây một lần nữa, truyền phải đặt tên cô là Phê-li-xi-a, và để lại chiếc nhẫn với chậu cẩm chướng để trao cho cô. Trong lúc bà ở trong nhà thì có hai mươi lăm lính gác của nhà vua tới lùng tìm cô, hẳn là định giết cô. Nhưng bà lẩm nhẩm mấy câu, lập tức chúng hoá thành bắp cải hết. Cái cây cô ném qua cửa sổ hôm qua là một tên trong bọn ấy.

Tôi chẳng hiểu sao nó lại nói được. Trước nay tôi chưa từng nghe đứa nào trong bọn chúng nói lấy một câu, mà chính tôi cũng mãi tới giờ mới nói được."

Phê-li-xi-a, giờ mới biết mình là công chúa, hết sức sửng sốt trước câu chuyện của con gà mái, ân cần bảo:

"Thương bà quá, bà vú tội nghiệp của tôi. Ước gì tôi có phép trả lại hình dạng thật cho bà. Nhưng mình đừng tuyệt vọng. Nghe bà kể, tôi thấy hình như sắp có chuyện gì xảy ra. Có điều bây giờ tôi phải đi tìm chậu cẩm chướng đã, tôi yêu nó hơn mọi thứ trên đời."

Bơ-ru-nô đã vào rừng, không ngờ Phê-li-xi-a lại vào buồng mình tìm hoa. Thấy anh vắng nhà, cô mừng lắm, nghĩ sẽ lấy lại chậu hoa chẳng chút khó khăn. Nhưng vừa bước vào buồng, cô đã thấy một đạo quân chuột khủng khiếp đang canh giữ tấm nệm rơm. Cô vừa định lại gần, chúng đã nhảy xổ vào cô, cắn cào dữ tợn. Hoảng hồn, cô lùi lại, kêu lên:

"Ôi, những bông cẩm chướng yêu dấu của chị, sao các em lại ở chung với bọn xấu xa thế này?"

Rồi bỗng cô nhớ tới bình nước. Mong là nó có phép màu, cô chạy đi lấy, rảy vài giọt lên bầy chuột hung tợn. Chỉ trong nháy mắt, chẳng còn thấy một cái đuôi hay một sợi râu nào. Con nào con nấy cắm cổ chạy về hang nhanh hết sức, thế là công chúa yên ổn lấy được chậu cẩm chướng. Cô thấy hoa gần chết vì thiếu nước, vội đổ hết chỗ nước còn lại trong bình lên. Trong lúc cô cúi xuống tận hưởng mùi hương ngào ngạt, một giọng nói dịu dàng như xào xạc trong đám lá cất lên:

"Phê-li-xi-a xinh đẹp ơi, cuối cùng cũng đến ngày ta được hạnh phúc nói với nàng rằng ngay cả hoa cũng yêu nàng, cũng vui mừng trước nhan sắc của nàng."

Công chúa, choáng váng vì lạ lùng khi nghe bắp cải, gà mái, rồi cả hoa cẩm chướng biết nói, lại vừa thấy một đạo quân chuột khủng khiếp, bỗng tái mặt và ngất đi.

Đúng lúc ấy Bơ-ru-nô về. Làm lụng vất vả giữa trời nóng nên anh ta càng cáu kỉnh. Thấy Phê-li-xi-a đã tìm được chậu cẩm chướng, anh ta giận quá, lôi cô ra vườn rồi đóng sập cửa lại. Không khí trong lành chẳng mấy chốc làm cô mở đôi mắt đẹp. Đứng trước mặt cô là Nữ hoàng Rừng xanh, vẫn duyên dáng như xưa.

"Con có một người anh tệ quá," bà nói. "Ta thấy nó đuổi con ra. Con có muốn ta trừng phạt nó không?"

"Ôi, không đâu, thưa bà," cô nói. "Con không giận anh ấy."

"Nhưng giả sử nó không phải là anh con thì con nói sao?" bà hoàng hỏi.

"Ôi, nhưng con nghĩ anh ấy đúng là anh con ạ," Phê-li-xi-a nói.

"Sao!" bà hoàng nói. "Con chưa nghe người ta bảo con là công chúa sao?"

"Thưa bà, lúc nãy con có nghe nói thế, nhưng không có lấy một bằng chứng thì con tin sao được?"

"Ôi, con yêu quý," bà hoàng nói, "cách con nói năng đã đủ làm ta tin rằng, dù lớn lên trong cảnh nghèo hèn, con đúng là một nàng công chúa thật. Ta có thể cứu con khỏi bị đối xử như thế thêm lần nào nữa."

Đúng lúc ấy có một chàng trai rất đẹp bước tới, cắt ngang lời bà. Chàng mặc áo nhung xanh lá cài khuy ngọc lục bảo, đầu đội vòng hoa cẩm chướng. Chàng quỳ một gối, hôn tay bà hoàng.

"A!" bà kêu lên. "Cẩm Chướng của mẹ, con trai yêu dấu của mẹ, hạnh phúc biết bao khi thấy con trở lại hình dạng thật nhờ Phê-li-xi-a!"

