Chú vẹt đi tìm quả xoài Giữa

Thuở đức Phật ở gần thành Xá-vệ, mẹ của La-hầu-la nghĩ bụng: "Chồng mình đi tu, đã thành bậc toàn trí. Con trai mình cũng đã đi tu, sống bên cạnh Ngài. Mình còn ở lại giữa nhà làm gì nữa? Mình cũng sẽ đi tu, tới Xá-vệ, để được luôn luôn trông thấy đức Phật và con trai yêu quý của mình."

Thế là bà vào một ni viện, xuất gia, rồi tới ở một căn phòng nhỏ ở Xá-vệ, cùng các vị ni sư của mình, được trông thấy đức Phật và con trai yêu quý. Chú tiểu La-hầu-la vẫn thường tới thăm mẹ.

Một hôm, vị ni bị đau bụng. Khi con trai tới thăm, bà không ra gặp được, có mấy người ra báo cho chú biết là bà đang ốm. Chú vào hỏi mẹ:

— Mẹ cần dùng gì ạ?

— Con ơi, ngày còn ở nhà, mỗi lần đau như thế này, mẹ uống nước xoài pha đường là khỏi. Nhưng giờ chúng ta sống bằng khất thực, lấy đâu ra thứ ấy?

— Con sẽ đi kiếm cho mẹ, chú tiểu nói, rồi đi.

Thầy tế độ của chú La-hầu-la là trưởng lão Xá-lợi-phất, thầy dạy là trưởng lão Mục-kiền-liên, chú ruột là trưởng lão A-nan, còn cha là đức Phật. Thật là có phúc lớn. Thế nhưng chú không tới tìm ai khác ngoài thầy tế độ của mình. Chú chào thầy rồi đứng trước mặt thầy, mặt buồn rười rượi.

— Sao trông con buồn thế, La-hầu-la? Trưởng lão hỏi.

— Thưa thầy, mẹ con bị đau bụng.

— Mẹ con cần dùng gì?

— Uống nước xoài pha đường thì đỡ ạ.

— Được rồi, thầy sẽ kiếm cho. Con đừng lo.

Hôm sau, trưởng lão dẫn chú vào thành Xá-vệ, để chú ngồi chờ trong một gian nhà, rồi một mình lên cung vua. Vua Kô-sa-la mời trưởng lão ngồi. Đúng lúc ấy, người làm vườn mang tới một rổ xoài ngọt chín mọng. Nhà vua tự tay gọt vỏ, rắc đường, nghiền nát, rồi đổ đầy bát cho trưởng lão. Trưởng lão quay về gian nhà chờ, đưa bát xoài cho chú tiểu, bảo mang về cho mẹ. Vị ni vừa uống xong, cơn đau khỏi ngay.

Nhà vua cũng sai người đi theo, dặn:

— Trưởng lão không ngồi đây dùng nước xoài. Hãy đi xem trưởng lão đem cho ai.

Người ấy đi theo trưởng lão, biết được chuyện, rồi về tâu lại. Nhà vua nghĩ bụng: "Nếu đức Phật trở lại đời thường, Ngài sẽ là một vị chuyển luân thánh vương. Chú tiểu La-hầu-la sẽ là thái tử, vị ni kia sẽ là hoàng hậu, cả thiên hạ sẽ thuộc về họ. Ta phải phụng dưỡng họ. Họ đang ở ngay gần đây, chẳng còn chần chừ gì nữa."

Thế là từ hôm ấy, ngày nào vua cũng gửi nước xoài tới cho vị ni.

Các vị tỳ kheo nghe chuyện trưởng lão đem nước xoài cho vị ni. Một hôm, các vị ngồi trong giảng đường bàn tán:

— Này các thầy, nghe nói trưởng lão Xá-lợi-phất đã đem nước xoài cho ni sư Bim-ba-đê-vi uống cho khỏi bệnh.

Đức Phật bước vào, hỏi các vị đang nói chuyện gì. Nghe các vị thưa lại, Ngài nói:

— Này các tỳ kheo, không phải bây giờ mẹ của La-hầu-la mới được trưởng lão đem xoài tới cho. Ngày xưa cũng đã có chuyện như thế.

