Khúc hai: Buổi khiêu vũ và lời chia tay

Chương 4: Khúc hai: Buổi khiêu vũ và lời chia tay

Dù họ vừa mới rời trường học trong khoảnh khắc ấy, giờ họ đã ở giữa những con phố tấp nập của một thành phố, nơi những người đi đường như những cái bóng qua lại. Nơi những chiếc xe bò, xe ngựa như những cái bóng giành đường, và có tất cả sự tranh giành, náo động của một thành phố thật. Nhìn cách trang trí của các cửa hàng thì thấy rõ ở đây cũng lại là mùa Giáng sinh. Nhưng trời đã tối, và đường phố đã lên đèn.

Hồn Linh dừng lại trước cửa một nhà kho, và hỏi Cờ-rút có biết chỗ này không.

Cờ-rút nói:

– Biết chứ! Tôi đã học việc ở đây mà!

Họ bước vào. Thấy một ông già đội bộ tóc giả kiểu xứ Uên ngồi sau một chiếc bàn giấy cao đến nỗi nếu ông cao thêm hai phân thì đầu đã đụng trần, Cờ-rút hết sức xúc động kêu lên:

– Ơ kìa, ông già Phét-di-uých! Phước cho trái tim ông ấy. Phét-di-uých sống lại rồi!

Ông già Phét-di-uých đặt bút xuống, ngước nhìn đồng hồ, kim chỉ bảy giờ. Ông xoa tay, sửa lại cái áo gi lê rộng thùng thình, cười khắp người từ đôi giày lên tới tận cái chỗ trên đầu mà người ta bảo là nơi ở của lòng nhân hậu, rồi gọi bằng một giọng dễ chịu, trơn tru, đầy đặn, béo tốt, vui vẻ:

– Ê này! Ê-bơ-nê-dơ! Đích!

Cờ-rút thuở trước, giờ đã thành một chàng thanh niên, nhanh nhẹn bước vào, cùng với người bạn học việc.

Cờ-rút nói với Hồn Linh:

– Đích Uyn-kin đấy, đúng rồi! Trời ơi, phải. Anh ấy kia. Anh ấy rất quý tôi, Đích ấy. Đích tội nghiệp! Trời ơi, trời ơi!

Ông Phét-di-uých nói:

– Ê này, các chàng trai! Tối nay hết việc rồi. Đêm Giáng sinh rồi, Đích. Giáng sinh rồi, Ê-bơ-nê-dơ! Đóng cửa chớp lại nào!

Ông già Phét-di-uých vỗ tay đánh đét một cái, kêu lên:

– Nhanh hơn người ta kịp nói một tiếng!

Các bạn không thể tin được hai chàng trai ấy lao vào việc thế nào! Họ ôm cửa chớp lao ra phố, một, hai, ba, lắp chúng vào chỗ, bốn, năm, sáu, cài then, chốt chặt, bảy, tám, chín, rồi chạy về trước khi các bạn kịp đếm tới mười hai, thở hổn hển như ngựa đua.

Ông già Phét-di-uých nhảy xuống khỏi chiếc bàn cao nhanh nhẹn lạ thường, kêu lên:

– Hi-li-hô! Dọn hết đi, các chàng trai, cho thật nhiều chỗ ở đây nào! Hi-li-hô, Đích! Nhanh lên, Ê-bơ-nê-dơ!

Dọn hết đi! Có ông già Phét-di-uých đứng nhìn thì chẳng có thứ gì họ không muốn dọn, hay không dọn nổi. Chỉ trong một phút là xong. Mọi thứ di chuyển được đều bị khuân đi, như thể bị đuổi khỏi đời sống công cộng mãi mãi. Sàn nhà được quét và tưới nước, đèn được cắt bấc, củi được chất vào lò. Và nhà kho trở thành một phòng khiêu vũ ấm cúng, ấm áp, khô ráo và sáng sủa nhất mà các bạn có thể mong thấy vào một đêm mùa đông.

