Bốn chàng đi tìm kho báu

Ở một thành nọ có bốn chàng Bà-la-môn sống với nhau thân thiết như anh em. Cả bốn đều nghèo xơ xác, nên một hôm họ cùng nhau bàn bạc:

— Khổ thay, khổ thay cái kiếp nghèo! Kẻ không có tiền thì chủ dẫu được hầu hạ chu đáo vẫn ghét, họ hàng thương yêu cũng quay lưng, tai hoạ chồng chất, bạn bè con cái bỏ đi, vợ con nhà tử tế cũng lạnh nhạt, đức hạnh cũng lu mờ, mọi cố gắng đều đổ vỡ. Duyên dáng, can đảm, hoạt bát, đẹp đẽ, học thông kinh sách, nếu không có tiền đứng sau thì cũng vô dụng trong cuộc chơi của đời.

— Thà chết còn hơn không một xu dính túi. Như chuyện kể rằng có một gã ăn mày ra bãi tha ma mà gọi: "Này anh xác chết, dậy đi, đỡ hộ tôi một lát gánh nghèo nặng trĩu này, vì dạo này tôi mỏi lắm rồi, và muốn được sung sướng như anh, anh đã chết sướng rồi còn gì." Cái xác lặng im. Gã biết chắc rằng chết còn hơn nghèo.

— Vậy ta phải tìm mọi cách mà kiếm tiền. Có tiền là có tất cả, có ngay trong chớp mắt. Cho nên người khôn hãy kiếm lấy tiền, tiền và tiền.

— Tiền tới với người ta bằng sáu đường: đi xin bố thí, làm tay sai nơi cửa quan, làm ruộng, làm nghề có học, cho vay lãi, và buôn bán. Nhưng trong tất cả các đường kiếm tiền ấy, chỉ có buôn bán là không vướng víu gì. Ơn vua thì chẳng bền, của bố thí thì quạ mổ, học nghề thì phải luồn cúi thầy quá nhiều, làm ruộng thì vất vả quá, cho vay lãi thì phải đưa cho hàng xóm vay chính đồng tiền là mạng sống của mình, nên thật ra mình sống như kẻ nghèo. Vì vậy chỉ có buôn bán mới là nghề sống vui sướng. Buôn bán muôn năm!

— Mà buôn bán có lời thì có bảy ngả: cân điêu đong thiếu, nâng giá, mở hiệu cầm đồ, giữ khách quen, góp vốn chung, buôn đồ xa xỉ như nước hoa, và buôn bán với xứ lạ. Các nhà kinh tế bảo: cân điêu, nâng giá trơ trẽn, lừa bạn bè liên miên là việc của hạng cặn bã. Chủ hiệu cầm đồ có của người ta gửi trong nhà thì cứ cầu: "Lạy Trời, Ngài mà giết chủ món đồ này đi thì con xin dâng Ngài bao nhiêu cũng được." Kẻ góp vốn thì hớn hở nghĩ: "Của cải khắp thiên hạ là của ta, chẳng ai được một xu." Nước hoa là hàng hạng nhất, buôn vàng làm gì, giá vốn bao nhiêu cũng bán được gấp nghìn lần.

— Còn buôn bán với xứ lạ là việc của người có vốn. Sách bảo: voi rừng thì lấy voi nhà mà bắt, cũng thế, các vua tiền dùng tiền làm bẫy mà bắt tiền. Người lái buôn nhanh nhẹn, thạo nghề buôn, bỏ vốn ra đi rồi trở về với gấp đôi gấp ba. Còn con quạ, kẻ vô tích sự, hay con nai, những kẻ sợ xứ lạ, thì lười biếng mà chết ngay tại chỗ.

Bàn bạc xong xuôi, quyết chí đi xứ lạ, bốn chàng từ biệt nhà cửa bạn bè mà lên đường. Mà người ta nói cũng phải: kẻ mê tiền thì bỏ họ hàng, bỏ cả mẹ hiền, nuốt lời hứa, tới cả xứ lạ chẳng ưa, rời cả quê cha đất tổ, biết làm sao được.

Đi mãi, họ tới xứ A-van-ti, tắm trên sông Si-pra, lễ bái thần Si-va. Đi xa hơn nữa, họ gặp một thầy phù thuỷ cao tay tên là Bhai-ra-va-nan-đa. Chào thầy theo đúng lễ của người Bà-la-môn xong, cả bốn theo thầy về am. Ở đó thầy hỏi họ từ đâu tới, đi đâu, muốn gì. Họ đáp:

— Chúng con là những kẻ hành hương đi tìm phép màu. Chúng con đã quyết đi tới nơi nào có đủ tiền, hoặc là chết. Như tục ngữ nói: nước thì Trời ban từ trên cao xuống, nhưng người chịu đào giếng thì nước cũng phun lên từ lòng đất sâu. Sức người, nếu đủ lớn, cũng sánh được với phép màu của số mệnh. Chẳng có thứ đồ chơi nào gọi là sung sướng dễ dàng, người phải gắng tới rã rời thân xác. Ngay cả thần Vít-xnu, muốn ôm được vợ cũng phải dùng đôi tay đã khuấy biển sữa.