Rồi Ngài kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh ra trong một gia đình bà-la-môn ở một ngôi làng xứ Ca-thi. Lớn lên, chàng tới thành Tắc-ca-si-la học hành, rồi về lập gia đình. Khi cha mẹ mất, chàng đi tu, sống ở vùng núi Tuyết, tu tập các phép thần thông và thiền định. Nhiều vị ẩn sĩ tụ họp quanh chàng, và chàng làm thầy của họ.

Sau một thời gian dài, chàng cùng các vị ẩn sĩ xuống núi kiếm muối và đồ gia vị, đi lang thang mãi, tới thành Ba-la-nại, ở lại trong vườn thượng uyển.

Đức hạnh của nhóm người tu hành ấy sáng rực tới nỗi cung điện của Đế Thích rung chuyển. Đế Thích ngẫm nghĩ, biết được nguyên do. Ngài nghĩ: "Ta sẽ phá chỗ ở của họ. Thế là họ không ở yên được, lòng rối bời, chẳng còn tâm trí đâu mà tu tập. Rồi ta lại được yên."

Nghĩ cách làm, Ngài tìm ra một kế: "Đúng nửa đêm, ta sẽ vào phòng hoàng hậu, đứng lơ lửng trên không mà nói: 'Thưa bà, nếu bà ăn một quả xoài Giữa, bà sẽ có mang, sinh một hoàng tử sau này làm chuyển luân thánh vương.' Hoàng hậu sẽ tâu với vua, vua sẽ sai người ra vườn hái xoài. Ta sẽ làm cho tất cả quả xoài biến mất. Người ta sẽ tâu với vua là không còn quả nào, vua hỏi ai ăn mất, họ sẽ bảo là các vị ẩn sĩ."

Thế là đúng nửa đêm, Đế Thích hiện ra trong phòng hoàng hậu, lơ lửng giữa không trung, cho hoàng hậu thấy mình là thần, rồi nói chuyện với bà, đọc hai câu kệ:

— Có một cái cây mang quả thần, người ta gọi là xoài Giữa. Người đàn bà nào ăn quả ấy sẽ có mang, sinh ra người làm chủ cả mặt đất bao la.

— Thưa bà, bà là một hoàng hậu cao quý, đức vua chồng bà yêu quý bà hết mực. Hãy xin đức vua tìm quả xoài ấy cho bà, và đức vua sẽ mang quả xoài Giữa về cho bà.

Đọc xong, Đế Thích dặn hoàng hậu phải để tâm, đừng chậm trễ, phải tự mình tâu chuyện ấy với vua. Dặn dò, khích lệ bà xong, Ngài trở về chỗ của mình.

Hôm sau, hoàng hậu nằm lì như người ốm, dặn dò các thị nữ đâu ra đấy. Nhà vua ngồi trên ngai dưới lọng trắng xem múa hát. Không thấy hoàng hậu, vua hỏi một thị nữ hoàng hậu đâu.

— Hoàng hậu ốm ạ, cô thị nữ thưa.

Thế là vua vào thăm hoàng hậu. Ngồi bên cạnh, vua xoa lưng cho bà, hỏi:

— Nàng làm sao thế?

— Thiếp chẳng làm sao cả, chỉ thèm một thứ thôi.

— Nàng muốn gì?

— Tâu bệ hạ, một quả xoài Giữa.

— Ở đâu mà có quả xoài Giữa?

— Thiếp không biết xoài Giữa là thế nào, nhưng thiếp biết nếu không có nó thì thiếp chết mất.

— Được rồi, ta sẽ kiếm cho nàng. Đừng lo.

An ủi hoàng hậu xong, nhà vua ra ngồi trên ngai, cho gọi các quan tới.

— Hoàng hậu của ta thèm quả xoài Giữa lắm. Làm thế nào bây giờ?

Có người tâu:

— Xoài Giữa là quả xoài mọc ở giữa hai quả khác. Bệ hạ cho người ra vườn, tìm quả xoài nào mọc ở giữa hai quả khác, hái về dâng hoàng hậu.

Nhà vua bèn sai người làm như thế. Nhưng Đế Thích dùng phép làm cho tất cả quả xoài biến mất như thể đã bị ăn hết. Những người đi hái xoài tìm khắp vườn chẳng thấy quả nào, về tâu với vua rằng không còn quả xoài nào cả.

— Ai ăn hết xoài thế? Nhà vua hỏi.

— Tâu bệ hạ, các vị ẩn sĩ ạ.