Một người kéo vĩ cầm bước vào với một cuốn nhạc, trèo lên chiếc bàn cao, biến nó thành dàn nhạc, rồi lên dây nghe như năm mươi cái bụng đau. Bà Phét-di-uých bước vào, cả người là một nụ cười to lớn và đầy đặn. Ba cô con gái nhà Phét-di-uých bước vào, rạng rỡ và đáng yêu. Sáu chàng trai trẻ theo đuổi, những người bị các cô làm tan nát trái tim, bước vào. Tất cả những thanh niên nam nữ làm việc trong hãng bước vào. Cô hầu phòng bước vào với ông anh họ là thợ làm bánh. Bà đầu bếp bước vào với người bạn đặc biệt của anh trai bà là người bán sữa. Thằng bé nhà bên kia đường bước vào, cái thằng bị nghi là không được chủ cho ăn đủ, cố nấp sau lưng con bé nhà cách đó một nhà, cái con bé đã bị chứng minh là bị bà chủ véo tai. Tất cả họ bước vào, người này tiếp người kia, có người bẽn lẽn, có người mạnh dạn, có người duyên dáng, có người vụng về, có người đẩy, có người kéo. Tất cả bước vào, bằng đủ mọi cách. Rồi tất cả bắt đầu nhảy, hai mươi cặp một lúc. Nắm tay nhau đi nửa vòng rồi quay lại theo chiều kia. Xuống giữa rồi lại lên. Quay vòng quanh trong đủ mọi kiểu tụm lại âu yếm. Cặp đầu cũ lúc nào cũng xuất hiện sai chỗ. Cặp đầu mới vừa tới nơi đã lại bắt đầu. Cuối cùng cặp nào cũng thành cặp đầu, chẳng còn cặp cuối nào để giúp họ! Khi đã ra được kết quả ấy, ông già Phét-di-uých vỗ tay ngừng điệu nhảy, kêu lên: “Giỏi lắm!”, và người kéo vĩ cầm vục bộ mặt nóng bừng vào một vại bia đen dành riêng cho mục đích ấy. Nhưng chẳng thèm nghỉ, vừa ló mặt ra, anh ta đã lập tức kéo lại, dù chưa có ai nhảy, như thể người kéo vĩ cầm kia đã kiệt sức bị khiêng về nhà trên một tấm cửa chớp, còn anh ta là một người hoàn toàn mới, quyết thắng người kia cho bằng được hoặc chết.

Còn những điệu nhảy nữa, còn những màn chơi phạt vui nhộn, lại những điệu nhảy, rồi có bánh, có rượu pha nóng, có một tảng thịt quay nguội to, có một tảng thịt luộc nguội to, có bánh nhân thịt băm, và có nhiều bia. Nhưng màn đặc sắc nhất buổi tối đến sau món thịt quay và thịt luộc, khi người kéo vĩ cầm, một tay láu cá đấy, xin lưu ý cho, thuộc loại người biết nghề của mình còn hơn cả các bạn hay tôi có thể dạy anh ta, bắt vào điệu “Ngài Rô-giơ đờ Cơ-vơ-li”. Bấy giờ ông già Phét-di-uých bước ra nhảy với bà Phét-di-uých. Lại là cặp đầu nữa, với cả một phần việc khá nặng dành cho họ. Hai mươi ba, hai mươi bốn cặp bạn nhảy, những người không thể xem thường, những người sẽ nhảy, và chẳng hề có ý định chỉ đi bộ.

Nhưng dù họ có đông gấp đôi, à, gấp bốn lần đi nữa, ông già Phét-di-uých cũng địch nổi, và bà Phét-di-uých cũng vậy. Về phần bà, bà xứng đáng là bạn nhảy của ông theo mọi nghĩa của từ ấy. Nếu đó không phải lời khen cao, thì các bạn hãy nói cho tôi lời nào cao hơn, tôi sẽ dùng. Một thứ ánh sáng thật sự dường như toả ra từ bắp chân ông Phét-di-uých. Chúng sáng lên ở mọi đoạn của điệu nhảy như những vầng trăng. Bất cứ lúc nào các bạn cũng không thể đoán được ngay sau đó chúng sẽ ra sao. Và khi ông già Phét-di-uých và bà Phét-di-uých đã nhảy trọn điệu nhảy, tiến lên và lùi lại, nắm cả hai tay bạn nhảy, cúi chào và nhún gối, xoay như cái mở nút chai, luồn kim, rồi trở về chỗ cũ, ông Phét-di-uých nhảy vụt lên đập chân, khéo đến nỗi như thể ông nháy mắt bằng chân, rồi đặt chân xuống lại mà không hề loạng choạng.