— Vậy xin thầy chỉ cho chúng con cách nào kiếm được tiền, dù là chui xuống hang, dù là cầu xin phù thuỷ, dù là sống giữa bãi tha ma, dù là bán thịt người, việc gì cũng được. Người ta đồn thầy có phép màu nhiệm, còn chúng con có lòng gan dạ không bờ bến. Thầy biết đấy, chỉ người lớn mới giúp được người lớn đạt điều mong ước, như ngọn lửa dưới đáy biển, ngoài biển cả ra thì ai chịu nổi?

Thầy phù thuỷ thấy họ xứng làm đệ tử, bèn làm bốn chiếc lông vũ thần, trao cho mỗi người một chiếc, mà dặn:

— Các con hãy đi tới sườn bắc dãy Hy-mã-lạp-sơn. Lông vũ của ai rơi ở đâu, thì chủ nó chắc chắn sẽ tìm thấy kho báu ở đó.

Bốn chàng làm theo lời thầy. Đi được một quãng thì lông vũ của người đi đầu rơi xuống. Đào chỗ ấy lên, anh thấy đất toàn là đồng. Anh bảo:

— Này! Các anh muốn lấy bao nhiêu đồng thì lấy.

Nhưng ba người kia bảo:

— Đồ ngốc! Thứ gì mà nhiều tới đâu cũng chẳng hết nghèo thì được ích gì? Đứng dậy. Đi tiếp thôi.

Anh đáp:

— Các anh cứ đi. Tôi không theo nữa.

Thế là anh lấy đồng của mình, quay về trước tiên.

Ba người kia đi tiếp. Nhưng mới đi được một quãng ngắn thì lông vũ của người đi đầu lại rơi. Đào xuống, anh thấy đất toàn là bạc. Anh mừng rỡ kêu lên:

— Xem này! Muốn lấy bao nhiêu bạc thì lấy. Chẳng cần đi xa hơn nữa.

Hai người kia bảo:

— Đồ ngốc! Lúc đầu là đồng, rồi tới bạc. Đi nữa chắc chắn sẽ là vàng. Thứ này dẫu nhiều cũng chẳng gỡ được mấy cái nghèo.

Anh nói:

— Hai anh cứ đi. Tôi không đi cùng nữa.

Thế là anh lấy bạc, quay về.

Hai người còn lại đi tiếp, cho tới khi một chiếc lông vũ rơi. Chủ nó đào xuống thì thấy đất toàn là vàng. Anh mừng lắm, bảo bạn:

— Nhìn kìa! Muốn lấy bao nhiêu vàng thì lấy. Đi xa nữa cũng chẳng có gì hơn vàng đâu.

Người kia bảo:

— Đồ ngốc! Anh không hiểu ra à? Đầu tiên là đồng, rồi bạc, rồi vàng. Đi nữa chắc chắn sẽ là ngọc báu. Đứng dậy, ta đi tiếp. Thứ này được ích gì? Nhiều quá chỉ thêm nặng.

Anh đáp:

— Anh cứ đi. Tôi ở lại đây chờ anh.

Thế là người kia đi một mình. Chân tay anh bỏng rát dưới nắng hè, đầu óc anh rối loạn vì khát, anh lang thang hết lối mòn này tới lối mòn khác trong xứ sở của các nàng tiên. Cuối cùng, trên một cái bệ đang quay tít, anh thấy một người máu chảy ròng ròng khắp người, vì có một cái bánh xe đang quay trên đầu hắn. Anh vội chạy tới hỏi:

— Này ông, sao ông lại đứng thế kia, bánh xe quay trên đầu? Mà dù sao thì ông cũng cho tôi biết quanh đây có nước không. Tôi khát tới phát điên rồi.

Người Bà-la-môn vừa nói dứt lời, thì bánh xe rời đầu người kia, sà xuống đậu trên đầu anh. Anh kêu lên:

— Ông bạn thân mến ơi, thế này là thế nào?

Người kia đáp:

— Thì nó cũng đậu lên đầu tôi y hệt như thế.

Người Bà-la-môn hỏi:

— Nhưng bao giờ nó mới đi? Đau khủng khiếp.

Người kia nói:

— Khi nào có ai tay cầm chiếc lông vũ thần như anh từng cầm, tới đây và nói những lời như anh vừa nói, thì nó sẽ đậu lên đầu người ấy.

Người Bà-la-môn hỏi:

— Thế ông ở đây bao lâu rồi?

Người kia hỏi lại:

— Bây giờ ai đang làm vua trên thế gian?

Nghe đáp là vua Vi-na-vát-xa, hắn bảo:

— Hồi vua Ra-ma còn trị vì, tôi nghèo khổ, kiếm được một chiếc lông vũ thần, rồi tới đây, y như anh. Tôi cũng thấy một người khác bánh xe quay trên đầu, và hỏi hắn một câu. Vừa hỏi xong, y như anh, bánh xe rời đầu hắn mà đậu lên đầu tôi. Nhưng bao nhiêu thế kỷ đã qua thì tôi không đếm nổi nữa.