Bà vui mừng ôm lấy chàng. Rồi quay sang Phê-li-xi-a, bà nói:

"Công chúa dễ thương ơi, ta biết hết những gì con gà mái đã kể với con. Nhưng có điều con chưa thể biết. Những làn gió nhẹ được giao việc mang con trai ta tới ngọn tháp nơi mẹ con đang mòn mỏi chờ, đã để nó lại trong một vườn hoa rồi bay đi báo tin cho mẹ con. Thế là một bà tiên vốn có hiềm khích với ta đã biến nó thành một cây cẩm chướng, mà ta không sao ngăn được.

Con hình dung được ta giận đến thế nào, ta đã tìm đủ mọi cách gỡ phép ác của bà ta, nhưng vô ích. Ta chỉ có thể đưa hoàng tử Cẩm Chướng tới nơi con đang được nuôi nấng, mong rằng khi con lớn lên, nó sẽ yêu con, và nhờ con chăm sóc mà trở lại hình dạng thật. Con thấy đấy, mọi việc đã đâu vào đấy như ta mong. Việc con trao cho ta chiếc nhẫn bạc là dấu hiệu phép yểm sắp hết hiệu lực. Cơ hội cuối cùng của kẻ thù ta là dùng đạo quân chuột doạ con, mà bà ta đã không làm được. Vậy giờ, Phê-li-xi-a thân yêu, nếu con bằng lòng lấy con trai ta bằng chiếc nhẫn bạc này, hạnh phúc của con mai sau là điều chắc chắn. Con có thấy nó đủ đẹp đẽ, dễ mến để ưng lấy nó không?"

"Thưa bà," Phê-li-xi-a đỏ mặt đáp, "lòng tốt của bà làm con choáng ngợp. Con biết bà là em gái mẹ con. Con biết bà đã dùng phép biến lũ lính được sai tới giết con thành bắp cải, biến bà vú của con thành gà mái. Con biết bà ngỏ ý cho con lấy con trai bà là đã ban cho con vinh dự quá lớn. Con biết nói sao cho bà hiểu vì sao con còn ngần ngại? Lần đầu tiên trong đời, con thấy được yêu thương thì hạnh phúc biết bao. Liệu bà có thật sự trao được cho con trái tim của hoàng tử không?"

"Nó đã là của nàng rồi, công chúa xinh đẹp!" chàng kêu lên, nắm lấy tay cô. "Nếu không vì lời phù phép khủng khiếp bắt ta câm lặng, ta đã nói với nàng từ lâu rằng ta yêu nàng biết chừng nào."

Công chúa sung sướng vô cùng. Bà hoàng không nỡ nhìn cô ăn mặc như một cô gái chăn cừu nghèo, bèn chạm đũa thần vào cô mà nói:

"Ta muốn con được mặc áo xống xứng với dòng dõi và nhan sắc của con."

Lập tức tấm áo vải bông của công chúa biến thành một chiếc áo dài lộng lẫy bằng gấm bạc thêu ngọc hồng lựu, mái tóc sẫm mềm mại của cô được vòng lại bằng một chiếc vương miện kim cương, từ đó buông xuống một tấm khăn voan trắng trong. Với đôi mắt sáng ngời và đôi má ửng hồng duyên dáng, cô rực rỡ đến nỗi hoàng tử gần như không dám nhìn.

"Nàng đẹp quá, Phê-li-xi-a!" chàng kêu lên. "Xin nàng đừng bắt ta chờ đợi thấp thỏm nữa. Hãy nói là nàng bằng lòng lấy ta đi."

"À," bà hoàng mỉm cười nói, "ta nghĩ bây giờ thì con bé không từ chối đâu."

Đúng lúc ấy, Bơ-ru-nô bước ra khỏi túp lều, định đi làm tiếp. Thấy Phê-li-xi-a, anh ta tưởng mình đang nằm mơ. Nhưng cô ân cần gọi anh, và xin bà hoàng rủ lòng thương anh.

"Sao!" bà nói. "Nó đã tệ bạc với con như thế cơ mà?"

"Ôi, thưa bà," công chúa nói, "con đang hạnh phúc quá, con muốn ai ai cũng được hạnh phúc."

Bà hoàng hôn cô mà nói:

"Thôi được, để con vui lòng, để ta xem có làm được gì cho cái thằng Bơ-ru-nô khó tính này không."

Bà vẫy đũa thần, biến túp lều nhỏ tồi tàn thành một toà lâu đài tráng lệ, đầy châu báu. Chỉ có hai cái ghế đẩu và tấm nệm rơm là vẫn để nguyên như cũ, để nhắc anh nhớ cảnh nghèo ngày trước. Rồi bà chạm vào chính Bơ-ru-nô, làm cho anh trở nên hiền lành, lễ độ, biết ơn. Anh cảm tạ bà và công chúa không biết bao nhiêu lần. Cuối cùng, bà hoàng trả lại hình dạng thật cho con gà mái và đám bắp cải, rồi để mọi người ở lại trong niềm hân hoan.

Hoàng tử và công chúa cưới nhau ngay khi có thể, đám cưới vô cùng linh đình, và họ sống hạnh phúc mãi mãi về sau.

— Hết —