Khi đồng hồ điểm mười một giờ, buổi khiêu vũ gia đình này tan. Ông bà Phét-di-uých đứng hai bên cửa, bắt tay từng người khi họ ra về, chúc họ Giáng sinh vui vẻ. Khi mọi người đã về hết, chỉ còn hai cậu học việc, ông bà cũng làm như thế với họ. Và những giọng nói vui vẻ cứ thế tắt dần, để lại hai chàng trai với giường của họ, mà giường của họ ở dưới quầy hàng trong cửa hàng phía sau.

Suốt thời gian ấy, Cờ-rút cư xử như một người mất trí. Tim và hồn lão đều ở trong cảnh ấy, ở bên con người lão thuở trước. Lão xác nhận mọi điều, nhớ lại mọi điều, thích thú với mọi điều, và trải qua một sự xao động kỳ lạ nhất. Mãi tới lúc này, khi những gương mặt sáng ngời của lão thuở trước và của Đích đã quay đi, lão mới nhớ tới Hồn Linh, và nhận ra nó đang nhìn thẳng vào mình, trong khi ánh sáng trên đầu nó cháy rất sáng.

Hồn Linh nói:

– Một việc nhỏ thôi, mà làm những con người ngớ ngẩn này đầy lòng biết ơn đến thế.

Cờ-rút nhắc lại:

– Nhỏ ư!

Hồn Linh ra hiệu cho lão lắng nghe hai cậu học việc đang dốc hết lòng ca ngợi ông Phét-di-uých. Khi lão đã nghe xong, nó nói:

– Sao! Chẳng phải thế sao? Ông ta chỉ tiêu có vài bảng tiền trần gian của các người thôi, ba hay bốn bảng là cùng. Chừng ấy có nhiều đến mức đáng được ca ngợi thế không?

Cờ-rút nói, nổi nóng vì lời nhận xét ấy, và vô thức nói như con người lão ngày trước chứ không như con người lão sau này:

– Không phải thế. Không phải thế đâu, Hồn Linh. Ông ấy có quyền làm cho chúng tôi hạnh phúc hay bất hạnh, làm cho công việc của chúng tôi nhẹ nhàng hay nặng nề, thành niềm vui hay thành nỗi khổ. Cứ cho là quyền ấy nằm ở lời nói và ánh mắt, ở những điều nhỏ nhặt, vụn vặt đến mức không thể cộng lại mà đếm được, thì đã sao? Hạnh phúc ông ấy đem lại cũng lớn như thể nó tốn cả một gia tài.

Lão cảm thấy ánh mắt của Hồn Linh, và dừng lại.

Hồn Linh hỏi:

– Có chuyện gì thế?

Cờ-rút nói:

– Không có gì đặc biệt.

Hồn Linh gặng:

– Ta nghĩ là có chuyện gì đó chứ?

Cờ-rút nói:

– Không. Không. Tôi chỉ muốn lúc này được nói với anh thư ký của tôi vài lời. Chỉ thế thôi.

Con người lão thuở trước vặn nhỏ đèn khi lão thốt ra mong muốn ấy. Và Cờ-rút cùng Hồn Linh lại đứng cạnh nhau ngoài trời.

Hồn Linh nhận xét:

– Thời gian của ta sắp hết rồi. Nhanh lên!

Lời ấy không nói với Cờ-rút, cũng chẳng nói với ai mà lão nhìn thấy, nhưng nó có hiệu quả ngay lập tức. Vì Cờ-rút lại thấy chính mình. Giờ lão đã lớn tuổi hơn, một người đàn ông đang độ sung sức. Gương mặt lão chưa có những đường nét khắc nghiệt, cứng nhắc của những năm sau này, nhưng đã bắt đầu mang dấu vết của lo toan và hám lợi. Trong mắt có một cử động háo hức, tham lam, bồn chồn, cho thấy niềm đam mê đã bén rễ, và nơi bóng của cái cây đang lớn ấy sẽ đổ xuống.

Lão không ngồi một mình, mà ngồi bên một cô gái trẻ xinh đẹp mặc đồ tang. Trong mắt cô có những giọt nước mắt lấp lánh dưới ánh sáng toả ra từ Hồn Linh Giáng sinh Quá khứ.