— Đánh cho bọn ẩn sĩ một trận, rồi tống cổ ra khỏi vườn!

Người ta nghe lệnh, làm theo. Thế là Đế Thích được như ý. Còn hoàng hậu thì cứ nằm mãi, thèm quả xoài.

Nhà vua chẳng biết làm sao. Vua triệu tập các quan và các bà-la-môn, hỏi:

— Các khanh có biết xoài Giữa là gì không?

Các bà-la-môn tâu:

— Tâu bệ hạ, xoài Giữa là phần dành cho các vị thần. Nó mọc trong hang Vàng ở núi Tuyết. Chúng thần được nghe thế từ đời xưa truyền lại.

— Thế ai đi lấy được?

— Người thì không đi tới đó được. Phải sai một chú vẹt non đi.

Hồi ấy, trong cung có một chú vẹt non rất đẹp, to bằng cái trục bánh xe của các hoàng tử, khoẻ mạnh, khôn ngoan, lắm mưu nhiều kế. Nhà vua cho gọi chú vẹt tới, bảo:

— Vẹt yêu quý ơi, ta đã đối xử với vẹt tử tế lắm. Vẹt được ở lồng vàng, được ăn thóc ngọt trong đĩa vàng, được uống nước đường. Giờ ta có một việc muốn nhờ vẹt.

— Tâu bệ hạ, xin bệ hạ cứ nói.

— Con ơi, hoàng hậu của ta thèm quả xoài Giữa. Quả xoài ấy mọc trên núi Vàng ở núi Tuyết, là phần dành cho các vị thần, người không tới đó được. Con phải mang quả xoài ấy về đây.

— Tâu bệ hạ, được ạ, con sẽ đi, chú vẹt đáp.

Nhà vua cho chú ăn thóc ngọt trong đĩa vàng, uống nước đường, lấy dầu tinh luyện trăm lần xoa dưới cánh chú. Rồi vua nâng chú bằng cả hai tay, đứng bên cửa sổ, thả cho chú bay đi.

Chú vẹt đi làm việc vua giao, bay vút lên trời, vượt khỏi những nẻo đường của loài người, tới chỗ mấy con vẹt sống ở dãy núi đầu tiên của núi Tuyết.

— Quả xoài Giữa ở đâu? Chú hỏi. Chỉ chỗ cho tôi với.

— Chúng tôi không biết, mấy con vẹt kia đáp, nhưng vẹt ở dãy núi thứ hai sẽ biết.

Chú vẹt nghe vậy, bay tới dãy núi thứ hai. Rồi chú bay tiếp tới dãy thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu. Tới đâu, vẹt ở đó cũng bảo:

— Chúng tôi không biết, nhưng vẹt ở dãy núi thứ bảy sẽ biết.

Thế là chú bay tới dãy núi thứ bảy, hỏi cây xoài Giữa mọc ở đâu.

— Ở chỗ nọ chỗ kia, trên núi Vàng, chúng đáp.

— Tôi tới đây để lấy quả của cây ấy, chú nói. Hãy dẫn tôi tới đó, lấy quả giùm tôi.

— Đó là phần của vua Tỳ-sa-môn. Không thể tới gần được đâu. Cả cái cây, từ gốc tới ngọn, được quây kín bằng bảy lớp lưới sắt, có hàng nghìn triệu quỷ Cum-ban-đa canh giữ. Chúng mà trông thấy ai thì người ấy toi đời. Chỗ ấy như lửa tận thế, như lửa địa ngục. Đừng có xin cái việc ấy!

— Nếu các bạn không đi cùng tôi, thì tả cho tôi biết chỗ ấy vậy.

Chúng bèn chỉ cho chú đi theo đường nọ đường kia. Chú chăm chú nghe chúng chỉ dẫn. Ban ngày, chú không để lộ mình. Nhưng đúng nửa đêm, khi lũ quỷ đã ngủ say, chú lại gần cái cây, bắt đầu khẽ khàng leo lên một cái rễ. Bỗng nghe "keng" một tiếng! Lưới sắt rung lên. Lũ quỷ tỉnh dậy, trông thấy chú vẹt, liền tóm lấy, hét lên:

— Đồ ăn trộm!

Rồi chúng bàn nhau xem nên xử chú thế nào.

