Cậu bé Mặt Gương

Chương 1: Cậu bé Mặt Gương

Thuở đức Phật ở tinh xá Kỳ Viên, các vị tỳ kheo ngồi trong giảng đường ngợi khen trí tuệ của đức Phật:

— Đức Thế Tôn có trí tuệ lớn lao, rộng khắp, nhanh nhạy, sắc bén, thấu suốt. Trí tuệ của Ngài vượt hơn cả cõi người lẫn cõi trời.

Đức Phật bước vào, hỏi các vị ngồi đó đang nói chuyện gì. Các vị thưa lại. Ngài nói:

— Này các tỳ kheo, không phải bây giờ đức Thế Tôn mới có trí tuệ. Ngày xưa cũng đã như thế.

Rồi Ngài kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Gia-na-xan-đa trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh làm con trai của hoàng hậu. Gương mặt hoàng tử sáng ngời, đẹp đẽ phúc hậu như một tấm gương vàng được đánh bóng. Hôm đặt tên, người ta gọi hoàng tử là A-đa-xa Mu-kha, nghĩa là hoàng tử Mặt Gương.

Trong vòng bảy năm, vua cha cho hoàng tử học ba bộ kinh Vệ-đà và mọi bổn phận ở đời. Rồi nhà vua băng hà, khi hoàng tử vừa lên bảy tuổi. Các quan làm lễ tang cho vua thật long trọng, dâng lễ cúng người chết. Tới ngày thứ bảy, các quan tụ họp trong sân cung điện, bàn bạc với nhau. Họ cho rằng hoàng tử còn bé quá, chưa thể tôn làm vua được.

Trước khi tôn hoàng tử làm vua, họ quyết thử tài hoàng tử. Họ cho dọn một công đường, đặt một chiếc ghế dài, rồi tới gặp hoàng tử, thưa:

— Thưa điện hạ, mời điện hạ ra công đường.

Hoàng tử bằng lòng, cùng một đoàn người đông đúc tới đó, ngồi lên bệ cao.

Lúc hoàng tử vừa ngồi xuống để xử kiện, các quan dắt vào một con khỉ đã được mặc áo quần, ăn vận như một thầy xem đất chuyên chọn chỗ dựng nhà. Họ bắt con khỉ đi bằng hai chân, dắt vào công đường, rồi thưa:

— Thưa điện hạ, thời tiên vương, người này là thầy xem đất, rất giỏi nghề. Đất sâu bảy khuỷu tay mà có chỗ nào hỏng, ông ta cũng nhìn thấy. Chính nhờ ông ta mà người ta chọn được chỗ dựng cung điện. Xin điện hạ cấp dưỡng cho ông ta, giao cho ông ta một chức vụ.

Hoàng tử nhìn từ đầu tới chân con vật, nghĩ bụng: "Đây đâu phải người, mà là một con khỉ. Khỉ thì chỉ biết phá những gì người khác làm ra, chứ tự nó chẳng làm ra được gì, cũng chẳng giữ được gì."

Rồi hoàng tử đọc câu kệ cho các quan nghe:

— Đây đâu phải thầy dựng nhà khéo tay, mà là một con khỉ mặt nhăn nheo. Nó chỉ biết phá những gì người khác làm ra, giống nhà nó là như thế.

— Hẳn là vậy, thưa điện hạ! Các quan nói, rồi dắt con khỉ ra.

Nhưng một hai ngày sau, họ lại mặc cho chính con vật ấy những bộ áo thật sang trọng, dắt vào công đường.

— Thưa điện hạ, thời tiên vương, đây là một vị quan toà chuyên xử kiện. Điện hạ nên dùng ông ấy giúp việc xét xử.

Hoàng tử nhìn con khỉ, nghĩ bụng: "Người có lý trí, có suy xét, đâu có lông lá rậm rạp như thế này. Con khỉ không có đầu óc này làm sao xử kiện được."

Rồi hoàng tử đọc câu kệ:

— Con vật lông lá này chẳng có chút trí khôn nào, chẳng làm ai tin cậy được. Nó chẳng biết gì cả, cha ta đã dạy ta như thế: con vật này không có trí khôn!

— Hẳn là vậy, thưa điện hạ! Các quan nói, rồi lại dắt con khỉ ra.

Thế mà lần nữa, họ lại ăn vận cho chính con khỉ ấy, dắt vào công đường.

— Thưa điện hạ, thời tiên vương, người này là người hiếu thảo với cha mẹ, kính trọng các bậc già cả trong họ. Điện hạ nên giữ người ấy bên mình.

Hoàng tử lại nhìn con khỉ, nghĩ bụng: "Loài khỉ tính tình thay đổi thất thường, đâu làm được những việc như thế."

Rồi hoàng tử đọc câu kệ:

— Cha ta đã dạy ta một điều: loài này chẳng bao giờ giúp đỡ cha, mẹ, anh, chị, em, hay bất cứ ai gọi nó là bạn!

— Hẳn là vậy, thưa điện hạ! Các quan đáp, rồi lại dắt con khỉ ra.

Rồi các quan bảo nhau:

— Hoàng tử thật là sáng suốt. Người sẽ trị vì được.

Thế là họ tôn đức Bồ Tát lên làm vua, rồi cho đánh trống rao khắp kinh thành:

— Đây là chiếu chỉ của vua Mặt Gương!

Từ đó, đức Bồ Tát trị nước công minh, và trí tuệ của vua vang danh khắp cõi Ấn Độ. Để thấy rõ trí tuệ ấy, người ta kể lại chuyện mười bốn việc khó được đưa tới cho vua xét xử: con bò, người chồng, con ngựa, người thợ đan, ông trưởng làng, cô ca nữ, người thiếu phụ, con rắn, con nai, con gà gô, nữ thần cây, vua rắn, các vị ẩn sĩ, và các cậu học trò bà-la-môn.

Chuyện xảy ra như sau.

— Hết chương 1 —