Cô khẽ nói:

– Chẳng đáng gì đâu. Với anh, chẳng đáng gì mấy. Một thần tượng khác đã thay chỗ em. Và nếu nó có thể làm anh vui, an ủi anh trong những ngày sắp tới, như em đã định cố làm, thì em chẳng có lý do chính đáng nào để buồn.

Chàng trai đáp lại:

– Thần tượng nào đã thay chỗ em?

– Một thần tượng bằng vàng.

Anh nói:

– Đấy, thế gian công bằng thế đấy! Chẳng có gì nó khắc nghiệt bằng cái nghèo, mà cũng chẳng có gì nó tự nhận là lên án gay gắt bằng việc theo đuổi của cải!

Cô dịu dàng đáp:

– Anh sợ thế gian quá. Mọi hy vọng khác của anh đều đã hoà vào một hy vọng duy nhất, là thoát khỏi mọi nguy cơ bị nó chê trách vì nghèo hèn. Em đã thấy những khát vọng cao đẹp hơn của anh rơi rụng từng cái một, cho tới khi niềm đam mê bao trùm là Lợi lộc chiếm trọn lấy anh. Có phải không anh?

Anh vặn lại:

– Thì đã sao? Cứ cho là anh đã khôn ngoan ra nhiều như thế, thì đã sao? Anh đâu có thay đổi đối với em.

Cô lắc đầu.

Anh hỏi:

– Anh có thay đổi à?

– Lời hẹn ước của chúng ta đã cũ rồi. Nó được lập khi cả hai chúng ta đều nghèo và bằng lòng như thế, cho tới khi, đến lúc thích hợp, chúng ta có thể cải thiện cảnh đời bằng sự cần cù nhẫn nại. Anh đã thay đổi. Khi lập lời hẹn ước ấy, anh là một con người khác.

Anh sốt ruột nói:

– Hồi ấy anh còn là một cậu bé.

Cô đáp lại:

– Chính cảm giác của anh cho anh biết rằng hồi ấy anh không như bây giờ. Còn em thì vẫn thế. Cái điều hứa hẹn hạnh phúc khi chúng ta chung một lòng, nay chất đầy khổ đau khi chúng ta đã thành hai. Em đã nghĩ về điều ấy bao nhiêu lần và đau đớn đến thế nào, em sẽ không nói. Chỉ cần biết rằng em đã nghĩ về nó, và có thể trả tự do cho anh.

– Anh có bao giờ đòi được tự do đâu?

– Bằng lời nói thì không. Không bao giờ.

– Thế thì bằng gì?

– Bằng một bản tính đã thay đổi, một tâm hồn đã đổi khác, một bầu không khí sống khác, một Hy Vọng khác làm mục đích lớn của nó. Bằng tất cả những gì từng khiến tình yêu của em có chút giá trị trong mắt anh. Nếu giữa chúng ta chưa từng có điều này, thì anh hãy nói em nghe, bây giờ anh có đi tìm em và cố chinh phục em không? Ôi, không!

Anh dường như phải chịu, dù không muốn, rằng giả định ấy là đúng. Nhưng anh cố gắng nói:

– Em nghĩ là không.

Cô đáp:

– Nếu được, em rất vui lòng nghĩ khác, có trời biết! Khi em đã học được một Sự thật như thế này, em biết nó phải mạnh mẽ và không cưỡng lại được đến thế nào. Nhưng nếu hôm nay, ngày mai, hôm qua anh được tự do, thì ngay cả em có thể tin rằng anh sẽ chọn một cô gái không có của hồi môn không, anh, người ngay cả khi tâm sự với cô ấy cũng cân đong mọi thứ bằng Lợi lộc? Hoặc giả anh có chọn cô ấy, nếu trong một khoảnh khắc anh phản bội được nguyên tắc dẫn đường duy nhất của mình mà làm thế, thì em há chẳng biết rằng hối hận và tiếc nuối chắc chắn sẽ theo sau? Em biết. Và em trả tự do cho anh. Với một trái tim tràn đầy, vì tình yêu dành cho con người anh đã từng là.