Một con nói:

— Ta sẽ bỏ nó vào mồm, nuốt chửng!

Con khác nói:

— Ta sẽ nghiền nó, nhào nó trong tay, rồi rải ra từng mẩu!

Con thứ ba nói:

— Ta sẽ xẻ nó làm đôi, nướng trên than mà ăn!

Chú vẹt nghe chúng bàn, chẳng chút sợ hãi, cất tiếng nói:

— Này các anh quỷ, các anh là người của ai thế?

— Chúng ta là người của vua Tỳ-sa-môn.

— Thế thì các anh có một ông vua làm chủ, tôi cũng có một ông vua làm chủ. Vua Ba-la-nại sai tôi tới đây lấy một quả xoài Giữa. Ngay từ lúc nhận lời, tôi đã hiến dâng mạng sống cho vua tôi rồi, nên tôi mới có mặt ở đây. Ai chết vì cha mẹ hay vì chủ mình thì sẽ được sinh ngay lên cõi trời. Vì thế, tôi sẽ thoát ngay khỏi thân chim này mà lên cõi trời!

Rồi chú đọc câu kệ:

— Những ai quên mình như người anh hùng, hết lòng hết sức làm tròn việc chủ giao, họ tới được chốn nào, thì chẳng bao lâu nữa tôi cũng sẽ tới chốn ấy.

Lũ quỷ nghe chú nói, trong lòng rất vui. Chúng bảo nhau:

— Đây là một con vật có đức hạnh. Không được giết nó. Thả nó ra!

Thế là chúng thả chú ra, nói:

— Này vẹt, mày được tự do rồi! Cứ yên ổn mà đi khỏi tay bọn ta!

— Đừng để tôi về tay không, chú vẹt nói. Cho tôi một quả trên cây đi!

— Này vẹt, chúng đáp, việc cho mày quả trên cây này không phải việc của bọn ta. Quả nào trên cây này cũng đã được đánh dấu. Sai một quả thôi là bọn ta mất mạng. Vua Tỳ-sa-môn mà nổi giận, chỉ cần nhìn một cái, cả nghìn con quỷ vỡ vụn tan tác như hạt đậu rang nhảy tanh tách trên chảo nóng. Vì thế bọn ta không cho mày được. Nhưng bọn ta sẽ chỉ cho mày một chỗ có thể xin được.

— Ai cho cũng được, chú vẹt nói, miễn là tôi phải có quả xoài. Chỉ cho tôi chỗ có thể xin được đi.

— Ở một khúc quanh trên núi Vàng có một vị ẩn sĩ tên là Giô-ti-ra-xa, giữ lửa thờ trong một túp lều lợp lá tên là Lá Vàng. Ông ấy được vua Tỳ-sa-môn quý lắm, nên vua vẫn thường gửi cho ông bốn quả của cây này. Mày hãy tới chỗ ông ấy.

Chú vẹt từ biệt lũ quỷ, tới chỗ vị ẩn sĩ, chào hỏi xong thì đậu xuống một bên. Vị ẩn sĩ hỏi:

— Chú từ đâu tới thế?

— Từ chỗ vua Ba-la-nại ạ.

— Chú tới đây làm gì?

— Thưa thầy, hoàng hậu của chúng con thèm quả xoài Giữa lắm, vì thế con mới tới. Nhưng lũ quỷ không chịu cho con, mà bảo con tới tìm thầy.

— Vậy thì ngồi xuống đây, rồi chú sẽ có một quả, vị ẩn sĩ nói.

Bấy giờ bốn quả xoài vua Tỳ-sa-môn vẫn thường gửi được mang tới. Vị ẩn sĩ ăn hai quả, cho chú vẹt ăn một quả. Chú ăn xong, ông lấy dây buộc quả thứ tư, đeo chặt vào cổ chú vẹt, rồi thả chú đi.

— Giờ thì đi đi! Ông nói.

Chú vẹt bay về, dâng quả xoài cho hoàng hậu. Hoàng hậu ăn xong, hết thèm. Nhưng dù vậy, bà vẫn chẳng sinh được hoàng tử nào.

Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: hoàng hậu thuở ấy là mẹ của La-hầu-la, chú vẹt là A-nan, vị ẩn sĩ cho quả xoài là Xá-lợi-phất, còn vị ẩn sĩ sống trong vườn thượng uyển chính là Ngài.

— Hết —