Người đội bánh xe hỏi:

— Ông bạn thân mến ơi, thế đứng như thế thì ông lấy gì mà ăn?

Người kia đáp:

— Ông bạn thân mến ơi, thần Tài vì sợ kho báu của mình bị trộm, nên đã bày ra nỗi kinh hoàng này, để không thầy phù thuỷ nào tới được xa như thế. Còn nếu có ai tới được, thì người ấy sẽ không còn đói khát, không già, không chết, chỉ phải chịu cực hình này mà thôi. Thôi, giờ cho tôi xin từ biệt. Anh đã giải thoát tôi khỏi một nỗi khổ to tướng. Giờ tôi về nhà đây.

Rồi hắn đi.

Hắn đi rồi, người tìm được vàng thấy bạn mình mãi không về, liền lần theo dấu chân bạn mà tìm. Đi được một quãng ngắn, anh thấy một người máu chảy đầm đìa khắp người, bị một cái bánh xe tàn ác quay tít trên đầu hành hạ, mà người ấy lại chính là bạn mình. Anh tới gần, nước mắt lưng tròng mà hỏi:

— Bạn ơi, thế này là thế nào?

Người kia đáp:

— Số phận trớ trêu.

Anh bảo:

— Nhưng kể tôi nghe đã xảy ra chuyện gì.

Và để trả lời, người kia kể lại đầu đuôi chuyện cái bánh xe.

Nghe xong, người bạn mắng:

— Đấy, tôi đã bảo anh bao nhiêu lần là đừng làm thế. Thế mà anh thiếu khôn ngoan, chẳng chịu nghe tôi. Người ta nói chẳng sai: học vấn kém hơn sự khôn ngoan, cho nên hãy tìm lấy trí khôn. Mấy ông học giả không có trí khôn mà kiêu ngạo, làm ra con sư tử, rồi chết.

Người đội bánh xe hỏi:

— Chuyện ấy thế nào?

Thế là người tìm được vàng kể chuyện những người làm ra sư tử.

Ở một thành nọ có bốn người Bà-la-môn sống với nhau thân thiết. Ba người đã tới bờ bên kia của mọi học vấn, nhưng thiếu trí khôn. Người thứ tư thì chán ghét sách vở, chỉ có mỗi trí khôn.

Một hôm họ họp nhau bàn bạc:

— Học giỏi mà làm gì, nếu không đi đây đi đó, không được vua yêu, không kiếm ra tiền? Dù làm gì thì cả bọn ta cũng nên đi.

Nhưng đi được một quãng thì người lớn nhất bảo:

— Một người trong bọn ta, người thứ tư, là kẻ dốt, chỉ có mỗi trí khôn. Mà chẳng ai được vua để mắt tới chỉ nhờ trí khôn suông, không có học vấn. Vì thế ta sẽ không chia tiền kiếm được cho hắn. Bảo hắn quay về nhà đi.

Người thứ hai nói:

— Anh bạn thông minh ơi, anh không có học. Xin anh về nhà cho.

Nhưng người thứ ba nói:

— Không, không. Cư xử như thế là không được. Bọn ta đã chơi với nhau từ thuở bé tí. Đi cùng đi, anh bạn tốt của tôi. Tiền bọn ta kiếm được, anh sẽ có một phần.

Thoả thuận xong, họ đi tiếp, và trong một khu rừng họ thấy bộ xương của một con sư tử chết. Một người bảo:

— Dịp tốt để thử xem học vấn của bọn ta đã chín chưa. Ở đây có một con vật gì đó đã chết. Ta hãy dùng cái học mà ta đã chân chính học được để làm cho nó sống lại.

Người thứ nhất nói:

— Tôi biết cách ráp bộ xương.

Người thứ hai nói:

— Tôi có thể đắp da, đắp thịt, cho máu.

Người thứ ba nói:

— Tôi có thể thổi sự sống vào nó.

Thế là người thứ nhất ráp bộ xương, người thứ hai đắp da thịt và máu. Nhưng khi người thứ ba đang chăm chú thổi hơi thở sự sống vào, thì người có trí khôn can:

— Đây là một con sư tử đấy. Anh mà làm nó sống lại thì nó sẽ giết hết chúng ta.

Người kia bảo:

— Đồ ngốc! Tôi không phải là kẻ biến học vấn thành số không đâu.

Người có trí khôn đáp:

— Thế thì đợi tôi một chút, để tôi trèo lên cái cây ngay bên cạnh này.

Anh vừa trèo lên xong thì con sư tử được làm cho sống lại, đứng dậy, và giết chết cả ba người. Còn người có trí khôn, đợi con sư tử đi chỗ khác rồi mới trèo xuống mà về nhà.

Người tìm được vàng kể xong, nói:

— Vì thế mà tôi bảo: học vấn kém hơn sự khôn ngoan.

— Hết —