Anh định nói, nhưng cô quay đầu đi, nói tiếp:

– Có lẽ anh sẽ đau đớn vì chuyện này, ký ức về những gì đã qua làm em nửa mong là thế. Nhưng chỉ một thời gian rất, rất ngắn thôi, rồi anh sẽ vui lòng gạt bỏ ký ức ấy, như một giấc mơ chẳng có lợi lộc gì, mà may thay anh đã tỉnh dậy. Chúc anh hạnh phúc trong cuộc đời anh đã chọn!

Cô rời bỏ anh, và họ chia tay.

Cờ-rút nói:

– Hồn Linh! Đừng cho tôi xem gì nữa! Hãy đưa tôi về nhà. Sao ngài lại thích hành hạ tôi thế?

Hồn Linh kêu lên:

– Thêm một cái bóng nữa!

Cờ-rút kêu lên:

– Đừng nữa! Đừng nữa. Tôi không muốn xem nó. Đừng cho tôi xem gì nữa!

Nhưng Hồn Linh không khoan nhượng giữ chặt lấy cả hai tay lão, buộc lão phải xem những gì xảy ra tiếp theo.

Họ đã ở một cảnh khác, một nơi khác. Một căn phòng không lớn lắm, cũng không đẹp lắm, nhưng đầy tiện nghi. Gần lò sưởi mùa đông, có một cô gái trẻ xinh đẹp ngồi, giống hệt cô gái vừa rồi đến nỗi Cờ-rút tưởng là cùng một người. Cho tới khi lão thấy cô ấy, giờ đã là một người mẹ đẫy đà dễ coi, ngồi đối diện con gái mình. Tiếng ồn trong phòng thật náo loạn, vì ở đó có nhiều trẻ con hơn số mà Cờ-rút, trong tâm trạng bối rối, đếm xuể. Và không giống đàn gia súc nổi tiếng trong bài thơ, đây không phải bốn mươi đứa trẻ cư xử như một, mà mỗi đứa trẻ cư xử như bốn mươi đứa. Hậu quả ồn ào đến không thể tin nổi. Nhưng dường như chẳng ai bận tâm. Trái lại, mẹ và con gái cười giòn giã, và rất thích thú. Còn cô con gái, chẳng mấy chốc đã nhập vào cuộc vui, bị bọn cướp nhỏ cướp bóc không thương tiếc. Tôi có gì mà không đánh đổi để được là một trong số chúng! Dù tôi chẳng bao giờ có thể thô lỗ đến thế, không, không! Có cho tôi của cải cả thế gian tôi cũng không làm rối mái tóc tết kia, kéo nó xổ xuống. Còn chiếc giày nhỏ quý giá kia, lạy Chúa, có để cứu mạng tôi, tôi cũng không giật nó ra. Còn chuyện đùa nghịch đo vòng eo của cô như chúng làm, cái lũ nhóc táo bạo ấy, thì tôi không làm nổi. Tôi sẽ sợ cánh tay mình bị phạt mà cứ cong mãi quanh eo cô, chẳng bao giờ duỗi thẳng ra được nữa. Thế nhưng, tôi thú nhận, tôi rất muốn được chạm vào môi cô, được hỏi cô một câu để cô hé môi ra, được nhìn hàng mi của đôi mắt cô đang cụp xuống mà không làm cô đỏ mặt, được thả những làn sóng tóc mà chỉ một đốt tóc cũng là món kỷ niệm vô giá. Nói tóm lại, tôi xin thú thật, tôi muốn có được cái đặc quyền nhẹ nhàng nhất của một đứa trẻ, mà vẫn đủ là đàn ông để biết giá trị của nó.

Nhưng giờ có tiếng gõ cửa, và lập tức cả đám ùa ra, đến nỗi cô gái với gương mặt tươi cười và bộ váy bị cướp bóc tơi tả bị đẩy về phía cửa giữa một nhóm người đỏ mặt và ồn ã, vừa kịp lúc chào ông bố về nhà, theo sau là một người khuân vác chất đầy đồ chơi và quà Giáng sinh. Rồi những tiếng la hét, giành giật, và cuộc tấn công nhằm vào người khuân vác không có cách nào tự vệ! Lấy ghế làm thang trèo lên người anh ta để thọc tay vào túi, cướp những gói giấy nâu, bám chặt lấy cà vạt của anh ta, ôm cổ anh ta, đấm lưng anh ta, đá chân anh ta trong một tình cảm không kìm nổi! Những tiếng reo ngạc nhiên và thích thú đón chào mỗi gói quà được mở ra! Cái tin khủng khiếp rằng đứa bé đã bị bắt quả tang đang nhét cái chảo rán đồ chơi của búp bê vào miệng, và bị nghi ngờ hơn mức nghi ngờ là đã nuốt một con gà tây giả dán trên một cái đĩa gỗ! Sự nhẹ nhõm vô cùng khi biết đó là báo động giả! Niềm vui, lòng biết ơn và sự ngây ngất! Tất cả đều không tả xiết như nhau. Chỉ cần biết rằng dần dần lũ trẻ cùng những xúc cảm của chúng ra khỏi phòng khách, từng bậc thang một, lên tận tầng trên cùng của ngôi nhà, nơi chúng đi ngủ, và thế là yên.

Và giờ Cờ-rút chăm chú nhìn hơn bao giờ hết, khi người chủ nhà, cô con gái âu yếm tựa vào mình, ngồi xuống cùng cô và mẹ cô bên lò sưởi của chính mình. Và khi lão nghĩ rằng một sinh linh như thế, cũng duyên dáng và đầy hứa hẹn như thế, lẽ ra đã có thể gọi lão là cha, và là một mùa xuân trong mùa đông tiều tuỵ của đời lão, thì mắt lão quả thật mờ đi.

Người chồng mỉm cười quay sang vợ, nói:

– Ben ạ, chiều nay anh gặp một người bạn cũ của em.

– Ai thế?

– Em đoán xem!

Cô nói, rồi ngay trong hơi thở ấy cười theo khi anh cười:

– Làm sao em đoán được? Chà, em biết rồi chứ gì? Ông Cờ-rút.

– Đúng là ông Cờ-rút. Anh đi qua cửa sổ phòng giấy của ông ấy. Vì cửa chưa đóng, và trong đó có thắp nến, nên anh không thể không thấy ông ấy. Nghe nói người bạn làm ăn của ông ấy đang hấp hối, còn ông ấy thì ngồi đó một mình. Hoàn toàn cô độc trên đời, anh tin là thế.

Cờ-rút nói bằng giọng đứt quãng:

– Hồn Linh! Hãy đưa tôi ra khỏi chỗ này.

Hồn Linh nói:

– Ta đã bảo anh đây là bóng của những gì đã từng có. Chúng là thế, đừng trách ta!

Cờ-rút kêu lên:

– Đưa tôi đi! Tôi không chịu nổi!

Lão quay sang Hồn Linh, và thấy nó nhìn lão bằng một gương mặt mà theo một cách kỳ lạ nào đó có những mảnh của mọi gương mặt nó đã cho lão xem. Lão vật lộn với nó.

– Buông tôi ra! Đưa tôi về. Đừng ám tôi nữa!

Trong cuộc vật lộn, nếu có thể gọi là vật lộn khi Hồn Linh, chẳng hề tỏ ra chống cự, vẫn không hề bị lay động bởi mọi cố gắng của đối thủ, Cờ-rút nhận ra ánh sáng của nó đang cháy cao và sáng rực. Lờ mờ gắn điều ấy với ảnh hưởng của nó đối với mình, lão chộp lấy cái mũ chụp tắt nến, và bằng một động tác đột ngột, ấn mạnh nó xuống đầu nó.

Hồn Linh sụp xuống dưới cái mũ, đến nỗi cái chụp tắt nến trùm kín cả người nó. Nhưng dù Cờ-rút ấn xuống bằng hết sức mình, lão vẫn không che được ánh sáng. Nó tuôn ra từ bên dưới, thành một dòng không dứt trên mặt đất.

Lão cảm thấy mình kiệt sức, bị một cơn buồn ngủ không cưỡng nổi xâm chiếm. Và hơn nữa, lão thấy mình đang ở trong chính phòng ngủ của mình. Lão bóp cái mũ một cái từ biệt, rồi bàn tay lão rời ra, và lão chỉ vừa kịp lảo đảo về giường trước khi chìm vào một giấc ngủ nặng nề.

— Hết chương 4 —